Szczepionki

Praktycznie każdy z nas miał w życiu kontakt ze szczepieniami, jako dziecko lub już jako dorosły. Historia szczepionek sięga starożytności, jednak znaczące odkrycia to dopiero XVIII i XIX wiek. Jednym z kamieni milowych był rok 1882 i badania Ludwika Pasteura nad wścieklizną. To on po raz pierwszy w 1885 zaszczepił człowieka przeciwko tej chorobie, na którą do tej pory nie wynaleziono skutecznego leku i jedyną ochroną jest odpowiednio wczesne podanie szczepionki.

Czym są szczepionki?

Obecne szczepionki to wysokiej jakości preparaty, które mają pochodzenie biologiczne i służą do wykształcenia odporności (czyli wywołania odpowiedzi immunologicznej) przeciwko danemu drobnoustrojowi. Innymi słowy, szczepionki mają za zadanie, w sposób kontrolowany, „nauczyć” układ odpornościowy walki z danym chorobą zakaźną, tak, by organizm wiedział, jak sobie z nią poradzić przed rozwinięciem się jej pełnych objawów.

Głównym składnikiem szczepionki jest z reguły żywy, ale atenuowany, czyli odzjadliwiony lub też zabity, drobnoustrój. Innymi składnikami mogą być także fragmenty lub metabolity (produkty metabolizmu) drobnoustroju, jeżeli pełnią one określoną funkcję w wywoływaniu odporności.

Warto wspomnieć, że szczepionki, jako leki, dostępne są na receptę.

Jakie szczepienia są obowiązkowe?

Szczepienia ochronne obowiązkowe są regulowane przez Ministerstwo Zdrowia. W rozporządzeniu dot. szczepień ochronnych można dokładnie sprawdzić, jakie choroby zakaźne zostały wymienione, jakie profesje wymagają dodatkowych szczepień oraz jak powinny być one przeprowadzane.

Obowiązkowe szczepienia ochronne dla dzieci określa tzw. kalendarz szczepień. Ułatwia on lekarzom, a także rodzicom zorientowanie się w rodzajach szczepień oraz czasie, w jakim powinny być one podane. Oczywiście podlega on modyfikacjom ze względu na indywidualne czynniki. Należy jednak pamiętać, że szczepienia muszą być przeprowadzane zawsze pod kontrolą lekarską, ewentualne wątpliwości należy konsultować z lekarzem.

Szczepienia dla dzieci

Najwięcej szczepień przyjmujemy jako dzieci. W zależności od wieku dziecka różne szczepienia są obowiązkowe, co szczegółowo opisaliśmy w kalendarzu szczepień dla dzieci i niemowląt.

Obowiązkowe szczepienia dla dzieci do 2 roku życia

Wszystkie te szczepienia są bezpłatne.

Obowiązkowe szczepienia dla dzieci od 6 roku życia

  • Przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi
  • Przeciw polio (Pneumo 23)
  • Przeciw odrze, śwince, różyczce

Szczepienia te również są bezpłatne.

Szczepienia w podróży

Osoby wyjeżdżające za granicę, szczególnie na inne kontynenty lub do innej strefy klimatycznej, mogą zetknąć się z chorobami niewystępującymi w ich rodzimym kraju. Jednym z najlepszych, a zarazem najbezpieczniejszych sposobów zapobiegania zachorowaniom na niektóre „egzotyczne” choroby zakaźne, są szczepienia ochronne. Przykładowo, dla osób wyjeżdżających do Azji zagrożeniem może być japońskie zapalenie mózgu (szczepionka IXIARON). Szczepienie przeciwko tej chorobie polecane jest szczególnie osobom, które mają zamiar spędzać sporo czasu na zewnątrz.

Szczepienia przed wyjazdem – jak się przygotować?

  • Osoby wybierające się w daleką podróż, szczególnie do Afryki, Ameryki Południowej oraz do niektórych regionów Azji, na 4-8 tygodni przed wyjazdem powinny zgłosić się na konsultację lekarską w sprawie szczepień ochronnych. Szczegółowe informacje można otrzymać także w najbliższym punkcie szczepień
  • Zawsze należy stosować się do zaleceń otrzymanych od lekarza
  • W podróż należy zabrać odpowiednie dokumenty potwierdzające szczepienia. W niektórych krajach są one niezbędne. Takim szczególnym dokumentem jest tzw. „żółta książeczka” czyli Międzynarodowa Książeczka Szczepień (International Certificates of Vaccination)

Dokładny wykaz krajów i rodzajów szczepień dostępny jest pod adresem http://www.medycynatropikalna.pl/info/25/szczepienia Warto się z nim zapoznać przed wyjazdem i dodatkowo skonsultować z lekarzem.

Przykłady zalecanych (w zależności od kraju, sytuacji epidemiologicznej danego regionu i innych czynników) szczepień możemy podzielić na szczepienia przeciwko:

Szczepienia osób dorosłych

Większości z nas szczepienia kojarzą się z małymi dziećmi. Niestety, choroby zakaźne dosięgają osoby w każdym wieku. Obecnie mamy środki, by się przed nimi chronić. W zależności od wskazań i innych czynników, szczepieniami dla osób dorosłych są:

  • Szczepienie przeciwko grypie, zalecane w szczególności osobom o obniżonej odporności, osobom starszym oraz kobietom w ciąży (lub planującym ciążę). Szczepionki dostępne są w preparatach Influvac, Vaxigrip, Vaxigrip Junior, VaxigripTetra.
  • Szczepienie przeciwko pneumokokom Streptococcus Pneumoniae, zalecane osobom dorosłym (szczególnie po 65. roku życia) oraz z grup ryzyka (m. in. cukrzykom, osobom z przewlekłymi chorobami wątroby, płuc, układu sercowo-naczyniowego). Szczepionki dostępne są w preparatach Pneumo 23, Pneumovax 23.
  • Szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce, zalecane głównie osobom nie szczepionym wcześniej, a także młodym kobietom pracującym wśród dzieci. Szczepionki dostępne są w preparatach MMRVAX Pro, Priorix.
  • Szczepienie przeciwko ospie wietrznej, zalecane szczególnie osobom, które nie były wcześniej szczepione oraz nie chorowały na ospę wietrzną. Szczepionki dostępne są w preparatach Varilix, Varivax.
  • Szczepienie przeciwko tężcowi, błonicy, krztuścowi dla osób po 19. roku życia, co 10 lat pojedyncza dawka przypominająca. Szczepionki dostępne są w preparatach DTP, Boostrix.
  • Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, zalecane osobom pracującym przy odpadach, a także mającym kontakt z żywnością. Szczepionki dostępne są w preparatach Avaxim, Havrix.
  • Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, zalecane osobom starszym, osobom przewlekle chorym, nie szczepionym wcześniej. Szczepionki dostępne są w preparatach Engerix B, Euvax B, Hepavax-Gene.
  • Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, zalecane osobom przebywającym w obszarze o zwiększonym ryzyku występowania choroby. Szczepionki dostępne są w preparatach Encepur K, Encepur Adults.

Problemy z dostępnością szczepionek

Od kilku lat głównie rodzice małych dzieci borykają się z problem dostępności danych preparatów. Deficyt może być spowodowany problemami z produkcją, czy też polityką danej firmy farmaceutycznej.

Podana została jedna dawka i akurat trafił się okres, kiedy danej szczepionki nie ma w aptekach. Przykładem mogą być Infanrix-Ipv+Hib i Infanrix Hexa. Co wtedy robić? Na pewno warto odpowiednio wcześnie poprosić lekarza o receptę i zarezerwować lub wykupić preparat z wyprzedzeniem. Dobrym rozwiązaniem będzie też sprawdzenie dostępności na GdziePoLek.pl.

Co w wypadku gdy wyczerpaliśmy możliwości pozyskania preparatu, a trzeba podać kolejną dawkę? Można, wyjątkowo (oczywiście po konsultacji lekarskiej) dopuścić użycie innej szczepionki o takim samym składzie antygenowym lub maksymalnie zbliżonym składzie.

Szczepić czy nie szczepić?

Ostatnio to bardzo popularne pytanie wśród rodziców, którzy obawiają się działań niepożądanych ze strony preparatów podawanych ich dzieciom. Czy jest się czego bać?

Szczepienia pozwoliły na wyeliminowanie wielu chorób zakaźnych, dzięki nim nie musimy się już obawiać polio, ospy czy odry, a także powikłań po tych chorobach. Większość populacji jest obecnie chroniona właśnie dzięki szczepionkom. Tzw. „efekt kokonu”, czyli wykształcona odporność u większości osób pozwala chronić daną grupę, społeczeństwo przed rozprzestrzenianiem się i rozwojem danej choroby.

Tutaj warto nadmienić pewną zależność. Część rodziców używa argumentu: „Moje dziecko nie było szczepione i nigdy nie chorowało”. Dzieje się tak właśnie dlatego, że większość została jednak zaszczepiona i dana populacja jest chroniona wyżej wymienionym efektem kokonu.

Działania niepożądane szczepionek

Szczepionka, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Wszystkie (wraz z częstotliwością występowania) zostały wymienione w ulotce dołączonej do preparatu. Można o nie zapytać także swojego lekarza czy farmaceutę.

W Polsce, działania niepożądane po podaniu szczepionek, występują średnio raz na 10 000. Jednak ciężkie powikłania (jak wstrząs anafilaktyczny) zdarzają się u 1 do 3 osób na 1 000 000 szczepionek, co stanowi 0,0003%.

Każde wystąpienie działania niepożądanego powinno zostać zgłoszone. Dzięki temu poprawia się bezpieczeństwo stosowania szczepionek.

Podawanie szczepień przynosi znaczne korzyści (niewspółmierne do ryzyka), nie tylko dla jednostki, ale także całego społeczeństwa. Szczepionki są preparatami wysokiej jakości, które przeszły przez wszystkie fazy badań klinicznych i na pewno nie należy ich się bać, a wszystkie swoje wątpliwości konsultować z profesjonalistami, którzy posiadają wiedzę na ich temat.

Podsumowując szczepić się warto, a nawet należy nie tylko dla naszego dobra, ale również dla dobra ludzi przebywających w naszym otoczeniu.

Polub nasz profil na Facebooku:


redaktor: Dina Dąbrowska
ostatnia zmiana: 2017-08-28 13:47:39

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie możesz go traktować jako konsultację farmaceutyczną. Przed zażyciem leku przeczytaj ulotkę, a w przypadku pytań skonsultuj się ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Najnowsze pytania

Szczepionka Infanrix IPV+HIB
odpowiada Antonina Kłudkiewicz

ENGERIX -B 0,02
odpowiada Katarzyna Borkowska

sczepienie dziecka na grypę
odpowiada Katarzyna Borkowska

Na Twoje pytania w temacie szczepionki odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

+ dodaj pytanie


Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.