Szczepionki na COVID-19: po ilu dniach od szczepienia jesteśmy odporni na koronawirusa?

Z punktu szczepień przeciwko COVID-19 pacjenci wychodzą zadowoleni, ponieważ przyjęcie szczepionki wiąże się dla nich z poczuciem bezpieczeństwa. Czy jednak faktycznie od razu można czuć się swobodnie? Po jakim czasie zaczynają działać szczepionki na koronawirusa i jak sprawdzić, czy wywołały ochronę poszczepienną?

Po jakim czasie od przyjęcia szczepionki pojawia się pełna ochrona przed koronawirusem?

Należy jasno stwierdzić, że odporność poszczepienna nie pojawia się od razu. Organizm potrzebuje trochę czasu, aby wyprodukować przeciwciała ochronne. Dlatego jest możliwe zakażenie wirusem SARS-CoV-2 niedługo przed lub po szczepieniu, a następnie rozwój pełnoobjawowego COVID-19.

Nazwa i rodzaj szczepionki

Po jakim czasie pojawia się pełna deklarowana skuteczność szczepionki?

AstraZeneca: szczepionka wektorowa Vaxzevria

15 dni po przyjęciu drugiej dawki

Johnson & Johnson: szczepionka wektorowa COVID-19 Vaccine Janssen

28 dni po zaszczepieniu (preparat jest jednodawkowy)

Moderna: szczepionka mRNA COVID-19 Vaccine Moderna

14 dni po przyjęciu drugiej dawki

Pfizer / BioNTech: szczepionka mRNA Comirnaty

7 dni po przyjęciu drugiej dawki


Według wytycznych z 8 czerwca 2021 roku podanie drugiej dawki szczepionki Vaxzevria Astra Zeneca powinno nastąpić przy zachowaniu odstępu 35 dni (jednak nie dłużej niż do 84 dnia) między dawkami. W przypadku szczepionek mRNA dla produktu Comirnaty Pfizer drugą dawkę można podać po upływie 21 dni (ale nie dłużej niż 42 dni), a COVID-19 Vaccine Moderna - po upływie 28 dni (ale nie dłużej niż 42 dni). Dzieci od 12 roku życia mogą zostać zaszczepione preparatem Comirnaty w schemacie dwudawkowym, w którym druga dawka podawana jest w odstępie 21 dni. Szczepionka COVID-19 Vaccine Janssen podawana jest jako jako pojedyncza dawka. Czytaj więcej: Jak zaszczepić się na COVID-19? oraz Szczepionki na COVID-19.

Czy jeśli nie przyjmę drugiej dawki, to także jestem chroniony przed COVID-19?

Ryzyko zakażenia zaczyna spadać dopiero po około 14 dniach od przyjęcia szczepionki i jest istotnie mniejsze po 21-44 dniach. Jednak w przypadku szczepionek dwudawkowych konieczne jest zakończenie cyklu szczepień, czyli przyjęcie obu dawek szczepionki, aby móc powiedzieć, że osiągnięta została deklarowana przez producenta ochrona.

Oznacza to, że nie można czuć się bezpiecznie bezpośrednio po przyjęciu szczepionki i nie należy rezygnować z zachowania wszelkich zalecanych na danym etapie epidemii środków ochrony (dystans, dezynfekcja czy maseczki ochronne).

Jaką ochronę zapewnia jedna dawka szczepionki na COVID-19?

Jedno z badań klinicznych 3 fazy pokazało, że dla szczepionki Comirnaty skuteczność można oszacować na poziomie 58% pomiędzy 12 a 20 dniem od pierwszej dawki, 69% pomiędzy dniem 21 i 44 oraz 72% po 45-59 dniach. Dla szczepionki Vaxevria pomiędzy dniem 12 a 20, skuteczność wynosiła przeciętnie 39% oraz średnio 60% w dniach 21-44 po pierwszej dawce preparatu [2].

Z kolei badania naukowców z Oxfordu pokazały, że 21 dni po jednej dawce obu tych szczepionek, ogólny spadek wykrywanych infekcji wyniósł 65% [3]. Natomiast zdaniem Centrum Zwalczania Chorób Zakaźnych (CDC) w Atlancie w USA, jedna dawka szczepionek mRNA (produkcji Pfizer/BioNTech i Moderna) może zapewnić nawet 80% ochronę przed zachorowaniem [5].

Prowadzonych jest obecnie wiele podobnych badań, które mają sprawdzić skuteczność poszczególnych szczepionek po jednej dawce, ale na ujednolicone i jednoznaczne wyniki przyjdzie jeszcze poczekać. Trzeba również wziąć pod uwagę możliwą niższą skuteczność - także po pierwszej dawce szczepionki - w przypadku niektórych zmutowanych wariantów wirusa [1].

Czy szczepionka przeciwko COVID-19 chroni w pełni przed chorobą?

Warto zaznaczyć, że żadna z obecnie dostępnych na polskim rynku szczepionek nie zapewnia 100% ochrony przed zakażeniem. Stoimy także przed ryzykiem niższej skuteczności tych preparatów w stosunku do nowych wariantów wirusa SARS-CoV-2, takich jak wariant południowoafrykański czy brazylijski, określane jako VOC (Variants of Concern) - wymagające wzmożonej czujności.

O tym, jak łatwo sytuacja może się wymknąć spod kontroli, świadczy dramatyczna sytuacja epidemiczna właśnie w Brazylii, Indiach czy RPA. Dlatego Ministerstwo Zdrowia przestrzega, że wciąż musimy być przygotowani na kolejną falę pandemii - 4 maja 2021 stwierdzono w naszym kraju pierwsze dwa potwierdzone ogniska związane z indyjską mutacją wirusa, a 6 maja 2021 - przypadki wariantu brazylijskiego.

Czy wszystkie szczepionki przeciwko COVID-19 są tak samo skuteczne?

Aby móc wiarygodnie porównywać ze sobą poszczególne szczepionki przeciwko COVID-19, każda z nich powinna zostać przebadana dokładnie w taki sam sposób. Tymczasem badania kliniczne szczepionek przeprowadzone były w różnych okolicznościach, takich jak etap pandemii, rodzaj i wielkość populacji, pora roku, region świata czy przewaga konkretnego wariantu SARS-CoV-2 na danym terenie. Informację dotyczącą procentu, w jakim szczepionka chroni przed zachorowaniem, należy więc traktować jako wynik danego badania klinicznego, ale niekoniecznie jako wskaźnik, za pomocą którego powinniśmy porównywać ze sobą te produkty.

Warto jest także zadać sobie pytanie, w jakim celu stosujemy szczepionkę. Optymalnie byłoby w ogóle nie zachorować, jednak nadrzędnym celem jest ochrona przed ciężkim przebiegiem zakończonym hospitalizacją i śmiercią. A z tym zadaniem każda z zarejestrowanych w naszym kraju szczepionek radzi sobie bardzo dobrze i według wielu źródeł zapewnia niemal 100% ochronę "przed najgorszym". Dlatego eksperci są zgodni, że "najlepsza szczepionka to taka, którą możesz przyjąć jak najszybciej", ponieważ wszystkie wykazują oczekiwaną skuteczność.

Warto jednak w tym miejscu zaznaczyć, że poszczególne szczepionki mogą mieć inne wskazania dotyczące progu wiekowego od jakiego można przyjąć preparat. Aktualnie dla osób niepełnoletnich (od 12. roku życia) rejestrację ma wyłącznie preparat Comirnaty.

Nazwa i rodzaj szczepionki

Jaka jest skuteczność szczepionki w zapobieganiu COVID-19?

AstraZeneca: szczepionka wektorowa Vaxzevria

67%*

Johnson & Johnson: szczepionka wektorowa COVID-19 Vaccine Janssen

66%

Moderna: szczepionka mRNA COVID-19 Vaccine Moderna

94%

Pfizer / BioNTech: szczepionka mRNA Comirnaty

95%

*Uważa się, że szczepionka ma większa skuteczność (ok. 81%), jeśli jest podawana w schemacie uwzględniającym drugą dawkę po 3 miesiącach od pierwszej [4].

Jak sprawdzić, czy mam odporność poszczepienną na koronawirusa?

Aby sprawdzić, czy po szczepieniu przeciwko COVID-19 pojawiła się odporność na zachorowanie, można wykonać badanie laboratoryjne polegające na określeniu poziomu (miana) odpowiednich przeciwciał. Najlepiej zbadać ilość przeciwciał w klasie IgG, skierowanych przeciwko białku S (spike - "kolca") koronawirusa. To właśnie to białko jest czynnikiem warunkującym wnikanie wirusa do komórki i to ono jest wykorzystywane do wywołania reakcji układu odpornościowego po podaniu szczepionki. Badanie polega na pobraniu krwi żylnej i nie wymaga szczególnego przygotowania.

W celu oceny ochrony po szczepieniu nie będą natomiast pomocne testy wykrywające przeciwciała skierowane przeciwko białku N koronawirusa (np. domowego użytku), które mogą pojawić się tylko u osób, które przechorowały COVID-19. Czytaj więcej: Czy dodani wynik domowego testu kasetkowego w klasie IgG świadczy o odporności nabytej po przechorowaniu czy może być dodatni po szczepieniu?

Na zakończenie należy jednak zwrócić uwagę, że powstawanie przeciwciał neutralizujących wirusa to tylko jeden z mechanizmów budujących odporność po szczepieniu. Szczepionka wzbudza także powstawanie długożyjących komórek pamięci immunologicznej (dzięki nim możliwe jest szybkie wznowienie produkcji przeciwciał) oraz odpowiedź komórkową nieswoistą, a więc dodatkowe, niespecyficzne mechanizmy obrony organizmu. Ocena odporności typu komórkowego jest trudna oraz czasochłonna i przeprowadzają ją zwykle tylko wyspecjalizowane ośrodki badawcze. Dlatego badanie tego typu odporności po szczepieniu nie znajdziemy w standardowej ofercie laboratorium diagnostycznego.

Źródła

  1. Effectiveness of the BNT162b2 Covid-19 Vaccine against the B.1.1.7 and B.1.351 Variants
  2. Vaccine side-effects and SARS-CoV-2 infection after vaccination in users of the COVID Symptom Study app in the UK: a prospective observational study
  3. Significant reductions in COVID-19 infections found after single dose of Oxford-AstraZeneca and Pfizer-BioNTech vaccine
  4. Single-dose Oxford–AstraZeneca COVID-19 vaccine followed by a 12-week booster
  5. CDC Real-World Study Confirms Protective Benefits of mRNA COVID-19 Vaccines

Wyślij mi powiadomienie email o każdym nowym artykule

@

Nie będą wysyłane inne maile. Polityka Prywatności.

Koronawirus - kiedy będzie lek i szczepionka?

Mimo że choroba wywoływana przez koronawirusa SARS-CoV-2 (2019-nCoV) ma ciężki przebieg tylko u 15-20% zarażonych, a jej śmiertelność wynosi niecałe 3%, w walkę z nią zaangażowanych jest wiele firm farmaceutycznych i ośrodków badawczych, które niestrudzenie pracują nad wynalezieniem skutecznego leku i szczepionki na COVID-19.

Co po COVID-19: powikłania

Czy osoba, która przechorowała COVID-19 i jest ozdrowieńcem, może od razu cieszyć się pełnią zdrowia? Niekiedy okazuje się, że to nie sama infekcja, ale powrót do formy może okazać się prawdziwym wyzwaniem. Coraz częściej mówi się o powikłaniach po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Czym jest zespół Post-COVID i czy można go wyleczyć?

Ograniczenia w sprzedaży leków w aptekach podczas epidemii koronawirusa

Podczas epidemii koronawirusa Minister Zdrowia może wprowadzić ograniczenie ilości leku, jaka może być wydana pacjentowi w aptece. 1 kwietnia 2020 roku po raz pierwszy skorzystano z tego prawa. Jakich leków dotyczy reglamentacja? Kto i na jakich zasadach może wykupić te leki w aptece?

Co po COVID-19: rehabilitacja płuc, trenażery oddechu

Przechorowanie COVID-19 wiąże się z dużym osłabieniem organizmu i wymaga odpowiedniej rehabilitacji. Oprócz przyjmowania leków czy witamin, pacjent może wymagać dodatkowych ćwiczeń, w tym treningu mięśni wdechowych. Czy trenażer oddechu może być przydatnym narzędziem dla osób które zmierzyły się z COVID-19? Poznajcie opinię eksperta!

Leki, które zniknęły z aptek: czerwiec 2021

Właśnie mijają dwa lata, od kiedy GdziePoLek zaczął systematycznie, w cyklu dwumiesięcznym publikować jedyny niezależny raport o brakach leków. W tę okrągłą rocznicę sytuacja z dostępnością medykamentów jest stabilna. Liczba braków wynosi 23 i nie zmieniła się od ostatniego zestawienia. Powody do niepokoju na najbliższą przyszłość może jednak dawać systematyczny spadek dostępności leków przeciwzakrzepowych.