Szczepionka przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (varicella-zoster vaccine)

Choć ospę wietrzną i półpasiec wywołuje ten sam wirus (VZV), nie ma jednej szczepionki chroniącej przed obiema chorobami. Jest tak dlatego, ponieważ szczepienia te mają inny cel i są przeznaczone dla różnych osób.

Szczepionki przeciw ospie wietrznej podaje się osobom, które nie chorowały jeszcze na ospę, głównie dzieciom. Ich zadaniem jest ochrona przed pierwszym zakażeniem. Są to szczepionki żywe, osłabione, podawane w zastrzyku (np. Varilrix, Varivax).

Szczepionka przeciw półpaścowi jest przeznaczona dla osób, które ospę już przebyły. Wirus pozostaje wtedy w organizmie w uśpieniu i może uaktywnić się po latach. Celem szczepienia jest wzmocnienie odporności i zapobieganie tej reaktywacji. Stosuje się więc inną szczepionkę, która nie zawiera żywego wirusa, a jedynie jego fragmenty pobudzające układ odpornościowy (np. Shingrix).

Spis treści

Jakie właściwości mają szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Kiedy stosuje się szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Jakie są skutki uboczne stosowania szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Z jakimi substancjami szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi wchodzą w interakcje?

Czy szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi można stosować w ciąży?

Czy szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Czego nie robić po szczepieniu?

Źródła

Jakie właściwości mają szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Szczepionki przeciw ospie wietrznej to żywe, osłabione szczepionki. Chronią przed pierwszym zakażeniem ospą wietrzną osoby, które nie chorowały jeszcze na ospę.

Szczepionka przeciw półpaścowi zawiera fragmenty wirusa VZV, które pobudzają układ odpornościowy i go wzmacniają. Podanie tej szczepionki chroni przed reaktywacją wirusa VZV te osoby, które już miały kontakt z tym wirusem, gdy chorowały na ospę. Szczepionka zmniejsza ryzyko zachorowania na półpaśca, a także, w przypadku zachorowania, zmniejsza ryzyko powikłań i neuralgii półpaścowej (długotrwałego bólu nerwowego występującego po przebytym półpaścu).

Kiedy stosuje się szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Szczepionka przeciw ospie wietrznej jest zalecana dla osób, które nie chorowały na ospę wietrzną, najczęściej dzieci od ukończenia 12. miesiąca życia, ale również młodzieży i dorosłych z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby oraz narażonych na kontakt z wirusem (np. praca w ochronie zdrowia, żłobku). Jest stosowana w dwóch dawkach, w odstępie co najmniej 6 tygodni, a najlepiej 3 miesięcy.

Szczepionka przeciw półpaścowi jest wskazana do profilaktyki półpaśca i neuralgii półpaścowej u osób w wieku 50 lat i starszych oraz u dorosłych o zwiększonym ryzyku zachorowania na półpasiec. Szczepionka zapobiega rozwojowi półpaśca u osób, które miały kontakt z wirusem VZV. Nie jest ona wskazana w celu zapobiegania ospie wietrznej.

Szczepionkę można stosować również u osób, które przebyły półpaśca lub neuralgię popółpaścową.

Jest stosowana w dwóch dawkach, w odstępie 2 miesięcy. Jeśli zajdzie taka potrzeba, drugą dawkę można podać później, ale najlepiej w odstępie maksymalnie 6 miesięcy od pierwszej dawki.

Jakie są skutki uboczne stosowania szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Najczęściej po szczepieniu przeciw ospie wietrznej występują:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, tkliwość, podrażnienie, zaczerwienienie, obrzęk, wysypka),

• gorączka powyżej 38°C (mierzona w odbycie) lub powyżej 37,5°C (mierzona pod pachą lub w ustach),

• drażliwość,

• zakażenie górnych dróg oddechowych.

Najczęściej po szczepieniu przeciw półpaścowi występują:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, zaczerwienienie, obrzęk, świąd, uczucie ciepła, siniaki, stwardnienie, wysypka),

• zmęczenie, dreszcze, gorączka, złe samopoczucie,

• ból mięśni i stawów,

• ból głowy,

• wysypka,

• objawy żołądkowo jelitowe (np. nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha).

Objawy zazwyczaj są łagodne lub umiarkowane i ustępują po 1-3 dniach.

Rzadko obserwuje się u pacjentów ciężkie reakcje alergiczne, które mogą obejmować trudności z oddychaniem lub połykaniem. Jeśli wystąpi u Ciebie reakcja alergiczna, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi?

Stosowanie szczepionki przeciw ospie wietrznej jest przeciwwskazane:

• przy nadwrażliwości na jakąkolwiek szczepionkę przeciwko ospie wietrznej lub na neomycynę,

• przy dyskrazji, białaczce, chłoniaku lub innych nowotworach złośliwych układu krwiotwórczego i chłonnego,

• podczas leczenia immunosupresyjnego (w tym dużymi dawkami kortykosteroidów),

• przy ciężkim niedoborze odporności,

• przy wrodzonym lub dzedzicznym zaburzeniu odporności,

• przy czynnej nieleczonej gruźlicy,

• podczas choroby, przebiegającej z gorączką powyżej 38,5°C,

• podczas ciąży.

Stosowanie szczepionki przeciw półpaścowi jest przeciwwskazane:

• przy nadwrażliwości na antygen swoisty dla wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV),

• przy chorobie krwi lub jakimkolwiek rodzaju nowotworu, który wpływa na układ odpornościowy,

• podczas osłabienia układu odpornościowego z powodu choroby lub leków,

• przy czynnej nieleczonej gruźlicy,

• podczas ciąży.

Stosowanie szczepionki wymaga szczególnej ostrożności przy:

• trombocytopenii lub innych zaburzeniach krzepnięcia,

• niedoborach odporności wrodzonych lub nabytych (np. przy zakażeniu wirusem HIV),

• występującej gorączce.

Jeśli cierpisz na któreś z tych schorzeń, poinformuj o tym osobę kwalifikującą do szczepienia.

Z jakimi substancjami szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi wchodzą w interakcje?

Szczepionki zawierające żywe wirusy mogą powodować czasowe zmniejszenie wrażliwości skóry na tuberkulinę, trwające do 6 tygodni. Jeśli planowane jest przeprowadzenie próby tuberkulinowej, należy ją wykonać przed lub równocześnie z podaniem szczepionki.

U osób po przetoczeniu krwi lub osocza albo podaniu immunoglobuliny ludzkiej normalnej lub immunoglobuliny przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca należy odroczyć szczepienie przeciw ospie wietrznej na co najmniej 5 miesięcy z powodu możliwości nieskutecznego działania szczepionki.

Podanie produktów krwiopochodnych zawierających przeciwciała przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca w ciągu 1 miesiąca po podaniu szczepionki przeciw ospie wietrznej może zmniejszyć skuteczność szczepionki.

W przypadku szczepienia przeciw ospie wietrznej należy unikać stosowania salicylanów (np. Aspirin, Acard, Scorbolamid, Cholinex) przez 6 tygodni przed szczepieniem i 6 tygodni po szczepieniu.

Czy szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi można stosować w ciąży?

Brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tych szczepionek u kobiet w ciąży. Z tego względu zaleca się unikanie ich stosowania podczas ciąży.

Ponadto zaleca się unikanie zajścia w ciążę przez 1 miesiąc po zaszczepieniu przeciw ospie wietrznej.

Czy szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu stosowania szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi u matki na dziecko karmione przez nią piersią. Nie jest również wiadomo, czy szczepionki te przenikają do mleka matki. Z tego względu zaleca się unikanie szczepienia podczas laktacji.

Czego nie robić po szczepieniu?

W dniu szczepienia warto unikać intensywnej aktywności fizycznej i postawić na regenerację.

Źródła

1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/

2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Varilrix

3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Varivax

4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Priorix-Tetra

5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix

6. Ulotka Shingrix

7. Ulotka Zostavax