Przeziębienie

Przeziębienie – chyba nie ma osoby, która nie przechodziłaby przez tę chorobę. Wbrew pozorom, na przeziębienie zapadamy nie tylko jesienią czy zimą – często zdarza się, że chorujemy kilka razy w ciągu roku (szczególnie dzieci – nawet do 5 infekcji rocznie!). Bardzo często przeziębienie mylone jest z grypą, czasem też z anginą czy zapaleniem płuc. Warto więc wiedzieć, jak rozpoznać objawy przeziębienia, jakie leki możemy zastosować oraz kiedy niezbędna jest wizyta u lekarza.

Przeziębienie, grypa, angina – czym się różnią?

Mówiąc o przeziębieniu, mamy na myśli zapalenie błony śluzowej górnych dróg oddechowych – nosa, gardła oraz zatok. Przeziębienie jest chorobą wirusową. Do infekcji dochodzi drogą kropelkową (wydzielina kaszlowa oraz kropelki śluzu uwalniane podczas kichania zawierają wirusy) lub poprzez kontakt rąk ze skażoną powierzchnią (klamki, uchwyty, telefon komórkowy) i przeniesienie wirusa w wyniku dotykania okolic oczu, nosa i ust.

Grypa, podobnie jak przeziębienie, jest chorobą wirusową. Objawy obu chorób są do siebie bardzo podobne, jednakże różnią się one nasileniem, co przedstawia poniższa tabela.

Objawy przeziębienia i grypy


PrzeziębienieGrypa
Początek objawów kilkudniowy okres poprzedzający (złe samopoczucie) ostry
Gorączka i dreszcze rzadko (temp. ciała zwykle poniżej 38 st. C) często (temp. ciała zwykle powyżej 38 st. C, czasem nawet 40 st. C, u małych dzieci mogą wystąpić drgawki i majaczenie)
Katar często (o dużym nasileniu, początkowo dość wodnisty – tzw. faza naczyniowa, potem gęstnieje – tzw. faza gęstego śluzu) rzadko (o słabym nasileniu)
Ból głowy słaby silny
Ból mięśni i stawów słaby (często nie występuje) silny
Ból gardła silny (często z chrypką) słaby
Kaszel słaby, najczęściej suchy silny, na początku suchy, potem wilgotny
Powikłania niegroźne (u około 2% pacjentów – nadkażenie bakteryjne nosa i zatok przynosowych) groźne (zapalenie oskrzeli, płuc, zatok, ucha środkowego)

Źródło: opracowanie własne.

Przeziębienie może dawać objawy podobne do chorób wywoływanych przez bakterie, np. zapalenia płuc czy anginy. Jak zatem rozpoznać, że mamy do czynienia z przeziębieniem, a nie infekcją bakteryjną?

Na infekcję bakteryjną wskazują następujące czynniki:

  • czas trwania objawów powyżej 10 dni lub nagłe zaostrzenie objawów po 5-6 dniach,
  • gorączka powyżej 38 st. C,
  • powiększone węzły chłonne szyi,
  • wysięk na migdałkach i ich obrzęk (podejrzenie anginy),
  • brak kaszlu.

Przeziębienie trwa średnio 7-11 dni i ma tendencję do samoistnego ustępowania. Choroba trwa dłużej u pacjentów palących papierosy oraz cierpiących na choroby przewlekłe dróg oddechowych, np. astmę lub przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP).

Leczenie przeziębienia – leki bez recepty

Mimo że przeziębienie może ustąpić samoistnie, warto sięgnąć po leki łagodzące objawy choroby, które pomogą nam lepiej znieść ten męczący okres. W przeziębieniu możemy zastosować następujące grupy leków dostępnych bez recepty:

Leki na gorączkę i ból

Paracetamol, zawarty m.in. w preparatach: Apap, Codipar, Efferalgan, Panadol.

Dawkowanie paracetamolu:

  • dorośli: doraźnie maksymalnie 4 g paracetamolu na dobę (czyli 8 tabletek po 500 mg lub 4 tabletki po 1000 mg), przy przewlekłym stosowaniu dobowa dawka maksymalna dla dorosłego wynosi już tylko 2,6 g.
  • dzieci: dawkowanie paracetamolu u dzieci ustala się zgodnie z regułą 15 mg/kg masy ciała co 4-6 h.

Ibuprofen, występujący m.in. w preparatach: Ibum, Ibuprom, Nurofen.

Dawkowanie ibuprofenu:

  • dorośli: nie zaleca się stosowania dobowych dawek większych niż 1,2 g.
  • dzieci: dawkę oblicza się zgodnie z regułą 20-30 mg/kg masy ciała co 4-6 h.

Ibuprofen + paracetamol – połączenia tego typu znajdziemy na przykład w preparatach: Metafen, Nurofen Ultima, Kidofen Duo. Połączenie ibuprofenu i paracetamolu jest bezpieczne i pozwala zastosować niższe dawki obu tych substancji niż przy rozłącznym stosowaniu ibuprofenu lub paracetamolu.

Dawkowanie ibuprofenu z paracetamolem:

  • dorośli: nie więcej niż 3000 mg paracetamolu i 1200 mg ibuprofenu na dobę.
  • dzieci (preparat Kidofen Duo – zawiesina): 5 ml dla dzieci 3.-5. r.ż., 5-10 ml dla dzieci 6.-12. r.ż.

Leki na ból gardła

NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – salicylan choliny (np. Cholinex), benzydamina (np. Hascosept, Tantum Verde).

Można je podawać od 4. r.ż., ale należy zwrócić uwagę na to, aby nie stosować preparatów z aspiryną (kwasem acetylosalicylowym) u dzieci poniżej 12. r.ż. ze względu ryzyko wystąpienia zespołu Reye'a – śmiertelnego uszkodzenia układu nerwowego oraz wątroby.

Miejscowe środki antyseptyczne – chlorek benzalkonium, chlorek cetylpirydyniowy, chlorheksydyna; substancje te występują w wielu tabletkach/pastylkach do ssania (np. Septolete, Sebidin) i mimo że nie działają przeciwwirusowo, to jednak często ulgę przynosi samo ssanie tabletki

Leki na katar

Krople i żele do nosa (obkurczające naczynia błony śluzowej nosa, a przez to udrożniające nos – ksylometazolina, oksymetazolina), np. Otrivin, Xylorin, Xylogel, Sudafed Xylospray, Nasic, Nasivin Soft 0,025%, Oxalin 0,025%.

Leki te można stosować maksymalnie przez 5 dni, gdyż stosowane dłużej doprowadzają paradoksalnie do zwiększenia gęstości zalegającej w nosie wydzieliny. Zbyt długie i częste używanie tych preparatów powoduje „uzależnienie” śluzówki nosa, co może doprowadzić nawet do przewlekłego nieżytu nosa.

Doustne leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa – pseudoefedryna, np. Ibuprom Zatoki, Metafen Zatoki, Nurofen Zatoki.

Pseudoefedryna jest składnikiem wielu mieszanek na grypę i przeziębienie, ale powinny jej unikać osoby cierpiące na nadciśnienie tętnicze oraz niestabilną chorobę niedokrwienną serca.

Izotoniczne lub hipertoniczne roztwory soli, np. Acatar Hipertonic, Quixx, Marimer Spray Do Nosa.

Roztwory izotoniczne stosuje się raczej w codziennej pielęgnacji nosa, natomiast hipertoniczne, ze względu na swoje wyższe ciśnienie osmotyczne w stosunku do ciśnienia w środowisku błony śluzowej nosa, powodują obkurczenie naczyń krwionośnych, co daje efekt podobny jak w przypadku stosowania kropli i żeli obkurczających.

Leki na kaszel suchy

Leki te hamują odruch kaszlu na drodze ośrodkowej (hamowanie ośrodka kaszlu, np. dekstrometorfan, butamirat) lub obwodowej (działanie w oskrzelach, np. lewodropropizyna):

  1. Lewodropropizyna – występuje w preparacie Levopront,
  2. Dekstrometorfan – dostępny w preparatach prostych, głównie jako tabletki (Acodin) i syrop (Mucotussin, Tussi Drill), a także w preparatach złożonych, często w połączeniu z pseudoefedryną i paracetamolem (Gripex, Grypostop, Gripblocker Express, Actifed),
  3. Butamirat – oprócz działania przeciwkaszlowego wykazuje także działanie bronchodylatacyjne (rozszerzające oskrzela); występuje w kroplach doustnych (Sinecod) oraz syropach (Supremin).

Leki na kaszel mokry

Leki te zmniejszają lepkość wydzieliny oskrzelowej, przez co ułatwiają jej odkrztuszanie:

  1. Ambroksol – występuje w preparatach: Deflegmin, Flavamed, Mucosolvan,
  2. Gwajafenezyna – możemy ją znaleźć w preparacie Guajazyl.

Leki roślinne

  1. Jeżówka purpurowa (korzeń i ziele) – działa przeciwkaszlowo i immunostymulująco – poprawia odporność (Esberitox N),
  2. Bez czarny (kwiat) – wykazuje działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz immunostymulujące (Sambuvital Czarny Bez),
  3. Lipa drobnolistna (kwiatostan) – działa napotnie i przeciwkaszlowo, a ponadto ułatwia zasypianie (Zielnik Apteczny Lipa Fix),
  4. Prawoślaz lekarski (korzeń) – zawarte w tej roślinie polisacharydy powlekają błonę śluzową gardła i krtani, przez co łagodzą podrażnienie (Syrop prawoślazowy),
  5. Pelargonia afrykańska (korzeń) – działa przeciwkaszlowo i immunostymulująco (Pelavo Oskrzela 3+, ImmunoInfec),
  6. Dzika róża (owoc) – owoce dzikiej róży to bogate źródło witamin z grupy B oraz A, C, E i K; preparaty z dzikiej róży mogą być bez obaw stosowane u kobiet w ciąży (Verbena Dzika Róża).

Inne preparaty na przeziębienie i grypę

  1. Propolis (kit pszczeli), pyłek pszczeli i miód – produkty te to „naturalne złoto”, działają silnie przeciwdrobnoustrojowo oraz immunostymulująco, jednakże – ze względu na bardzo bogaty skład – mogą uczulać, dlatego nie zaleca się podawania miodu dzieciom poniżej 1. r.ż., zaś pyłku pszczelego poniżej 3. r.ż.; alkoholowych kropli propolisowych również nie podajemy dzieciom,
  2. Cynk – działa przeciwzapalnie oraz immunostymulująco; przyjęcie cynku w ciągu pierwszych 24h od infekcji skraca czas trwania przeziębienia (Zincuprin),
  3. Witamina C – jej profilaktyczne przyjmowanie w niewielkim stopniu skraca czas przeziębienia (Cebion).

Leki na przeziębienie na receptę

W przeziębieniu leczymy objawy choroby, nie wdrażamy zatem leczenia przyczynowego (leki przeciwwirusowe). W niepowikłanym przeziębieniu nie ma potrzeby stosowania leków na receptę. Warto także zauważyć, że całkowicie bezzasadne jest stosowanie w przeziębieniu antybiotyków, które działają tylko na bakterie; próby leczenia przeziębienia antybiotykami wcale nie są rzadkie i niestety nie przynoszą niczego dobrego – przyczyniają się tylko do wzrostu lekooporności bakterii, czyli ich niewrażliwości na leki.

W przypadku grypy natomiast lekarz może przepisać następujące leki przeciwwirusowe (dostępne na receptę):

  • oseltamiwir – występuje w preparacie Tamiflu,
  • zanamiwir,
  • amantadyna – znajdziemy ją w preparacie Viregyt-K,
  • rymantadyna – obecna w preparacie Rimantin.

Leki na receptę (głównie antybiotyki) stosowane mogą być także przy schorzeniach wywołanych przez bakterie, takich jak angina czy zapalenie płuc.

Czy lekowe mixy są bezpieczne?

Preparaty złożone (wieloskładnikowe), które tak chętnie stosujemy w przeziębieniu, zawierają najczęściej NLPZ/paracetamol + lek przeciwhistaminowy + pseudoefedrynę + witaminę C. Stosowanie takich preparatów bez dokładnego przeanalizowania działania substancji w nich zawartych jest częstym błędem. Dlaczego?

  • nierzadko przyjmujemy wiele leków jednocześnie, nie wiedząc o tym, że zawierają one te same substancje (takie sumowanie leków jest szczególne groźne dla substancji z grupy NLPZów – istotnie wzrasta wówczas ryzyko działań niepożądanych, szczególnie w obrębie przewodu pokarmowego i nerek),
  • wchodzące w skład preparatów złożonych leki przeciwhistaminowe (np. cetyryzyna) mogą powodować senność (np. Cirrus duo),
  • pseudoefedryna – wszechobecny składnik mieszanek na przeziębienie – może powodować pobudzenie oraz podnosić ciśnienie tętnicze (np. Gripex Max).

Przed zastosowaniem preparatu złożonego należy więc zasięgnąć opinii lekarza lub farmaceuty, aby upewnić się, że taka wielolekowa mieszanka nam nie zaszkodzi.

Kiedy udać się do lekarza?

Niepokojące objawy, które bezwzględnie powinny skłonić nas do wizyty u lekarza, to:

  • bardzo silny ból głowy, szczęki, okolic nosa (zatok) lub ucha,
  • występowanie duszności,
  • świszczący oddech,
  • wysoka gorączka (powyżej 38 st. C),
  • obfite odkrztuszanie gęstej, ropnej wydzieliny przez kilka-kilkanaście dni,
  • utrzymywanie się objawów powyżej 10-14 dni lub nasilenie objawów po 5-6 dniach choroby.

Dodatkowe zalecenia

Oprócz wdrożenia farmakoterapii łagodzącej objawy choroby, warto zapewnić pacjentowi odpowiednie warunki odpoczynku. Chory powinien przebywać w pomieszczeniu o umiarkowanej temperaturze oraz dużej czystości powietrza. Należy także pamiętać o regularnym oczyszczaniu nosa z zalegającej wydzieliny oraz ewentualnym jej odkrztuszaniu. Konieczne jest też odpowiednie nawodnienie organizmu – zaleca się picie dużej ilości niegazowanej wody lub herbaty.

Literatura:

1. Mejza F.: Grypa i przeziębienie. Dostępny w Internecie: https://grypa.mp.pl/grypasezonowa/61825,grypa-i-przeziebienie [01.08.2017]

2. Mejza F. Przeziębienie. Dostępny w Internecie: https://grypa.mp.pl/przeziebienie/61668,przeziebienie [01.08.2017]

3. Rygalski M., Zawisza E.: Postępowanie terapeutyczne w przeziębieniu. Dostępny w Internecie: https://lekwpolsce.pl/download.php?dokid=5644775b7459f [01.08.2017]

4. Maćkowiak K., Torliński L.: Współczesne poglądy na rolę witaminy C w fizjologii i patologii człowieka. Nowiny Lekarskie 2007, 76, 4, 349-356

5. Przybyłowski T.: Powikłania grypy. Medycyna po Dyplomie 2011(20); 11(188): 85-91


redaktor: Dina Dąbrowska
ostatnia zmiana: 2017-08-28 11:06:45

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie możesz go traktować jako konsultację farmaceutyczną. Przed zażyciem leku przeczytaj ulotkę, a w przypadku pytań skonsultuj się ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Najnowsze pytania

Bol krtani
odpowiada Agnieszka Soroko

levopront dla 5 letniego syna
odpowiada Agnieszka Soroko

ZAMIENNIK LEKU
odpowiada Andrzej Śniegurski

Na Twoje pytania w temacie przeziębienie odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

+ dodaj pytanie


Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.