Leki recepturowe - robione w aptece

Dostałeś od lekarza receptę z przepisem na lek recepturowy i być może zastanawiasz się, jak ją zrealizować i jak taki preparat będzie wyglądać? Wyjaśniamy, czy receptura to taka „apteczna alchemia” i jakie zasady obowiązują dla leków robionych w aptece.

Czym są leki recepturowe (robione)?

Lek recepturowy (lek robiony) to lekarstwo sporządzone dla konkretnego pacjenta w pomieszczeniu recepturowym apteki, z wykorzystaniem pojedynczych składników (surowców farmaceutycznych), na podstawie przepisu podanego na recepcie lekarskiej.

Kiedy lekarz przepisuje leki recepturowe?

Rodzaj składników, dawki substancji aktywnych i ostateczna formuła takiego leku są dobierane do indywidualnych potrzeb pacjenta. Chęć zastosowania lekarstwa skomponowanego „na miarę” jest jedną z głównych przyczyn, dla których lekarze sięgają po lek recepturowy.

Lekarz może zalecić taki preparat także wówczas, jeśli nie ma gotowego produktu o odpowiednim składzie lub właściwościach. Wówczas sporządzenie leku recepturowego jest często jedyną szansą na leczenie.

Lek recepturowy może być także zalecony osobie uczulonej lub źle reagującej na konserwanty czy inne dodatki obecne w produktach przemysłowych, ponieważ receptura pozwala na ograniczenie ilości składników do niezbędnego minimum.

Jakie leki recepturowe mogą być sporządzone w aptece?

W recepturze można przygotować wiele różnych rodzajów leków. Mogą to być proszki, czopki, globulki, roztwory, mikstury, zawiesiny, emulsje, płyny, maści, kremy, mazidła, żele, pasty, krople czy nawet mieszanki ziołowe.

Leki robione bardzo często wykorzystuje się w dermatologii (np. maści na łuszczycę, atopowe zapalenie skóry czy trądzik) w ginekologii (np. globulki na infekcje intymne) oraz w leczeniu dzieci (np. proszki z bardzo małymi dawkami leków na serce).

Ile kosztuje lek recepturowy?

Od dnia 3 stycznia 2020 roku kwota ryczałtu (ustalonej opłaty) za lek recepturowy wynosi 13 zł. Ryczałt dotyczy jednej porcji leku, której wielkość określają przepisy. Będzie to na przykład 100 gramów maści, 20 sztuk proszków dzielonych czy 250 gramów emulsji. Ponieważ wspomniana kwota uzależniona jest od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest ona zmienna w czasie.

W niektórych przypadkach jednak za lek recepturowy będziesz musiał zapłacić 100%. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, kiedy lekarz w składzie leku robionego uwzględnił lek gotowy (zalecił dodanie leku wytwarzanego przemysłowo). Nie da się z góry określić, jaka to będzie kwota, ponieważ zależy to od kosztu użytych składników.

Ile leku recepturowego mogę mieć na jednej recepcie?

Na jednej recepcie może znajdować się tylko jeden przepis na lek robiony. Przepis ten może dotyczyć pojedynczej lub podwójnej porcji leku recepturowego. Wyjątek stanowią maści, kremy, mazidła, pasty albo żele do stosowania na skórę – w ich przypadku lekarz może przepisać nawet dziesięciokrotną ilość leku recepturowego (czyli do 1 kilograma). Warunkiem przepisania większej ilości preparatu jest zachowywanie przez niego trwałości w okresie stosowania.

Jak długo będę czekać na lek recepturowy?

Apteka sporządza lek dopiero po otrzymaniu recepty, a sam proces "produkcji aptecznej" bywa czasochłonny. Przygotuj się więc, że termin odbioru lekarstwa możesz zostać ustalony dopiero na następny dzień. Nie powinno być to jednak dłużej niż 48 godzin od złożenia przez Ciebie recepty w aptece.

Wyjątkiem są recepty na lek recepturowy zawierający środki odurzające (np. niektóre silne leki przeciwbólowe) lub oznaczone przypiskiem „wydać natychmiast” – te apteka powinna sporządzić w ciągu 4 godzin.

Kto w aptece wykonuje leki w recepturze?

W recepturze pracować może farmaceuta - magister farmacji oraz technik farmaceutyczny. Jednak przedstawiciel tego drugiego zawodu nie może wykonywać leków recepturowych zawierających w swoim składzie substancje bardzo silnie działające (np. azotan srebra czy siarczan atropiny, które mogą wchodzić w skład leków ocznych), odurzające (np. najsilniejsze leki przeciwbólowe, takie jak morfina) i niektóre psychotropowe.

Jak stosować lek recepturowy?

Do leku recepturowego nie będzie dołączona klasyczna ulotka. Otrzymasz natomiast tak zwaną sygnaturę – najczęściej w formie dodatkowej karteczki lub naklejki z informacjami. Będzie ona zawierała - oprócz składu leku - także sposób użycia i dawkowanie, jakie określił na recepcie lekarz. Ze strony personelu fachowego apteki możesz natomiast uzyskać informacje o prawidłowym sposobie przechowywania leku robionego.

Czy wszystkie apteki wykonują leki recepturowe?

Lek recepturowy mogą sporządzić wyłącznie apteki (leki robione oraz leki oczne robione). Usługi takiej nie świadczą natomiast punkty apteczne. Od października 2002 roku każda nowo powstająca apteka ogólnodostępna musi być wyposażona w recepturę umożliwiającą wykonywanie leków recepturowych, w tym także leków jałowych (czyli między innymi z antybiotykami oraz ocznych). Apteki, które otrzymały zezwolenie na działalność przed tą datą mają prawo nie posiadać izby recepturowej i nie będą mogły zrealizować recepty na lek robiony.

Jedną z najczęstszych przyczyn odmowy sporządzenia leku recepturowego jest brak dostępności któregoś ze składników.

Apteka może także zwrócić receptę, jeśli zauważy, że przepisane surowce wywołują niezgodność, która uniemożliwia sporządzenie pełnowartościowego preparatu. Oznacza to, że składników recepty nie da się ze sobą prawidłowo połączyć lub po ich zmieszaniu może dojść do niekorzystnych zmian cech fizycznych, chemicznych, wyglądu lub działania leku recepturowego. Należy bowiem pamiętać, że sporządzanie leków nie jest prostym mieszaniem ze sobą składników, ale bardzo trudną sztuką, w której można znaleźć wiele problemów i pułapek.

W niektórych przypadkach farmaceuta może dokonać na własną rękę pewnych modyfikacji w składzie recepty lub poprawić niezgodność w porozumieniu z lekarzem. Jedynie, jeśli wyczerpie te możliwości, odmawia wykonania leku recepturowego, prosząc pacjenta o ponowny kontakt z lekarzem.

Natomiast - zgodnie z przepisami - pomimo wykonania leku recepturowego, apteka może odmówić jego wydania, jeśli od dnia sporządzenia produktu leczniczego upłynęło co najmniej 6 dni. Pamiętaj zatem, aby odebrać lek w umówionym terminie.

Czy mogę kupić surowiec recepturowy bez recepty?

Nie, surowce recepturowe przeznaczone są do sporządzania leków, a nie do odsprzedaży. Niektóre pojedyncze substancje dostępne są jednak także jako leki bez recepty. Przykładami są na przykład gliceryna, olej rycynowy, parafina płynna, lanolina, spirytus salicylowy czy wazelina.

W recepturze aptecznej używa się także substancji takich jak glukoza, olej lniany, etanol czy smalec. Różnią się one jednak od produktów spożywczych posiadaniem szeregu badań gwarantujących najwyższą jakość, umożliwiającą użycie ich do przygotowywania leków.

Czy w recepturze można sporządzić leki, których brakuje w sprzedaży?

Tylko w niektórych przypadkach receptura może zaradzić brakom leków. W aptece można między innymi wykonać roztwory zawierające jod (do jodoterapii w chorobach tarczycy), azotan srebra (do odkażania lub przyżegania skóry) czy ditranol (inaczej cignolinę - związek przeciwłuszczycowy). Ograniczeniem jest przede wszystkim dostępność składników czynnych – stosunkowo niewiele substancji apteka może zamówić jako surowiec recepturowy. W recepturze aptecznej nie uda się także odtworzyć skomplikowanych procesów technologicznych.

Czy farmaceuta może sporządzać leki recepturowe bez przepisu lekarza?

Farmaceuta nie może przygotować w recepturze leku o dowolnym składzie. Może on wykonać preparat wyłącznie w oparciu o przepis - albo podany przez lekarza na recepcie albo opisany w fachowej publikacji zwanej Farmakopeą. W tym drugim przypadku wykonany produkt nazywany jest lekiem aptecznym.

W ostatnim czasie apteki wykorzystują szerzej tę możliwość. Od 24 marca 2020 roku apteka może wykonać w recepturze na podstawie przepisu z Farmakopei większą ilość płynu do dezynfekcji skóry i sprzedawać taki gotowy, sporządzony zawczasu lek apteczny pacjentom.

Polub nasz profil na Facebooku:


redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 29.04.2020 12:22:10

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Skonsultuj się z lekarzem on-line

Potrzebujesz recepty? Odczuwasz niepokojące objawy? Teraz możesz odbyć konsultację z lekarzem nie wychodząc z domu.

Umów telekonsultację

Najnowsze pytania

Czy Sulfarinol został wycofany z aptek?
Czy sulfarinol będzie dostepny w aptekach? Czy zostal całkowicie wycofany?
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy sok z aloesu ma podobne właściwości do gliceryny?
Czy sok z aloesu ma podobne działanie jak gliceryna
odpowiada Olga Sierpniowska

Czy można zamówić Cannabis sativa L., Red No 2 do apteki w mojej miejscowości lub z wysyłką do domu?
Witam w związku z problemem dostępności leku "Cannabis sativa L., Red No 2" i brakiem w mojej okolicy mam pytanie czy można zamowić online lub telefon...
odpowiada Olga Sierpniowska

Gdzie mogę kupić boraks w proszku?
Potrzebuje kupic boraks w proszku .
odpowiada Olga Sierpniowska

Gdzie mogę kupić boraks?
Gdzie mogę kupić boraks
odpowiada Angelika Talar-Śpionek

Która apteka w Warszawie sporządza krople do oczu z cyklosporyną?
Dzień Dobry, gdzie w Warszawie dostanę krople do oczu z cyclosporinum do zrobienia na receptę ? Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam.
odpowiada Katarzyna Domagała

Na Twoje pytania w temacie leki recepturowe - robione w aptece odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

Twój adres IP i wybrana lokalizacja zostaną zapisane. Polityka Prywatności.

Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.