Cynk (zinc)

Cynk należy do związków mineralnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Jest mikroelementem będącym składnikiem licznych enzymów, które wpływają na syntezę DNA oraz różnych białek.

Preparaty z cynkiem są dostępne w aptece bez recepty. Występują w postaci tabletek (np. Zincas Forte, Halitomin, Rutinacea Max D3), płynu lub proszku do wytworzenia płynu (np. Prenalen, Flexaslimin), syropu (np. Rutinacea Junior, Sambucol Junior) oraz kapsułek (np. Vitroft, Artresan Optima). Cynk jest również składnikiem leków dostępnych z przepisu lekarza (np. Neosine Duo).

Spis treści

Jakie właściwości posiada cynk?

Jakie pokarmy są bogate w cynk?

Jak dawkować cynk?

Kto powinien suplementować cynk?

Jaki cynk jest najlepiej przyswajalny?

Czy cynk można stosować w ciąży?

Czy cynk można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Czy cynk można przedawkować?

Źródła

Jakie właściwości posiada cynk?

• Bierze udział w przewodnictwie nerwowym, w procesie widzenia i prawidłowym rozwoju układu nerwowego.

• Jest obecny w wielu enzymach, między innymi w enzymach odpowiadających za metabolizm kostny, dzięki czemu wpływa na prawidłowy rozwój szkieletu.

• Wspiera prawidłową pracę układu odpornościowego oraz ma wpływ na biosyntezę insuliny.

• Jest niezbędny do utrzymania zdrowia skóry, przyspiesza gojenie się ran i zwiększa odporność na zakażenia.

• Bierze udział w procesie spermatogenezy, jest konieczny do rozwoju jąder oraz wpływa na prawidłową budowę i liczbę plemników.

• Uczestniczy w reakcjach organizmu warunkujących utrzymanie ciąży.

• Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania enzymów biorących udział w zwalczaniu stresu oksydacyjnego.

• Dodatkowo wpływa na metabolizm kolagenu, dzięki czemu odpowiada za wzrost włosów oraz paznokci.

• Cynk stosowny zewnętrznie posiada działanie ściągające i antyseptyczne wykorzystywane w leczeniu chorób skóry.

Jakie pokarmy są bogate w cynk?

Cynk jest dostarczany do organizmu wraz z dietą. Jego największe ilości znajdują się w produktach pochodzenia zwierzęcego – należą do nich podroby (np. wątróbka), ryby i owoce morza, sery, jaja czy mięso. Cynk znajduje się również w pokarmach pochodzenia roślinnego, jest z nich jednak gorzej przyswajalny, ponieważ białko pochodzenia zwierzęcego zwiększa jego wchłanianie. Do produktów roślinnych bogatych w cynk zaliczamy kaszę gryczaną, ryż oraz nasiona.

Jak dawkować cynk?

Preparaty z cynkiem powinny być dawkowane w zależności od wieku oraz stanu zdrowia pacjenta. Według Instytutu Żywienia i Żywności zapotrzebowanie na cynk wynosi:

• dla niemowląt do 1 roku życia - 5 mg na dobę,

• dla dzieci od 1 do 9 lat - 10 mg na dobę,

• dla dziewcząt powyżej 9 roku życia oraz dorosłych kobiet - 10 - 13 mg na dobę,

• dla chłopców powyżej 9 roku życia oraz dorosłych mężczyzn 14 - 16 mg na dobę,

• dla kobiet ciężarnych - 12 - 16 mg na dobę,

• dla kobiet karmiących piersią - 16 - 21 mg na dobę.

Kto powinien suplementować cynk?

Zbilansowania dieta powinna zaspokoić całkowite zapotrzebowanie organizmu na cynk. Dodatkowa suplementacja mikroelementu może być jednak potrzebna u osób ciężko pracujących fizycznie, uprawiających sporty wyczynowe, stosujących dietę eliminacyjną oraz głodówki, a także u wegan i wegetarian. Na niedobory cynku narażone są również osoby pod wpływem przewlekłego stresu oraz stosujące używki.

Jaki cynk jest najlepiej przyswajalny?

Przyswajalność cynku zależy od wielu czynników, między innymi od jego postaci. Cynk w lekach i suplementach diety występuje w postaci soli - mogą być to sole organiczne, które pochodzą od związków organicznych (w których budowie występują atomy węgla), lub sole nieorganiczne. Przyjmuje się, że bardziej przyswajalną formą są organiczne sole cynku, takie jak np. octan cynku, cytrynian cynku, czy asparaginian cynku. Cynk o wysokiej przyswajalności występuje również w postaci chelatów, w których mikroelement stanowi centralny jon otoczony związkiem pochodzenia organicznego. Przykładami związków chelatowych mogą być orotan lub diglicynian cynku.

Czy cynk można stosować w ciąży?

Cynk jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego przebiegu ciąży, a w trakcie jej trwania zapotrzebowanie organizmu na mikroelement wzrasta. Cynk może być stosowany przez kobiety ciężarne, jednak jego suplementacja powinna przebiegać  pod kontrolą lekarza.

Czy cynk można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

W trakcie karmienia piersią zapotrzebowanie na cynk wzrasta. Cynk może być stosowany przez kobiety karmiące, jednak jego suplementacja powinna przebiegać  pod kontrolą lekarza.

Czy cynk można przedawkować?

Podczas suplementacji cynku należy zwrócić uwagę, aby jego dzienna dawka (przyjmowana z pożywieniem oraz w postaci leków i suplementów diety) nie przekraczała 40 mg. Mikroelement można przedawkować, a zbyt wysokie stężenie cynku w organizmie będzie objawiać się występowaniem zaburzeń żołądkowo-jelitowych, odczuciem metalicznego posmaku w ustach oraz bólami głowy. Długotrwałe zażywanie wysokich dawek cynku może prowadzić do zmniejszenia stężenia miedzi w organizmie, niedokrwistości oraz obniżenia stężenia HDL.

Źródła:

• „Cynk – pierwiastek zdrowia” Maria Szcześniak, Bożena Grimling, Jan Meler

• „Rola cynku w procesach fizjologicznych i patologicznych organizmu” Beata Gapys, Anna Raszeja-Specht, Hanna Bielarczyk