Co po COVID-19: powikłania

Czy osoba, która przechorowała COVID-19 i jest ozdrowieńcem, może od razu cieszyć się pełnią zdrowia? Niekiedy okazuje się, że to nie sama infekcja, ale powrót do formy może okazać się prawdziwym wyzwaniem. Coraz częściej mówi się o powikłaniach po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Czym jest zespół Post-COVID i czy można go wyleczyć?

Pomimo, że COVID-19 kojarzymy przede wszystkim z infekcją płuc, to dzisiaj już wiemy, że dolegliwości mogą dotyczyć praktycznie każdego narządu. Wynika to z faktu, że receptor ACE2, z którym łączy się koronawirus wnikając do komórki jest obecny w bardzo wielu tkankach - oprócz płuc także w sercu, jelitach, naczyniach krwionośnych czy nerkach. U niektórych pacjentów, który przeszli tę chorobę, utrzymują się różnorodne dolegliwości opisywane jako zespół Post-COVID, Long COVID czy też zespół pokowidowy. Jakie są jego najczęstsze objawy?

Zespół przewlekłego zmęczenia

Dominującą dolegliwością, na która uskarża się ponad połowa pacjentów jest osłabienie, brak sił do pracy, a nawet zwykłych domowych obowiązków i łatwa męczliwość. Charakterystyczną cechą jest pogorszenie się objawów po nawet niewielkiej aktywności. Czynności wcześniej wykonywane bez wysiłku, nagle stają się dużym obciążeniem.

Przechorowanie COVID-19 a trudności z oddychaniem

Dolegliwości, takie jak kaszel, duszność i pobolewanie w klatce piersiowej zgłasza kilkanaście procent ozdrowieńców. Niemożność nabrania tchu "pełną piersią" może wywoływać dodatkowo uczucie lęku, pogarszające kłopoty z oddychaniem.

Problemy z sercem po koronawirusie

Jednymi z częściej diagnozowanych powikłań po infekcji COVID-19 są zaburzenia pracy układu krążenia. Odnotowywano pojawienie się nadciśnienia oraz zaburzeń pracy serca (nierówne lub przyspieszone bicie). Rzadkim, ale potencjalnie bardzo niebezpiecznym powikłaniem może być zapalenie mięśnia sercowego.

„Mgła mózgowa” i zaburzenia układu nerwowego

Część pacjentów, którzy przechorowali COVID-19 zgłasza objawy tak zwanego „zaćmienia kowidowego”. Obejmują one trudności z pamięcią, koncentracją czy logicznym myśleniem. Niektórzy ozdrowieńcy twierdzą, że nie są w stanie przypomnieć sobie najprostszych informacji, potrzebnych w codziennej pracy, czemu towarzyszy uczucie ogólnego rozbicia.

Bardzo częste i charakterystyczne dla COVID-19 i okresu rekonwalescencji są zaburzenia neurologiczne polegające na utracie węchu i smaku. To zaburzenia może utrzymywać się wyjątkowo długo. Niektórzy uskarżają się także na dolegliwości takie jak drętwienie, mrowienie, pieczenie czy inne nietypowe odczucia ze strony skóry.

Ból i zaburzenia miesiączkowania jako objaw zespołu Post-Covid

Są pacjenci, którzy po chorobie uskarżają się na zespoły bólowe dotyczące różnych części ciała. Mogą pojawić się także uciążliwe bóle głowy.

Pojawiły się opisy przypadków kobiet, które po przebyciu COVID-19 doświadczają zmian cyklu miesiączkowego, w tym przebiegu krwawienia oraz wyjątkowego nasilenia objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego.

Czy COVID-19 może uszkadzać nerki?

W jednym z dużych badań populacyjnych zaobserwowano utrzymujące się dysfunkcje pracy nerek po przechorowaniu COVID-19, co może mieć związek z faktem, że receptory otwierające wirusowi drogę do komórki znajdują się także w kanalikach nerkowych.

Kiedy z dolegliwościami po COVID-19 trzeba udać się do lekarza?

Jeśli od początku choroby minął około miesiąc, a nadal nie czujesz się dobrze, to warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym.

Ocena się, że powikłania po COVID-19 moga stanowić bardzo obciążające dla systemu ochrony zdrowia długofalowe konsekwencje pandemii. Brytyjski odpowiednik NFZ, National Health Service przeznaczył 10 milionów funtów na sieć ponad 40 specjalistycznych placówek, które będą pomagały pacjentom uskarżającym się na przetrwałe skutki zakażenia.

W odpowiedzi na potrzeby pacjentów także w Polsce powstaje coraz więcej ośrodków, które zajmują się terapią osób z dolegliwościami po COVID-19. W tym celu powołano między innymi program STOP-COVID, finansowany ze środków samorządu województwa łódzkiego. Pilotażowy program rehabilitacji po COVID-19 został wdrożony w szpitalu MSWiA w Głuchołazach.

Jak częsty jest zespół Post-COVID?

Ocenia się, że nawet 10%-30% chorych, którzy przebyli infekcję ma ona swój "ciąg dalszy". Dotyczy to także osób, które zakażenie przeszły lekko czy nawet bezobjawowo i nie należą do grupy ryzyka z racji wieku czy towarzyszących chorób.

Jednak bardziej narażeni na długofalowe skutki COVID-19 są pacjenci, którzy musieli leczyć się w szpitalu. Dane gromadzone w ramach inicjatywy MI-COVID19 przez badaczy amerykańskich pokazują, że wśród pacjentów, którzy opuścili szpital, odnotowano podwyższony odsetek zgonów, ponownych hospitalizacji, a po dwóch miesiącach od opuszczenia lecznicy blisko 39% pacjentów deklarowało, że nie odzyskało pełni zdrowia.

Co powoduje zespół Post-COVID?

Powikłania po zakażeniach to reakcje znane w medycynie. Przykładowo zespół Guillaina-Berrego to choroba polegająca na niszczeniu osłonek nerwów przez nieprawidłowe przeciwciała. Znane są także długofalowe negatywne konsekwencje grypy czy mononukleozy zakaźnej.

W przypadku COVID-19 na razie nie wiadomo dokładnie, dlaczego po infekcji objawy choroby utrzymują się, pomimo że klinicznie osoba jest zdrowa (testy pokazują brak obecności wirusa w organizmie). Niewątpliwie utrudnia to podjęcie skutecznego leczenia powikłań.

Uważa się, że może to być przetrwały stan zapalny. Jest także hipoteza, która mówi o tym, że wirus może „prowokować” układ immunologiczny człowieka, prowadząc do jego nadmiernego pobudzenia i chorób na tym tle.

Znany jest także fakt, że u osób chorujących na COVID-19 występuje podniesiona krzepliwość krwi. W małych naczyniach dochodzi do zatorów, pojawiają się mikroudary, a ich konsekwencją jest uszkodzeń naczyń w mózgu oraz innych narządach wewnętrznych.

Inna z teorii głosi, że zespół post-COVID, to skutek inwazji SARS-CoV-2 bezpośrednio do struktur układu nerwowego.

Czy zespół Post-COVID można wyleczyć?

Lekarze wyrażają nadzieję, że powikłania po COVID-19 nie pozostawią trwałych skutków. Potrzeba jednak więcej czasu oraz dodatkowych badań, aby móc przedstawić wiarygodne informacje na ten temat.

Na razie nie ma żadnych oficjalnych wytycznych, w jaki sposób należy postępować z pacjentami, którzy przeszli COVID-19. Uważa się, że poprawę można uzyskać poprzez fizjoterapię, rehabilitację oddechową i ogólnie rozumiany wypoczynek z unikaniem stresu (czytaj więcej: Co po COVID-19: rehabilitacja płuc, trenażery oddechu). W niektórych przypadkach upośledzonego oddychania konieczne jest włączenie sterydoterapii, jeżeli u pacjenta występują zmiany śródmiąższowe podatne na leczenie w ten sposób. Podaje się także leki zwalczające objawy zgłaszane przez pacjenta.

Jakie badania po chorobie powinno się wykonać?

W przypadku dolegliwości ze strony układu krążenia, diagnostyka może obejmować EKG, które bada czynność elektryczną serca. Może być to badanie jednorazowe lub monitorowanie akcji serca przez kilkadziesiąt godzin – wówczas nosi ono nazwę holtera EKG. Na tej samej zasadzie – kontroli przez całą dobę - może zostać wykonany holter ciśnienia, czyli zapis ciśnienia tętniczego krwi.

Lekarz może zlecić także ECHO serca, w trakcie którego za pomocą ultradźwięków bada się, jak pracują jamy serca i jego zastawki. W niektórych przypadkach pomocne może być rezonans magnetyczny serca czy USG naczyń.

W kontroli pracy układu oddechowego wykorzystane może być zdjęcie radiologiczne płuc (rentgen - RTG), a w przypadku konieczności - tomografia komputerowa płuc oraz badania czynnościowe płuc.

Z badań laboratoryjnych lekarz może zlecić wykonanie badań zarówno ogólnych, jak i bardziej specjalistycznych - analizy markerów stanu zapalnego (np. CRP) czy oceny procesów zakrzepowych (np. D-dimery).

Czy u dzieci może wystąpić choroba pokowidowa?

Dzieci chorują przede wszystkim bezobjawowo albo skąpoobjawowo. Okazuje się jednak, że zagrożenie może nadejść po 2-4 tygodniach od infekcji. PIMS (Paediatric Inflammatory Multisystem Syndrome) to dziecięca odmiana zespołu pokowidowego. Uważa się, że jest ona reakcją organizmu na przebyte zakażenie.

Objawy to utrzymująca się wysoka gorączka, którą trudno zwalczyć lekami przeciwbólowymi. Mogą dołączyć także dolegliwości pokarmowe - bóle brzucha, biegunka lub wymioty oraz wysypka na skórze czy problemy z oddychaniem. Dzieci, u których pojawi się podejrzenie takiego zespołu, muszą być leczone w szpitalu.

Choroby psychiczne po COVID-19

Wskazuje się, że takie czynniki, jak lęk związany z troską o swoje życie i zdrowie, izolacja czy interwencje medyczne podejmowane podczas pobytu w szpitalu, mogą skutkować zaburzeniami psychicznymi.

Nawet, jeśli nie zdajemy sobie z tego sprawy, to poważna i potencjalnie śmiertelna choroba to bardzo stresujące doświadczenie. Towarzyszą mu wszelkiego rodzaju negatywne uczucia, a nawet pogorszenie nastroju, prowadzące w niesprzyjających okolicznościach do depresji czy lęku.

Pojawiły się przypuszczenia, że niektóre objawy w zespole Post-COVID mogą wynikać nie tyle z działania samego wirusa na tkanki, ale z rozwijającego się zespołu stresu pourazowego, jako odpowiedzi na chorobę.

W przypadku zaobserwowania dolegliwości psychicznych, najlepiej skontaktować się z lekarzem rodzinnym, który oceni, czy pomóc może farmakoterapia lub psychoterapia.

Wyślij mi powiadomienie email o każdym nowym artykule

@

Nie będą wysyłane inne maile. Polityka Prywatności.

Koronawirus - kiedy będzie lek i szczepionka?

Mimo że choroba wywoływana przez koronawirusa SARS-CoV-2 (2019-nCoV) ma ciężki przebieg tylko u 15-20% zarażonych, a jej śmiertelność wynosi niecałe 3%, w walkę z nią zaangażowanych jest wiele firm farmaceutycznych i ośrodków badawczych, które niestrudzenie pracują nad wynalezieniem skutecznego leku i szczepionki na COVID-19.

Ograniczenia w sprzedaży leków w aptekach podczas epidemii koronawirusa

Podczas epidemii koronawirusa Minister Zdrowia może wprowadzić ograniczenie ilości leku, jaka może być wydana pacjentowi w aptece. 1 kwietnia 2020 roku po raz pierwszy skorzystano z tego prawa. Jakich leków dotyczy reglamentacja? Kto i na jakich zasadach może wykupić te leki w aptece?

Co po COVID-19: rehabilitacja płuc, trenażery oddechu

Przechorowanie COVID-19 wiąże się z dużym osłabieniem organizmu i wymaga odpowiedniej rehabilitacji. Oprócz przyjmowania leków czy witamin, pacjent może wymagać dodatkowych ćwiczeń, w tym treningu mięśni wdechowych. Czy trenażer oddechu może być przydatnym narzędziem dla osób które zmierzyły się z COVID-19? Poznajcie opinię eksperta!

COVID-19: w poszukiwaniu tlenu

Zderzenie z drugą falą epidemii nasuwa myśl: co będzie, jeśli się zarażę i będę musiał walczyć z COVID-19 o każdy oddech? Jak pomogę bliskiej osobie? Media codziennie donoszą o pacjentach, którym publiczna ochrona zdrowia nie była w stanie udzielić szybkiej pomocy. Z myślą o przetrwaniu w trudnej chwili pacjenci biorą sprawy w swoje ręce: kupowane są pulsoksymetry, na aukcjach widać początki spekulacji na produktach z tlenem.

Jak apteki dbają o środowisko?

Każda apteka, poza licznymi obowiązkami wynikającymi z ustawy Prawo farmaceutyczne i z faktu, że dokonuje się w niej sprzedaży preparatów leczniczych, dokonuje również wielu działań na rzecz ochrony środowiska. Związane jest to zarówno z wytwarzaniem na jej terenie odpadów, jak i potencjalnym korzystaniem z zasobów naszej planety. Jak apteki dbają o to, by nie dochodziło do zanieczyszczenia środowiska?

Jakich leków może zabraknąć w Polsce (styczeń 2021)?

19 stycznia ukazało się kolejne obwieszczenie w sprawie wykazu leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, które są zagrożone brakiem dostępności na terenie Polski. Obowiązuje ono od 21 stycznia 2021 roku. Sprawdzamy, jakie leki w opinii Ministerstwa Zdrowia mogą być deficytowe i należy chronić je przed wywozem oraz które produkty straciły taki status.