Jak zaszczepić się na COVID-19?

Do Polski dotarły szczepionki przeciwko COVID-19 i rozpoczęła się realizacja Narodowego Programu Szczepień. Kiedy i gdzie będzie można się zaszczepić? Czy jest to bezpieczne?

Uzupełniamy na bieżąco informacje o możliwości szczepienia się przeciwko COVID-19.

Które szczepionki i kiedy będą dostępne?

Do Polski jako pierwsza trafiła szczepionka firmy Pfizer/BioNTech pod nazwą Comirnaty. 21 grudnia 2020 uzyskała ona pozytywną opinię EMA - Europejskiej Agencji Leków. W Unii Europejskiej, w tym w Polsce szczepienia rozpoczęły się 27 grudnia 2020. W drugim tygodniu grudnia pierwsze szczepionki przeciwko COVID-19 zostały już podane pacjentom w Wielkiej Brytanii oraz w Kanadzie.

Szczepionka Pfizer jest jedną ze szczepionek w technologii mRNA. To nad tą grupą prace są najbardziej zaawansowane. Wykorzystuje ją także CureVac i Moderna. 6 stycznia 2021 Europejska Agencja leków wydała pozytywną rekomendację dla warunkowego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dla szczepionki wyprodukowanej przez firmę Moderna - COVID-19 Vaccine Moderna. Właśnie ta szczepionka jako druga jest już dostępna w naszym kraju.

Natomiast AstraZeneca oraz Janssen Pharmaceutica NV/Johnson&Johnson wybrały prace nad szczepionką wektorową, zawierającą zmodyfikowane wirusy, które zawierają gen odpowiedzialny za wytwarzanie białka SARS-CoV-2, wzbudzającego odporność. Preparat firmy AstraZeneca oparty na adenowirusie otrzymał jako trzeci pozytywną rekomendację Europejskiej Agencji Leków. Preparat trafił już do Polski, podobnie jak jednodawkowy produkt firmy Janssen, który ma być przeznaczony między innymi do szczepienia osób, które mają problemy z dotarciem do punktu szczepień.

Sanofi-GSK opracowuje szczepionkę podjednostkową. Taki preparat zawiera już gotowe, oczyszczone białka pobudzające tworzenie się przeciwciał i odpowiedzi immunologicznej. Prace nad tym preparatem jednak opóźniają się i będzie on gotowy najprawdopodobniej nie wcześniej niż pod koniec 2021 roku. Póki co, francuska firma Sanofi zapowiedziała, że wspomoże proces produkcji już dopuszczonych szczepionek konkurencji.

Europejska Agencja Leków rozpoczęła już prace nad oceną kolejnych szczepionek - preparatu CVnCoV firmy CureVac zawierającego mRNA oraz szczepionki NVX-CoV2373 firmy Novavax opartej na wyizolowanym białku "S".

Z dokumentu "Narodowy Program Szczepień" wynika, że do Polski będą sprowadzane szczepionki od pięciu dostawców, nie została podpisana umowa na szczepionkę podjednostkową.

Czy w Polsce będą dostępne szczepionki z Chin i Rosji?

Na terenie Unii Europejskiej dostępne są szczepionki zaakceptowane przez Europejską Agencję Leków i wyłącznie te preparaty są dostępne w naszym kraju. Z regulacji europejskich wyłamały się Węgry, które wydały zgodę na stosowanie leków niedopuszczonych do obrotu na terytorium UE - szczepionek z Rosji i Chin. Oba kraje intensywnie pracują nad szczepionką, ale na ten moment tylko Rosja zwróciła się z wnioskiem o zatwierdzenie w Europie szczepionki Sputnik V (Gam-COVID-Vac).

Rosja ma już kilka szczepionek przeciwko COVID-19, między innymi wspomniany powyżej Sputnik V, który był pierwszą na świecie zarejestrowaną szczepionką przeciwko COVID-19 - Rosjanie dopuścili ją w sierpniu 2020 roku. Według wyników badań opublikowanych na łamach Lacet ma ona 91,6% skuteczności. Drugim preparatem jest EpiVacCorona, a trzecim CoviVak. Także Chińczycy intensywnie pracują nad własnym produktem, najbardziej zaawansowane są szczepionki Vero, CoronaVac i Convidecia.

Oceną szczepionki Vero Cell firmy Sinovac już zajmuje się Europejska Agencja Leków i prawdopodobne, że to właśnie ten preparat zostanie dopuszczony na nasz rynek jako pierwsza szczepionka pochodząca z Azji.

Czy mogę gdzieś kupić szczepionkę przeciwko COVID-19?

Szczepionki przeciwko COVID-19 nie znajdują się w sprzedaży aptecznej i nie można ich także kupić w Polsce w inny sposób (np. płacąc za szczepienie w przychodni).

W sprawie statusu właścicielskiego szczepionek przeciwko COVID-19 wypowiedziało się jednoznacznie Ministerstwo Zdrowia - są one własnością Skarbu Państwa i nie mogą być przedmiotem odsprzedaży.

Nie można wykluczyć, że w przyszłości będą możliwe szczepienia komercyjne, jednak nie należy się spodziewać, że nastąpi to w najbliższym czasie ze względu na zbyt mała ilość szczepionek na rynku.

Czy będę mógł wybrać, którą szczepionką na COVID-19 chcę się zaszczepić?

Możliwość wyboru szczepionki zależy od zaopatrzenia danego punktu szczepień, który przyjmuje tak zwaną "ofertę" z Agencji Rezerw Strategicznych na dostawę szczepionek konkretnych firm w kolejnych tygodniach. Na bazie harmonogramu dostaw punkt tworzy kalendarz rejestracji i wolnych miejsc na szczepienie. Na tej podstawie można zarejestrować się na termin szczepienia w dniu, kiedy dany punkt będzie dysponował interesującym Cię preparatem. O kwalifikacji do podania konkretnego preparatu decydować mogą także względy medyczne (np. ograniczenia wiekowe czy przeciwwskazania).

Kiedy będę mógł się zaszczepić?

Proces szczepienia Polaków został pierwotnie podzielony na cztery etapy, uwzględniające pierwszeństwo w przyjęciu szczepionki dla określonych grup np. medyków czy seniorów. Aktualnie odstąpiono od tego modelu. 

Od 9 maja 2021 każdy chętny powyżej 18. roku życia może zarejestrować się na szczepienie. Wprowadzono także przepis, że w przypadku pojawienia się ryzyka niewykorzystania szczepionki, będzie możliwe szczepienie każdej pełnoletniej osoby. Od 17 maja 2021 ruszyła rejestracja na szczepienia osób w wieku 16-17 lat. 

Natomiast szczepienie dzieci od 12. roku życia rozpoczęło się 7 czerwca 2021 w punktach szczepień populacyjnych i powszechnych. Po powrocie uczniów do szkoły we wrześniu zbierane będą kwestionariusze szczepień tych uczniów, którzy nie zaszczepili się przez wakacje, a sama akcja szczepień ruszy także w szkołach, prawdopodobnie po 13 września 2021.

Pierwszeństwo dla osób niepełnosprawnych

Od 10 maja osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mają pierwszeństwo szczepienia w punktach szczepień powszechnych. Uprawnienie będzie polegało na tym, że niepełnosprawny nie będzie musiał rejestrować się na konkretny termin. Wystarczy stawienie się w punkcie szczepień - rejestracja zostanie dokonana na miejscu. Pacjent będzie mógł skorzystać z szczepienia razem ze swoim opiekunem.

Co zrobić, jeśli przepadł mi termin szczepienia?

Pierwszeństwo w rejestracji nie oznacza, że jeśli miną podane terminy, to nie będzie możliwości zapisu na szczepienie później. Także pominięcie dawki nie oznacza, że przepadła i już jej nie otrzymasz.

Jeśli jesteś w takiej sytuacji, że nie mogłeś przyjąć szczepionki w wyznaczonym terminie, to skontaktuj się z punktem szczepień, aby uzyskać więcej szczegółów, ponieważ sytuacja może się dynamicznie zmieniać.

Gdzie zapisać się na szczepienie?

Każdy obywatel otrzyma zaproszenie do szczepienia: e-skierowanie ważne 90 dni od dnia wystawienia, które będzie generowane automatycznie w terminach zgodnych z ustaloną kolejnością szczepień dla poszczególnych grup wiekowych i zawodowych ludności.

Indywidualne e-skierowanie na szczepienie będzie mógł także wystawić lekarz. Będzie to możliwe, jeśli na przykład upłynie termin ważności pierwszego e-skierowania.

Po otrzymaniu e-skierowania należy umówić się na szczepienie poprzez specjalną infolinię (pod numerem 989 lub (22) 62 62 989), Internetowe Konto Pacjenta, w placówce wystawiającej e-skierowanie (przychodnia podstawowej opieki zdrowotnej), poprzez stronę rządową albo bezpośrednio w punkcie szczepień. Po dokonaniu rezerwacji wizyty, przesłany zostanie SMS z potwierdzeniem terminu i miejsca szczepienia. Na podanie drugiej dawki pacjent będzie umawiany przy pierwszej wizycie szczepiennej.

Szczepić można się w punktach szczepień w przychodniach, centrach szczepiennych w szpitalach rezerwowych oraz w innych placówkach medycznych - stacjonarnie. Dynamicznie zwiększa się liczba miejsc, w których będzie można otrzymać szczepionkę. Do akcji szczepień włączane są apteki, duże zakłady pracypunkty drive thru, a od września - szkoła.

Jak przygotować się do szczepienia przeciwko COVID-19?

Zgodnie z zaleceniami ekspertów inicjatywy „Nauka przeciw pandemii” istnieje co najmniej kilka czynników, które mogą poprawić lub osłabić odpowiedź immunologiczną organizmu na szczepienie.

Przygotowując się do szczepienia postaraj się przede wszystkim zadbać o ogólną dobrą kondycję organizmu - dobrze się wyśpij i zjedz posiłek (nie ma konieczności odbycia szczepienia na czczo). Ogólnie wskazana jest aktywność fizyczna, ale w dniu szczepienia lepiej odpuścić intensywny wysiłek.

Pacjenci często pytają o możliwość spożywania alkoholu. Pomimo, że druki informacyjne dostępnych szczepionek nie zawierają informacji o interakcji szczepionki z napojami procentowymi, to jest wiadome, że alkohol, zwłaszcza w większych ilościach może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Niektóre możliwe działania niepożądane szczepionki mogą pokrywać się także z efektami po alkoholu, przez co pacjent może czuć się gorzej. Ogólne wytyczne dotyczące przygotowania się do szczepienia zalecają wyeliminowanie lub ograniczenie spożywania alkoholu przed szczepieniem i po (nawet do kilku dni).

Nie należy także samodzielnie odstawiać przyjmowanych na stałe leków. Wręcz przeciwnie - zalecane jest ustabilizowanie wszelkich przewlekłych chorób. Jeśli masz wątpliwość dotyczące swoich schorzeń czy przyjmowanych preparatów - omów tę sprawę z wyprzedzeniem ze swoim lekarzem.

Nie ma wskazań, aby przed szczepieniem przyjmować dodatkowe leki przeciwgorączkowe czy przeciwzakrzepowe. Natomiast w przypadku wystąpienia np. bólu czy gorączki po szczepieniu, gdyby dolegliwości były nasilone - można przyjąć paracetamol.

W punkcie szczepień pojaw się punktualnie, najlepiej z wypełnionym wcześniej kwestionariuszem kwalifikacyjnym i dowodem tożsamości. Kwestionariusz badania przesiewowego przed szczepieniem można także wypełnić on-line na Internetowym Koncie Pacjenta i przesłać go do punktu szczepień. 

Pamiętaj o wygodnym ubraniu - do szczepienia będzie konieczne odsłonięcie górnej części ramienia. Jeśli założysz coś obcisłego, najprawdopodobniej zostaniesz poproszony o rozebranie się od pasa  w górę, co może być mniej komfortowe, niż jedynie zsunięcie części ubrania czy podkasanie rękawa.

Obejrzyj film o przygotowaniu do szczepienia na COVID-19!

Czy będzie możliwość zaszczepienia się przeciwko COVID-19 w domu?

Istnieje możliwość zorganizowania szczepienia w domu dla tych pacjentów, których stan zdrowia nie pozwala na samodzielne dotarcie do punktu szczepień. Uruchomiono w tym celu zespoły mobilne przy populacyjnych punktach szczepień oraz wyjazdowe punkty szczepień. Osobami potwierdzającymi, że pacjent może skorzystać ze szczepienia w domu jest lekarz POZ lub pielęgniarka opieki długoterminowej.

Natomiast dla osób z niepełnosprawnościami lub wykluczonymi komunikacyjnie przygotowany jest transport samorządowy, organizowany przez władze lokalne

Czy szczepionka przeciwko COVID-19 jest bezpieczna?

Działania niepożądane po szczepionce przeciwko COVID-19 nie różnią się od odczynów poszczepiennych po innych szczepionkach przeciwwirusowych. Są to przede wszystkim reakcje w miejscu podania (bolesność i zaczerwienienie skóry) oraz objawy ogólne takie jak bóle głowy, mięśniowo-stawowe, dreszcze, gorączka czy zmęczenie. Mogą wystąpić także nudności i wymioty.

Zdecydowanie najczęściej pojawia się - dosyć szybko po szczepieniu - ból ramienia, który może dotyczyć tylko miejsca wkłucia, ale także całej ręki. W ostatnim czasie pojawiły się również informacje o możliwej opóźnionej nadwrażliwości skórnej w miejscu podania szczepionki. Zjawisko określono mianem "covidowego ramienia". Ten skutek uboczny polega na wystąpieniu dopiero po kilku dniach zaczerwienienia, obrzęku lub wysypki w miejscu wokół szczepienia. Zmiana może być bolesna i swędząca. Zdaniem ekspertów ten objaw nie jest groźny i nie powinien stanowić przeciwwskazania do przyjęcia drugiej dawki. Zmiany ustępują samoistnie, jeśli są nasilone - można zastosować lek przeciwbólowy lub antyhistaminowy (przeciwalergiczny).

Rzadkim możliwym działaniem niepożądanym, które może wystąpić u maksymalnie 1 na 1 000 osób po przyjęciu szczepionki mRNA jest przemijające jednostronne porażenie nerwu twarzowego. Czytaj więcej: Czy szczepionka na Comirnaty powoduje powikłania i jeśli tak, to jakie?

Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych wystosował apel, w którym czytamy: Podawanie każdego leku i szczepionki wiąże się z jakimś ryzykiem, dlatego zlecając każdy, nawet najprostszy preparat medyczny, lekarz musi rozważać za i przeciw, korzyści wobec ryzyka. W tym wypadku rachunek jest prosty, ryzyko krótkotrwałego bólu w miejscu podania czy nawet uczucie zmęczenia naprzeciwko ryzyka śmierci z powodu COVID-19, które wśród polskich pacjentów wymagających hospitalizacji przekracza 7%, a u chorych z koniecznością wsparcia wentylacją mechaniczną (zastosowanie respiratora) sięga 67%.

Jak działa szczepionka i czy może spowodować zmiany genetyczne u ludzi?

Szczepionki firmy Pfizer/BioNTech oparta są o nowoczesną technologię mRNA (informacyjnego RNA). Jest to rodzaj materiału genetycznego (sekwencji genetycznej), które przedostaje się do komórki człowieka, ale nie do jądra komórkowego, które przechowuje nasze DNA. Nie ma zatem podstaw, aby sądzić, że może dojść do modyfikacji ludzkiego genomu - RNA nie ma takich możliwości.

Na bazie mRNA produkowany jest tylko niewielki fragment wirusa - tak zwane białko szczytowe (spike protein), które odpowiada za charakterystyczną wizualizację SARS-CoV-2, czyli "koronę". Białko to pełni kluczową rolę w zakażaniu komórek przez wirusa SARS-CoV-2. Obecność tego białka wzbudza produkcję przeciwciał skierowanych przeciwko niemu i rozwój odporności. Cząsteczka RNA po wytworzeniu białka ulega szybkiej dezintegracji.

Podczas zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w warunkach naturalnych dochodzi do podobnej sekwencji zdarzeń z namnażaniem się informacji genetycznej patogenu, jednak w towarzystwie objawów, które u niektórych przekształcają się w ciężki COVID-19. Szczepionka jedynie "udaje zakażenie", a po jej podaniu powstają takie same przeciwciała, jak po chorobie. Szczepionka mRNA nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać choroby. Mówiąc wprost - szczepionka nie zrobi nam niczego, czego nie zrobiłby sam wirus, ale w dużo bezpieczniejszy sposób.

Eksperci podkreślają, że technologia mRNA pozwala na szybkie dostosowanie szczepionki w przypadku, gdyby nowy koronawirus w przyszłości istotnie zmutował.

Natomiast szczepionka wektorowa zawiera zmodyfikowanego adenowirusa, którego kod genetyczny wzbogacono w gen odpowiedzialny za wytwarzanie białka spike SARS-CoV-2. Sam adenowirus nie może się rozmnażać i nie powoduje chorób.

Czy szybkie opracowanie szczepionki oznacza, że nie jest ona wystarczająco sprawdzona?

Technologia produkcji szczepionki w oparciu o mRNA jest innowacyjna, jednak rozwijana jest już od prawie 30 lat, gdyż testowano ją w badaniach nad nowotworami, wirusem SARS-CoV-1 czy wirusem Ebola. Jednak to właśnie teraz znalazła swoje przełomowe zastosowanie. Dzięki niej prace nad preparatem mogły rozpocząć się szybko i przebiegać bardzo sprawnie. Ta technika nie wymaga kontaktu z samym wirusem - wystarczające są informacje o jego sekwencji genetycznej i wiedza, który fragment odpowiada za cząsteczkę, przeciwko której wytworzy się najlepsza odporność organizmu. Co więcej szczepionka przeciw SARS-CoV-2 bazuje na pracach dotyczących szczepionek przeciwko SARS-CoV-1 i MERS, dzięki czemu nie musiała być tworzona "od zera".

Procedury oceny produktu i rejestracyjne zostały skrócone do minimum, ale wynika to przede wszystkim z nadania pracom nad wynalezieniem szczepionki najwyższego priorytetu oraz ogromnym nakładom sił i środków, aby sfinalizować te prace jak najszybciej. Jednocześnie żadna z faz badań przedklinicznych oraz klinicznych na ludziach nie została pominięta.

Czy szczepionka na koronawirusa powoduje zaburzenia płodności?

W internecie pojawiły się informacje, że białko spike wirusa jest podobne do białka syncytyny-1, niezbędnego w procesie tworzenia się łożyska. Przeciwciała po szczepionce miałyby zwalczać to białko, a to miałoby mieć wpływ na płodność. Zostały one jednak rozpowszechnione przez osoby niewiarygodne i nie są poparte żadnymi dowodami.

Czy szczepionka przeciwko COVID-19 jest skuteczna?

Wykazano, że preparat firmy Pfizer/BioNTech zapewnia skuteczność na poziomie 94,6%. Dowiodły tego badania kliniczne III fazy badań, w których uczestniczyło blisko 44 tysiące osób, z różnych grup wiekowych, a także z chorobami współistniejącymi.

Skuteczność COVID-19 Vaccine Moderna oceniano w badaniu fazy III prowadzonym w Stanach Zjednoczonych, do którego włączono 30 351 uczestników i wyniosła ona 93,6%.

W badaniach klinicznych szczepionka firmy AstraZeneca wykazała około 60% skuteczność w zapobieganiu pełnoobjawowemu COVID-19. Dodatkowo jednak wykazała bardzo wysoką (mowa o 100%) skuteczność w zapobieganiu hospitalizacjom, powikłaniom i zgonom w przypadku zachorowania.

Czy szczepionka będzie chronić przed zmutowanym koronawirusem?

Wirus SARS-CoV-2 zmutował i jest bardziej zakaźny, zmodyfikował się bowiem jego fragment odpowiedzialny za przedostawanie się do komórki - białko kolca (spike protein). Zidentyfikowano modyfikacje, dzięki którym przenosi się on dużo szybciej. Może to oznaczać przyspieszenie statystyk dotyczących nowych zakażeń.

Nic nie wskazuje jednak na to, aby nowe warianty były bardziej śmiercionośne. Najwięcej przypadków wariantu B.1.1.7 wirusa wykryto w Wielkiej Brytanii. Uważa się, że zmodyfikowany koronawirus powstał u pacjenta z zaburzeniami odporności. Zidentyfikowano także wariant afrykański (B.1.351 lub 501Y.V2), a niedawno - brazylijski (B.1.1.248).

Badacz Phil Dormitzer z firmy Pfizer poinformował, że przetestowano już 16 różnych mutacji i żadna z nich nie wywarła znaczącego wpływu na skuteczność szczepionki tej firmy.

Badania przeprowadziła także firma Moderna - jej szczepionka w dawce 100 µg podawana w schemacie dwudawkowym ma zapewnić ochronę przed nowo wykrytymi szczepami. Niemniej firma pracuje nad potencjalnym “wzmacniaczem”, który miałby stanowić podstawę opracowania szczepionki przypominającej.

Podanie szczepionki powoduje, że w organizmie człowieka powstaje "pełnowartościowe" białko kolca (spike) o pełnej długości 1273 aminokwasów (podstawowych elementów z których składa się białko). Organizm produkuje w odpowiedzi wiele różnych przeciwciał kierowanych przeciwko różnym fragmentom tego białka, które mają za zadanie je zneutralizować. Mutacje obejmujące tylko niektóre aminokwasy powodują, że zmienione białko nie różni się aż tak bardzo od tego, które powstaje pod wpływem szczepionki. Naukowcy będą nadal testować skuteczność szczepionek w stosunku do różnych wariantów koronawirusa.

Na ten moment eksperci oceniają, że mutacja nie zmieniła podstawowych cech wirusa, dlatego szczepionka, którą aktualnie dysponujemy, powinna być tak samo skuteczna. Nie można jednak wykluczyć, że wirus w którymś momencie wymknie się skuteczności szczepionki.

Jak długo będę mieć odporność przeciwko COVID-19 po zaszczepieniu?

Nie wiadomo na razie dokładnie, jak długo utrzyma się odporność po szczepieniu. Uważa się jednak, że uodpornienie będzie się utrzymywać przez dłuższy czas. Najnowsze badania donoszą, że u ozdrowieńców odporność po przechorowaniu utrzymuje się co najmniej osiem miesięcy.

Na ten moment można stwierdzić, że koronawirus jest mniej mutujący niż wirus grypy. Jak czytamy w dokumencie opracowanym przez inicjatywę "Nauka przeciw pandemii": Chociaż koronawirusy charakteryzują się wyższą zmiennością od wirusów DNA czy tym bardziej organizmów wyższych, daleko im pod tym względem do innych wirusó RNA, takich jak wirus grypy. W przeciwieństwie do nich mają bowiem system korekty błędów powstających w procesie replikacji materiału genetycznego - w rezultacie zmieniają się istotnie wolniej. To oznacza, że najprawdopodobniej nie będzie konieczności odnawiania szczepienia co roku.

Czy można się szczepić przeciwko COVID-19 zaraz po szczepieniu przeciwko grypie?

Zgodnie z zaleceniami "Szczepienia przeciw COVID-19 będą realizowane z zastosowaniem ogólnych zasad dotyczących realizacji szczepień, z zastrzeżeniem, że szczepienia przeciwko COVID-19 należy wykonać z zachowaniem 2-tygodniowego odstępu od innych szczepień, aby uniknąć ewentualnego nałożenia się niepożądanych odczynów poszczepiennych."

Czy osoba, która przechorowała COVID-19 powinna się dodatkowo zaszczepić?

Przebycie COVID-19 nie jest przeciwwskazaniem do szczepień przeciw COVID-19, a zakwalifikowanie do szczepienia nie wymaga przeprowadzania badania na poziomu przeciwciał przeciw SARS-CoV-2.

Podanie szczepionki powoduje nie tylko wzbudzenia produkcji przeciwciał, ale również silną odpowiedź komórkową. Podanie szczepionki po przechorowaniu może wzmocnić naturalne mechanizmy obronne, jakie zostały uruchomione wskutek choroby. Ponadto u dużej grupy ozdrowieńców stwierdzono niskie stężenie swoistych przeciwciał, a szczepienie może je skutecznie podnieść i zwiększyć ochronę przed ponownym zachorowaniem.

Według bieżących rekomendacji osoby, które przeszły zakażenie COVID-19 (ozdrowieńcy) powinny zaszczepić się jedną dawką nie wcześniej niż po 30 dniach od uzyskania dodatniego wyniku testu potwierdzającego zakażenie. 

Jak wygląda szczepienie?

Procedura szczepienia będzie obejmowała identyfikację i rejestrację pacjenta, kwalifikację do szczepienia, podanie szczepionki oraz obserwację stanu pacjenta wkrótce po tym zabiegu.

Kompetencje do przeprowadzania kwalifikacji do szczepień - poza lekarzami - mogą uzyskać także przedstawiciele innych zawodów medycznych, między innymi farmaceuci, diagności laboratoryjni czy fizjoterapeuci.

Szczepienie jest darmowe i dobrowolne. Szczepionka podawana jest domięśniowo. Według wytycznych z 8 czerwca 2021 roku podanie drugiej dawki szczepionki Vaxzevria Astra Zeneca powinno nastąpić przy zachowaniu odstępu 35 dni (jednak nie dłużej niż do 84 dnia) między dawkami. W przypadku szczepionek mRNA dla produktu Comirnaty Pfizer drugą dawkę można podać po upływie 21 dni (ale nie dłużej niż 42 dni), a COVID-19 Vaccine Moderna - po upływie 28 dni (ale nie dłużej niż 42 dni). Dzieci od 12 roku życia mogą zostać zaszczepione preparatem Comirnaty w schemacie dwudawkowym, w którym druga dawka podawana jest w odstępie 21 dni. Szczepionka COVID-19 Vaccine Janssen podawana jest jako jako pojedyncza dawka.

Według dokumentacji pełna odporność wytwarza się po tygodniu od podania drugiej dawki Comirnaty i po co najmniej 14 dniach od otrzymania drugiej dawki szczepionki Moderna. Ochrona w przypadku szczepionki wektorowej AstraZeneca pojawia się po około 3 tygodniach od pierwszego podania, ale pełna deklarowana ochrona może nie być zapewniona do 15 dni po podaniu drugiej dawki. Czytaj więcej: Szczepionki na COVID-19: po ilu dniach od szczepienia jesteśmy odporni na koronawirusa?

Na ten moment nie zaleca się "mieszania" szczepionek - druga dawka szczepionki powinna zostać podana tym samym produktem handlowym, co dawka pierwsza. Ze względu na duże podobieństwo pomiędzy szczepionkami w technologii mRNA nie można wykluczyć, że takie postępowanie będzie dopuszczone w przyszłości.

Czy będzie identyfikator dla osób zaszczepionych?

Przyjęcie szczepionki jest potwierdzane przez system informatyczny do e-Karty Szczepień, umożliwiającej zweryfikowanie tego faktu (poprzez nadanie specjalnego kodu QR).

Formy otrzymania przez pacjenta kodu QR to pobranie elektroniczne poprzez Internetowe Konto Pacjenta, w aplikacji mObywatel lub jako wydruk w punkcie szczepień. Funkcjonalność kodów QR jest już dostępna. Każdy kod QR potwierdzający szczepienie będzie ważny przez rok, a jego weryfikację można przeprowadzać za pomocą bezpłatnej aplikacji "Zaszczepieni".

1 czerwca Polska dołączyła do systemu Unijnych Certyfikatów Covid (UCC), które mają ułatwić podróżowanie po UE w czasie epidemii. UCC jest wzajemnie uznawanym w UE dokumentem zawierającym kod QR i unikatowy identyfikator, ułatwiającym weryfikację podróżnego pod względem ryzyka epidemicznego. Certyfikat może zaświadczać o przyjęciu szczepionki, negatywnym wyniku testu PCR (genetycznego) albo RAT (szybkiego testu antygenowego) albo przebytej infekcji. UCC można pobierać z Internetowego Konta Pacjenta, a niebawem będzie on dostępny także w aplikacjach mojeIKP oraz mObywatel. Istnieje także możliwość otrzymania wydruku papierowego w punkcie szczepień.

Narodowa strategia szczepień masowych zakłada, że "radykalnie ograniczą one możliwość zachorowania i transmisji wirusa SARS-CoV-2". W związku z tym, "osoby zaszczepione będą mogły bez dodatkowych testów korzystać z usług zdrowotnych w publicznej służbie zdrowia, a także nie będą uwzględniane w limitach dotyczących spotkań towarzyskich. Nie będzie także potrzeby odbywania kwarantanny przez zaszczepionych w wypadku kontaktu z osobą zakażoną koronawirusem".

Nie ma natomiast na ten moment planów, aby w jakikolwiek sposób dyskryminowanać osoby niezaszczepione czy też utrudniać im dostęp do świadczeń zdrowotnych.

Uważa się, że szczepionka najprawdopodobniej nie uchroni przed nosicielstwem wirusa SARS-CoV-2, dlatego na tym etapie wydaje się nieuzasadnione zwolnienie osób zaszczepionych z obowiązku noszenia osłony nosa i ust tam, gdzie taki obowiązek istnieje. Możliwe jest jednak wprowadzenie dalszych udogodnień i zwolnień z zasad bezpieczeństwa dla osób zaszczepionych.

Czy osoba zaszczepiona jest zwolniona z kwarantanny?

Osoby zaszczepione drugą dawką są zwalniane z kwarantanny po kontakcie z osobą zakażoną lub po powrocie zorganizowanym transportem (samolotem, pociągiem oraz transportem drogowym w pojazdach przeznaczonych konstrukcyjnie do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą) z zagranicy, ale pod warunkiem, że szczepienia dokonano szczepionką, która została dopuszczona do obrotu w Unii Europejskiej.

Warto zwrócić uwagę, że osoby, które przyjęły dopiero pierwszą dawkę, określane są jako "w trakcie szczepienia" i nie są osobami zaszczepionymi w rozumieniu przepisów prawa. Wyjątkiem będą ozdrowieńcy, którzy według najnowszych zaleceń mają przyjąć tylko jedną dawkę. W przypadku przyjęcia szczepionki jednodawkowej, to oczywiście do osiągnięcia statusu osoby zaszczepionej również wystarczy jedna dawka szczepionki.

Ponadto osoby zaszczepione nie są uwzględniane w limicie osób, które mogą przebywać na spotkaniach i imprezach.

Kto nie może się zaszczepić przeciwko COVID-19?

Szczepionka Pfizera przeznaczona jest dla pacjentów powyżej 12. roku życia - decyzję w tej sprawie pod koniec maja wydała Europejska Agencja Leków. Szczepionkę Moderny i AstraZeneca można podawać osobom, które skończyły 18 lat. Nie będą nią na obecnym etapie szczepione dzieci.

Kwestionariusz wstępnego wywiadu przed szczepieniem

Przed wizytą w punkcie szczepień pacjent wypełni kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem osoby dorosłej przeciw COVID-19. Przeciwwskazaniem względnym i czasowym do szczepienia się są objawy infekcji takie jak na przykład gorączka. Ze szczepieniem powinni wstrzymać się także pacjenci, którzy przechodzą aktualnie zaostrzenie chorób przewlekłych. W tych przypadkach ostateczną decyzję podejmuje osoba kwalifikująca do szczepienia. Pełna lista przeciwwskazań będzie dołączona do każdego preparatu.

Czy alergicy mogą się zaszczepić przeciwko COVID-19?

Ponieważ szczepionka mRNA przeciwko COVID-19 - podobnie jak inne szczepionki - może potencjalnie uczulać ze względu na skład substancji pomocniczych (przypuszcza się, że winne mogą być lipidowe nanocząsteczki wykonane z poliglikolu etylenowego), dlatego osoby uczulone oraz takie, które w przeszłości przeszły anafilaksję, czyli nagłą i gwałtowną reakcję alergiczną będą szczególnie uważnie kwalifikowane do szczepienia.

Wystąpienie w przeszłości ciężkiej, uogólnionej reakcji anafilaktycznej po podaniu jakiejkolwiek szczepionki, jakiegokolwiek leku lub pokarmu według najnowszych rekomendacji ma stanowić przeciwwskazania trwałe do podania szczepionki mRNA. Ryzyko wystąpienia takiego zdarzenia jest największe tuż po podaniu szczepionki. Dlatego po jej przyjęciu konieczne będzie pozostanie w punkcie szczepień na obserwacji przez około 15 minut (lub dłużej, jeśli będzie to konieczne). Szczepionki będzie podawał przeszkolony personel wyposażony w zestawy przeciwwstrząsowe, w przypadku, gdyby doszło jednak do uczulenia po podaniu szczepionki. Warto zaznaczyć, że wystąpienie reakcji anafilaktycznej bez względu na rodzaj szczepionki jest niezwykle rzadkie - szacuje się, że jest to 1-1,3 na 1 000 000 podanych dawek.

Czy kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą zaszczepić się przeciwko COVID-19?

Planowane są dopiero badania, które ocenią bezpieczeństwo szczepionki w populacji ciężarnych. Dlatego podanie szczepionki w okresie ciąży można rozważyć jedynie, jeśli potencjalne korzyści przewyższają jakiekolwiek potencjalne ryzyko dla matki i płodu. Zauważono, że u ciężarnych zakażonych COVID-19 może dochodzić do przedwczesnego porodu, a sama infekcja może przebiegać ciężej. Dlatego ustalenie, czy mogą one bez przeszkód się zaszczepić będzie bardzo istotne. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na ciążę, rozwój zarodka lub płodu, poród ani rozwój już po urodzeniu. 

Zgodnie ze Stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 26 kwietnia 2021 roku, na podstawie analizy opublikowanych danych światowych, jak również własnych badań i obserwacji, zespół ekspertów tego towarzystwa przychyla się do prezentowanych stanowisk ACOG, RCOG, CDC, SMFM, stwierdzających, że szczepionki przeciw COVID19 powinny być oferowane ciężarnym. Aby zachować najwyższe bezpieczeństwo zaleca się jednak, aby każdy przypadek konsultować z położnikiem, a jeśli nie ma pilnych wskazań do szczepienia, to aby wykonać je po okresie organogenezy płodu. Preferowane do szczepienia ciężarnych są szczepionki mRNA, ale tylko dlatego, że istnieje na ten moment więcej wiarygodnych danych dotyczących podawania właśnie tych produktów u kobiet spodziewających się dziecka.

Szczepionka przeciwko COVID-19 nie była w badaniach klinicznych podawana kobietom karmiącym piersią. Jednak zgodne z dokumentem Rekomendacje Zespołu ds. Szczepień w rozszerzonym składzie dotyczące kwestionariusza kwalifikacyjnego dla osoby dorosłej do szczepienia przeciw COVID-19: Biorąc pod uwagę mechanizm działania szczepionek mRNA przeciw COVID-19, ryzyko niepożądanych zdarzeń u dziecka karmionego piersią przez zaszczepioną matkę jest czysto teoretyczne, podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych szczepionek niezawierających wirusów zdolnych do replikacji. Niektóre instytucje regulatorowe nie zalecają szczepień w tej grupie osób, inne pozostawiają decyzję pacjentce po rozważeniu korzyści i ryzyka oraz przekazaniu informacji, że na ten moment nie ma danych na temat przenikania składników szczepionki do mleka i bezpieczeństwa szczepionki przeciwko COVID-19 dla karmionego dziecka.

O czym należy powiedzieć lekarzowi przed szczepieniem?

Lekarzowi kwalifikującemu do szczepienia należy powiedzieć także o przypadkach omdlenia po zastrzyku, kłopotach z oddychaniem po jakimkolwiek szczepieniu, problemach z krzepnięciem i układem immunologicznym oraz o wszystkich przyjmowanych lekach, w szczególności, jeśli są to preparaty działające na krzepliwość i odporność. Istotne mogą być także informacje o niedawno otrzymanych szczepionkach.

Czy u osób z niedoborami odporności i po przeszczepach szczepionka może być niebezpieczna?

U osób z niedoborami odporności nie ma obaw o bezpieczeństwo szczepienia szczepionką mRNA czy wektorową, ponieważ nie wywoła ona zakażenia, natomiast może być ono istotnie mniej skuteczne. U tych osób należy rozważyć opóźnienie szczepienia do czasu zakończenia terapii immunosupresyjnej oraz zaszczepienie osób z najbliższego otoczenia (według "strategii kokonowej").

Pacjenci po przeszczepie także powinni się zaszczepić przeciwko COVID-19, ale zgodnie z aktualnymi wytycznymi w niektórych przypadkach szczepienie powinno być odroczone.

Pacjenci po przeszczepie szpiku lub komórek krwiotwórczych powinni zaszczepić się po upływie nie mniej niż 3 miesięcy od transplantacji, a po transplantacji narządu - nie mniej niż 1 miesiąc. Jeśli trwa terapia odrzucenia przeszczepu, szczepienie należy przesunąć o jeden miesiąc.

Leczenie immunosupresyjne lekami takimi jak glikokortykosteroidy, takrolimus, cyklosporyna A, mykofenolan sodu, mykofenolan mofetylu, ewerolimus lub syrolimus nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Szczepienie należy natomiast odroczyć o 3-6 miesięcy, jeśli pacjent przyjmuje leki obniżające ilość limfocytów T i B (surowica antylimfocytarna ATG, rytuksymab).

Ponadto należy rozważyć opóźnienie szczepienia przeciwko SARS-Cov-2 w następujących sytuacjach:
● ciężka niekontrolowana ostra GvHD stopnia III – IV (choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi),
● stosowanie przeciwciała anty-CD20 lub terapii CAR-T w ciągu ostatnich 6 miesięcy (są stosowane między innymi w chłoniakach),
● leczenie ATG (immunoglobuliny przeciw tymocytom - anti-thymocyte globulin) lub alemtuzumabem w ostatnim czasie.

Czy osoba chorująca na nowotwór może zaszczepić się przeciwko COVID-19?

Zgodnie z wytycznymi pacjenci onkologiczni mogą i powinni zaszczepić się przeciwko COVID-19, chociaż w niektórych przypadkach zalecane jest zachowanie odstępu lub odroczenie szczepienia.

Pacjenci, którzy zakończyli przyjmowanie chemii powinni zgłaszać się na szczepienie nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu terapii. Pacjenci, którzy przyjęli cały cykl leczenia celowanego, immunoterapii lub radioterapii mogą być zaszczepieni bezpośrednio po zakończeniu leczenia, o ile nie ma innych przeciwwskazań (np. działań niepożądanych, jeśli pacjent przyjmował leki).

Pacjenci, którzy są w trakcie leczenia radioterapią mogą się szczepić niezależnie od tej terapii, o ile nie występuje u nich mielosupresja. Pacjencji leczenie chemią lub chemioterapią i immunoterapią powinni szczepić się między 3-7 dniem od podania cyklu leczenia. Chorzy poddawali leczeniu celowemu lub immunoterapii mogą być zaszczepieni w dowolnym momencie, chociaż ze względu na możliwość wystąpienia odczynów poszczepiennych zaleca się, aby szczepienie nie wypadało bezpośrednio przed kolejnym cyklem leczenia.

Czy pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia mogą szczepić się przeciwko COVID-19?

Zgodnie ze stanowiskiem Grupy Roboczej do spraw Hemostazy Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów, hemofilia ani inne wrodzone skazy krwotoczne nie są przeciwwskazaniem do podania szczepionki drogą domięśniową, ale wymagane może być przygotowanie hematologiczne. O tym, czy takie przygotowanie jest potrzebne decyduje lekarz na podstawie oceny ciężkości przypadku.

Podobnie jak w przypadku innych wstrzyknięć domięśniowych, szczepionkę należy podawać z zachowaniem ostrożności osobom otrzymującym leczenie przeciwzakrzepowe, cierpiących na małopłytkowość czy hemofilię. U tych pacjentów po podaniu domięśniowym może wystąpić krwawienie lub siniaki.

Czy cudzoziemiec może zaszczepić się przeciwko COVID-19?

Cudzoziemcy, którzy przebywają w Polsce i nie mają numeru PESEL nie otrzymają automatycznego skierowania na szczepienie przeciwko COVID-19. Mogą jednak skorzystać z bezpłatnego szczepienia przeciwko COVID-19, jeśli są to osoby uczące się lub studiujące w Polsce, będące zagranicznym doktorantem, cudzoziemcem z zezwoleniem na pracę, dyplomatą oraz współmałżonkiem lub dzieckiem jednej z wymienionych osób z prawem pobytu w Polsce.

W takim przypadku, aby otrzymać skierowanie należy zgłosić się do swojego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w terminie wynikającym z harmonogramu szczepień dla poszczególnych grup wiekowych.

Czy to prawda, że szczepionka AstraZeneca nie powinna być podawana seniorom?

Wiele wątpliwości w ostatnich dniach wzbudziła kwestia podawania szczepionki wektorowej AstraZeneca u osób starszych. Prawdą jest, że większość uczestników badań była w wieku od 18 do 55 lat. Jednak pomimo braku wystarczających danych dotyczących skuteczności szczepionki u osób starszych niż 55 lat, Europejska Agencja Leków dopuściła tę szczepionkę do stosowania u wszystkich osób dorosłych. Na podstawie dostępnej dokumentacji, obserwacji odpowiedzi immunologicznej oraz doświadczeń z innymi szczepionkami oczekuje się bowiem, że wystąpi pożądane ochrona w tej grupie osób. Istnieją także wiarygodne informacje na temat bezpieczeństwa w tej populacji pacjentów.

W Polsce przyjęto początkowo rekomendacje krajowe dotyczące szczepionki AstraZeneca, ograniczające wiekowo populację, która będzie szczepiona tym preparatem. Miała być wykorzystana dla osób w przedziale wiekowym od 18 do 65 roku życia. W związku z brakami szczepionek na rynku podjęto decyzję, że będzie wykorzystywana także do szczepienia pacjentów z puli 65-70 lat.

Czy to prawda, że szczepionka przeciwko COVID-19 powoduje zakrzepy i zatory?

Po podaniu szczepionek wektorowych przeciwko COVID-19 firmy AstraZeneca oraz Johnson&Johnson (Janssen) zaobserwowano nieliczne przypadki incydentów zakrzepowych.

Komisja ds. Bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Leków (PRAC) po analizie tych przypadków oceniła, że nietypowe zakrzepy krwi z niską liczbą płytek krwi powinny być wymienione jako bardzo rzadkie skutki uboczne szczepionki Vaxzevria (dawniej szczepionki COVID-19 Vaccine AstraZeneca).

Postawiły się między innymi hipotezy, że podanie szczepionki może powodować reakcję układu odpornościowego, która doprowadza do powstawania przeciwciał powodujących "wypadanie" płytek krwi z układu krążenia i formowanie się zakrzepów. Reakcja miałaby mieć podobny przebieg, jak rzadkie działanie niepożądane po podaniu heparyny. Czytaj więcej: Czym jest małopłytkowość poheparynowa i jaki ma związek ze szczepionką na koronawirusa Astra Zeneca?

Bardzo nieliczne przypadki zakrzepicy zaobserwowano także po szczepionce wyprodukowanej przez koncern Johnson & Johnson (Janssen). Do tych informacji nie odniósł się na razie regulator europejski, ponieważ ta szczepionka dopiero zaczyna być stosowana na starym kontynencie.

Dlaczego powinniśmy się zaszczepić na COVID-19?

Aby epidemia wygasła, większość ludzi w Polsce musi posiadać odporność przeciwko SARS-CoV-2 wskutek przechorowania lub przyjęcia szczepionki. Co się stanie, jeśli się nie zaszczepimy? W swoim stanowisku jasno tłumaczą to eksperci Polskiej Akademii Nauk: "Warto pamiętać, że brak szczepień oznacza, że przynajmniej 75% społeczeństwa się zarazi i większość z tych osób zachoruje. Będzie to związane z setkami tysięcy zgonów, oraz realnymi skutkami ubocznymi zachorowania, które u części z zakażonych zostawiają trwały ślad. To abstrakcyjne liczby. A jednak oznaczają coś bardzo konkretnego, a mianowicie, że COVID-19 dotknie niemal każdą rodzinę. Każdy będzie znał osobę, która zmarła z powodu COVID-19. Każdy odczuje skutki kryzysu. (...) Bilans korzyści osobistych i społecznych jednoznacznie przemawia za szczepieniem. Niewielkie indywidualne ryzyko szczepienia dotyczy przede wszystkim braku 100% gwarancji wytworzenia odporności. Ale jeśli wszyscy wokół są zaszczepieni, to ryzyko zakażenia się nawet dla osoby, która nie wytworzy odporności, lub ma przeciwwskazania do szczepienia również jest znikome".

Wyślij mi powiadomienie email o każdym nowym artykule

@

Nie będą wysyłane inne maile. Polityka Prywatności.

Szczepionki na COVID-19: po ilu dniach od szczepienia jesteśmy odporni na koronawirusa?

Z punktu szczepień przeciwko COVID-19 pacjenci wychodzą zadowoleni, ponieważ przyjęcie szczepionki wiąże się dla nich z poczuciem bezpieczeństwa. Czy jednak faktycznie od razu można czuć się swobodnie? Po jakim czasie zaczynają działać szczepionki na koronawirusa i jak sprawdzić, czy wywołały ochronę poszczepienną?

Koronawirus - kiedy będzie lek i szczepionka?

Mimo że choroba wywoływana przez koronawirusa SARS-CoV-2 (2019-nCoV) ma ciężki przebieg tylko u 15-20% zarażonych, a jej śmiertelność wynosi niecałe 3%, w walkę z nią zaangażowanych jest wiele firm farmaceutycznych i ośrodków badawczych, które niestrudzenie pracują nad wynalezieniem skutecznego leku i szczepionki na COVID-19.

Co po COVID-19: powikłania

Czy osoba, która przechorowała COVID-19 i jest ozdrowieńcem, może od razu cieszyć się pełnią zdrowia? Niekiedy okazuje się, że to nie sama infekcja, ale powrót do formy może okazać się prawdziwym wyzwaniem. Coraz częściej mówi się o powikłaniach po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Czym jest zespół Post-COVID i czy można go wyleczyć?

Ograniczenia w sprzedaży leków w aptekach podczas epidemii koronawirusa

Podczas epidemii koronawirusa Minister Zdrowia może wprowadzić ograniczenie ilości leku, jaka może być wydana pacjentowi w aptece. 1 kwietnia 2020 roku po raz pierwszy skorzystano z tego prawa. Jakich leków dotyczy reglamentacja? Kto i na jakich zasadach może wykupić te leki w aptece?

Co po COVID-19: rehabilitacja płuc, trenażery oddechu

Przechorowanie COVID-19 wiąże się z dużym osłabieniem organizmu i wymaga odpowiedniej rehabilitacji. Oprócz przyjmowania leków czy witamin, pacjent może wymagać dodatkowych ćwiczeń, w tym treningu mięśni wdechowych. Czy trenażer oddechu może być przydatnym narzędziem dla osób które zmierzyły się z COVID-19? Poznajcie opinię eksperta!

Leki, które zniknęły z aptek: czerwiec 2021

Właśnie mijają dwa lata, od kiedy GdziePoLek zaczął systematycznie, w cyklu dwumiesięcznym publikować jedyny niezależny raport o brakach leków. W tę okrągłą rocznicę sytuacja z dostępnością medykamentów jest stabilna. Liczba braków wynosi 23 i nie zmieniła się od ostatniego zestawienia. Powody do niepokoju na najbliższą przyszłość może jednak dawać systematyczny spadek dostępności leków przeciwzakrzepowych.

Skonsultuj z Farmaceutą profilaktykę i leczenie alergii

Coraz więcej osób cierpi na różnego rodzaju alergie. Katar, łzawienie czy świąd utrudniają normalne funkcjonowanie za dnia i zasypianie w nocy. Wiosna i lato to pory roku, które szczególnie sprzyjają rozwojowi uczuleń ze względu na pylenie wielu roślin. Profilaktyka i leczenie alergii jest jednym z ważnych dla pacjentów zagadnień, poruszanym m.in. podczas “Skonsultuj z Farmaceutą” - akcji organizowanej przez Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji.