Pomimo tego, że ból pełni w organizmie ważną funkcję ostrzegawczą, jeśli jest nasilony lub przewlekły - staje się doznaniem wyłącznie negatywnym. Może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie oraz samopoczucie społeczne i psychologiczne, przez co zabiera radość życia, ogranicza, a czasami nawet uniemożliwia codzienną aktywność. Jak walczyć z bólem?
Spis treści
Czy wszystkie leki przeciwbólowe działają tak samo silnie?
Jakie leki przeciwbólowe można zastosować na niezbyt silny ból?
Jakie leki przeciwbólowe stosuje się na ból o średnim i dużym nasileniu?
Jakie leki przeciwbólowe stosuje się na silny i bardzo silny ból?
Jakie leki przeciwbólowe są dostępne bez recepty?
Czy leki przeciwbólowe są bezpieczne?
Czy można łączyć ze sobą różne leki przeciwbólowe?
Jakie leki przeciwbólowe można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?
Jakie leki przeciwbólowe można stosować u dzieci?
Czy można podawać zwierzęciu leki przeciwbólowe dla ludzi?
Czy wszystkie leki przeciwbólowe działają tak samo silnie?
Dostępne w aptekach szeroko pojęte leki przeciwbólowe, zawierają w swoim składzie różne substancje czynne, dlatego działają w odmienny sposób. W ocenie skuteczności leczenia przeciwbólowego nie bez znaczenia są również indywidualne cechy danego organizmu.
Dobór terapii przeciwbólowej u konkretnego pacjenta opiera się na schemacie leczenia bólu opracowanym przez WHO, zwanym „drabiną analgetyczną”. Według niego leki przeciwbólowe pod względem siły działania można podzielić na trzy grupy – leki nieopioidowe, słabe opioidy i silne opioidy. W ocenie bólu wykorzystuje się dziesięciostopniową skalę, zgodnie z którą 0 to „brak bólu”, a 10 to „najgorszy ból, jaki można sobie wyobrazić”.
Jakie leki przeciwbólowe można zastosować na niezbyt silny ból?
Zgodnie z wytycznymi leczenia bólu, na pierwszym stopniu drabiny analgetycznej znajdują się preparaty skuteczne w zwalczaniu bólu, którego nasilenie pacjent ocenia na 1-4. Grupę tę określa się jako nieopioidowe leki przeciwbólowe i należą do nich:
niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak np. kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin, Etopiryna), ibuprofen (np. Ibum Supermax, Ibuprom Sprint), ketoprofen (np. Ketokaps Max, Ketonal active).
paracetamol, który dodatkowo działa przeciwgorączkowo, np. Apap, Paracetamol Aurovitas.
Wymienione leki mogą być stosowane w przypadku najczęściej występujących dolegliwości bólowych - w bólach głowy, zębów, w bólach związanych z przebiegiem przeziębienia i grypy, a także przy bolesnym miesiączkowaniu oraz w przypadku bólu wiązanego z układem ruchu.
W przypadku bólów kości, mięśni, stawów czy kręgosłupa - korzystne będzie podanie długo działających leków z grupy NLPZ, takich jak naproksen (np. Naproxen Aflofarm, Aleve), diklofenak (np. Voltaren Express Forte) czy meloksykam, (np. Opokan Max, Mel). Dodatkowo można zastosować preparaty przeznaczone do podania miejscowego, w postaci plastrów (np. Itami, Voltaren Forte) , aerozolu (np. Diky 4%), czy żelu (np. Dicloziaja, Olfen MAX).
W przypadku dolegliwości żołądkowo-jelitowych przebiegających z bólem zwykle nie zaleca się stosowania preparatów przeciwbólowych. W tych schorzeniach stosuje się przede wszystkim środki rozkurczowe (np. No-Spa Max, Drotafemme Forte), wspomagające trawienie (np. Raphacholin C, Essentiale Forte), czy zwalczające objawy zgagi (np. Polprazol Max, Alugastrin).
Jakie leki przeciwbólowe stosuje się na ból o średnim i dużym nasileniu?
W przypadku bólu ocenianego przez pacjenta na 4-6, stosuje się zazwyczaj słabe opioidy lub ich połączenia z nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi, np. paracetamolem. Większość tego typu preparatów wydawanych jest z przepisu lekarza, w przypadku braku skuteczności innych podstawowych leków przeciwbólowych. Wśród substancji należących do słabych opioidów wymienić można m.in. tramadol (np. Skudexa, Doreta), kodeinę (np. Ultracod), czy dihydrokodeinę (np. DHC Continus).
Jakie leki przeciwbólowe stosuje się na silny i bardzo silny ból?
Do leczenia bólu o największym nasileniu, który oceniany jest w skali powyżej 6, zarezerwowane są substancje z trzeciego szczebla drabiny analgetycznej – tak zwane silne opioidy. Stosowane są one m.in. w przypadku przewlekłego bólu, np. nowotworowego, lub w bólu pooperacyjnym. Należą do nich substancje takie jak morfina (np. Sevredol, Oramorph), fentanyl (np. Matrifen, Pecfent), oksykodon (np. OxyContin, Oxydolor), czy buprenorfina (np. Transtec 35 Mcg/h, Bunondol). Stosowanie tych leków powinno odbywać się wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza.
Jakie leki przeciwbólowe są dostępne bez recepty?
Większość leków przeciwbólowych stosowanych w niezbyt silnym lub umiarkowanym bólu można kupić bez recepty. Okazanie recepty będzie jednak wymagane w przypadku zakupu substancji przeciwbólowych w wyższych dawkach lub w takich postaciach jak np. zastrzyki, krople do oka czy niektóre czopki doodbytnicze. Silne i bardzo silne leki przeciwbólowe są dostępne jedynie na receptę, a ich stosowanie powinno być uzgodnione wcześniej z lekarzem. Wyjątek stanowią niektóre produkty złożone, które zawierają w swoim składzie niższą dawkę kodeiny (np. Solpadeine, Efferalgan Codeine).
Warto pamiętać, że nadużywanie dostępnych bez recepty środków przeciwbólowych może wiązać się z przykrymi konsekwencjami zdrowotnymi – dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, w tym krwawieniami i perforacją błony śluzowej, zaburzeniami składu krwi czy uszkodzeniem nerek. Leki przeciwbólowe należy stosować tylko wtedy, kiedy jest to konieczne, w określonych przez producenta bezpiecznych dawkach.
Kiedy z bólem iść do lekarza?
W przypadku, gdy ból pojawia się nagle, jest silny lub towarzyszą mu dodatkowe objawy, takie jak wysoka gorączka, wysypka, zaburzenia czucia czy widzenia, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Wizyty u specjalisty wymaga także ból będący skutkiem urazu, ból, który się nasila, a także utrzymujący się ból głowy.
W przypadku lżejszych dolegliwości bólowych na konsultację należy udać się, jeżeli ból nie ustępuje w przeciągu trzech dni.
Czy leki przeciwbólowe są bezpieczne?
Leki przeciwbólowe, podobnie jak każdy inny lek dopuszczony do obrotu, są przebadane pod kątem bezpieczeństwa ich stosowania.
Należy jednak pamiętać, że przyjmowanie każdego leku, również tych dostępnych bez recepty, może - choć nie musi - wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Do najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych mogących pojawić się podczas stosowania leków przeciwbólowych z grupy NLPZ należą problemy żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, nudności i wymioty), owrzodzenia i krwawienia w obrębie przewodu pokarmowego, zaburzenia pracy nerek i wątroby, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, czy zwiększenie ryzyka wystąpienia skurczu oskrzeli u osób chorych na astmę.
Działania niepożądane paracetamolu różnią się od tych występujących po NLPZ. Substancja może np. powodować zaburzenia hematologiczne, reakcje nadwrażliwości, a w przypadku dawek powyżej 4 g na dobę - bardzo poważnie uszkadzać wątrobę. Powinny o tym pamiętać szczególnie osoby, których wątroba już jest obciążona poprzez inne leki lub alkohol.
Warto mieć na uwadze, że silniejsze leki przeciwbólowe, takie jak np. opioidy, mogą upośledzać zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
Czy można łączyć ze sobą różne leki przeciwbólowe?
W sprzedaży dostępnych jest coraz więcej złożonych leków przeciwbólowych, które można nabyć bez recepty (np. Metafen, Excedrin MigraStop), a także tych dostępnych jedynie z przepisu lekarza (np. Skudexa, Doreta). Zawierają one połączenia dwóch lub więcej substancji przeciwbólowych. Zarówno ich skład, jak i dawka zostały odpowiednio dobrane, co zapewnia ich optymalne działanie.
Nie należy jednak łączyć ze sobą różnych leków przeciwbólowych na własną rękę. Takie działanie naraża na możliwość wystąpienia między przyjmowanymi preparatami groźnych interakcji, mogących wpływać na bezpieczeństwo oraz powodzenie terapii. W przypadku samodzielnego łączenia leków wzrasta również ryzyko ich przedawkowania. W przypadku, gdy z jakiegoś powodu połączenie dwóch różnych preparatów jest konieczne, należy wcześniej poprosić o poradę lekarza lub farmaceuty, którzy ocenią czy taki zabieg będzie bezpieczny.
Jakie leki przeciwbólowe można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?
Dla kobiet ciężarnych najwłaściwszym wyborem w przypadku dolegliwości bólowych jest paracetamol. Jego przyjmowanie należy ograniczyć jednak do minimum i stosować go w jak najniższej, skutecznej dawce.
Większy wybór co do terapii przeciwbólowej mają karmiące mamy - oprócz paracetamolu mogą zażywać także ibuprofen.
Jakie leki przeciwbólowe można stosować u dzieci?
Substancjami bezpiecznymi do zastosowania u dzieci są paracetamol (od 1 dnia życia) i ibuprofen (od 3 miesiąca życia). Dla najmłodszych pacjentów przeznaczone są preparaty w płynie, które łatwo podać maluchowi (np. Nurofen dla dzieci Forte, Pedicetamol), dla starszych dostępne są również kapsułki (np. Ibufen Junior), a także granulaty doustne (np. Apap Junior). W przypadku braku możliwości podania leku doustnie, istnieje możliwość zastosowania czopków (np. Nurofen dla dzieci, Efferalgan).
Jeżeli nie ma pewności, co dolega dziecku – do czasu wizyty u lekarza lepiej wybrać paracetamol. Ważne jest także, aby w przypadku ospy wietrznej nie stosować ibuprofenu – może to skutkować niebezpiecznym zakażeniem skóry.
Nie wolno podawać dziecku leków przeciwbólowych przeznaczonych dla osób dorosłych, w szczególności preparatów typu "aspiryna", czyli tych zawierających kwas acetylosalicylowy. Ten popularny lek może wywoływać u dzieci groźne powikłanie, zespół Reya – choroba ta uszkadza wątrobę i mózg.
Czy można podawać zwierzęciu leki przeciwbólowe dla ludzi?
Organizmy różnych gatunków zwierząt mogą reagować na różne substancje w różny sposób, dlatego popularne wśród ludzi leki przeciwbólowe mogą być toksyczne dla niektórych zwierząt. Nie należy samodzielnie podawać zwierzętom jakichkolwiek leków bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem weterynarii.
Źródła
https://www.mp.pl/pacjent/
Kompendium Farmakologii pod redakcją naukową Waldemara Jańca
redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 31.10.2025 20:26:37
Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów oraz zdjęcia są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.