Szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych (meningococcal vaccine)

Szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych (przeciw meningokokom) chroni przed zakażeniem dwoinkami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych Neisseria meningitidis. Wśród tych bakterii wyróżnia się kilka grup serologicznych, które mogą być niebezpieczne dla człowieka.

Szczepionki dostępne w aptekach są na receptę. Należą do nich szczepionki skoniugowane, skierowane przeciw serogrupom A, C, W i Y (np. Nimenrix, MenQuadfi, Menveo), skoniugowane, skierowane przeciw serogrupie C (np. NeisVac-C) oraz białkowe, skierowane przeciw serogrupie B (np. Bexsero, Trumenba).

Spis treści

Jak się zarazić meningokokami?

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie meningokokami?

Jakie właściwości ma szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Kiedy stosuje się szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Jak długo działa szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Jakie są skutki uboczne stosowania szczepionki przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionki przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Z jakimi substancjami szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wchodzi w interakcje?

Czy szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych można stosować w ciąży?

Czy szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Czy pneumokoki i meningokoki to to samo?

Źródła

Jak się zarazić meningokokami?

Meningokoki przenoszą się drogą kropelkową, np. podczas kaszlu, kichania czy pocałunku. Do zarażenia dochodzi w wyniku kontaktu z osobą zakażoną, w tym z bezobjawowym nosicielem. Okres wylęgania zakażenia meningokokowego wynosi zazwyczaj od 3 do 4 dni.

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie meningokokami?

Na zakażenie są narażeni wszyscy, niezależnie od płci czy wieku. Jednak najczęściej dochodzi do niego u dzieci w wieku od 3. miesiąca do 1. roku życia. Często obserwuje się zakażenia również u dzieci do 5. roku życia oraz u osób w wieku 16-25 lat.

Dodatkowo wyróżniamy kilka grup, które są szczególnie obarczone ryzykiem zarażenia. Należą do nich osoby:

• pozbawione śledziony lub z zaburzeniami jej funkcjonowania,

• z niedoborem składowych układu dopełniacza, w tym przyjmujące ekulizumab lub rawulizumab (przeciwciała monoklonalne blokujące aktywację jednej ze składowych układu),

• osoby z osłabionym układem odpornościowym,

• cierpiące na niedokrwistość sierpowatokrwinkową,

• pracujące w laboratoriach narażone na kontakt z Neisseria meningitidis,

• przebywające z chorymi, np. personel medyczny,

• przebywające w zbiorowiskach, takich jak: przedszkola, żłobki, domy dziecka, domy studenckie, koszary itp.,

• podróżujące do regionów endemicznych.

Jakie właściwości ma szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Istnieje 12 grup serologicznych dwoinek zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, które różnią się między sobą budową polisacharydowej otoczki. Dla człowieka niebezpieczne są grupy A, B, C, W oraz Y. Szczepionki różnią się między sobą mechanizmem działania, w zależności od serogrupy, przeciw której są skierowane. Wyróżnia się szczepionki skoniugowane oraz białkowe.

Szczepionki skoniugowane, czyli takie, w których oczyszczone polisacharydy otoczkowe meningokoka połączone są z białkiem nośnikowym, występują w dwóch wariantach:

• szczepionki czterowalentne skierowane przeciw serogrupom A, C, W i Y,

• szczepionki monowalentne skierowane przeciw serogrupie C.

Szczepionki białkowe skierowane są przeciw serogrupie B. W bakteriach znajdują się białka, które odpowiadają za ich przeżycie w organizmie człowieka. To właśnie te białka są zawarte w szczepionkach białkowych.

Podanie takiej szczepionki powoduje, że w organizmie wytwarzane są przeciwciała skierowane przeciwko polisacharydom zawartym w otoczce bakterii lub przeciwko białkom bakterii. Dzięki temu, w kontakcie z bakterią, organizm będzie mógł uruchomić wytworzone wcześniej przeciwciała, które stanowią obronę przed zakażeniem.

Szczepionki skierowane przeciw danej serogrupie nie stanowią ochrony przed innymi grupami.

Kiedy stosuje się szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Szczepionki najczęściej podaje się niemowlętom i małym dzieciom, które są najbardziej narażone na zakażenie. Niektóre szczepionki można podawać od 2. miesiąca życia (np. Bexsero, NeisVac-C), inne od 6. tygodnia życia (np. Nimenrix). Informacje na temat minimalnego wieku osoby szczepionej można zaczerpnąć z ulotki.

Szczepienie zaleca się również osobom, które są szczególnie narażone na zakażenie i zachorowanie na Inwazyjną Chorobę Meningokokową - niebezpieczną chorobę, która prowadzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub sepsy i może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia.

Schemat dawkowania różni się w zależności od szczepionki oraz od wieku osoby szczepionej. Zazwyczaj podaje się od 1 do 3 dawek szczepionki w ściśle określonych odstępach czasu.

Jak długo działa szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Długość działania szczepionki zależy od jej rodzaju oraz wieku i stanu zdrowia osoby szczepionej. Zdarza się, że przeciwciała utrzymują się przez okres 5-10 lat. W niektórych przypadkach należy rozważyć podanie dawki przypominającej, która przedłuży czas utrzymywania się przeciwciał.

Jakie są skutki uboczne stosowania szczepionki przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Po szczepieniu przeciw meningokokom najczęściej pojawiają się:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia (np. wrażliwość na dotyk, zaczerwienienie, rumień, ból, obrzęk, stwardnienie, krwiak, świąd),

• ból głowy,

• zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. wymioty, nudności, biegunka),

• gorączka ≥ 38°C,

• dreszcze,

• bóle mięśni i stawów,

• wysypka,

• zmęczenie,

• złe samopoczucie.

U małych dzieci bardzo często obserwuje się również:

• drażliwość,

• senność,

• nietypowy płacz,

• utratę apetytu.

Objawy zazwyczaj pojawiają się w przeciągu kilku pierwszych dni po szczepieniu, mają nasilenie łagodne lub umiarkowane i ustępują w przeciągu 1-2 dni. Ryzyko poważnych reakcji po szczepieniu jest niewielkie.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionki przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Szczepienie przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych jest przeciwwskazane:

• jeżeli wystąpiła reakcja anafilaktyczna po wcześniejszej dawce szczepionki,

• przy nadwrażliwości na którykolwiek składnik szczepionki,

• podczas ostrego zakażenia lub choroby przebiegającej z gorączką.

Podczas szczepienia należy zachować szczególną ostrożność w przypadku trombocytopenii lub innych zaburzeń krzepnięcia.

Ostrożność jest również wymagana podczas szczepienia bardzo niedojrzałych wcześniaków urodzonych w 28 tygodniu ciąży lub wcześniej, z uwagi na ryzyko wystąpienia bezdechu. Personel medyczny powinien monitorować stan niemowlęcia przez 2-3 doby po szczepieniu. Wcześniaki są jednak narażone na Inwazyjną Chorobę Meningokokową, ponieważ mogą mieć niedostatecznie wykształcony układ odpornościowy. Dlatego szczepienie tej grupy niemowląt może być szczególnie korzystne.

Z jakimi substancjami szczepionka przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wchodzi w interakcje?

U osób otrzymujących leczenie immunosupresyjne odpowiedź immunologiczna na szczepienie może być osłabiona.

Czy szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych można stosować w ciąży?

Dostępne dane dotyczące stosowania tej szczepionki w ciąży są ograniczone, a potencjalne ryzyko dla kobiet w ciąży nie jest znane. Jednak, w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje ewidentne ryzyko narażenia na zarażenie, kobiety w ciąży mogą być szczepione przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Decyzję o szczepieniu powinien podjąć lekarz, który oceni potencjalne korzyści i ryzyko, jakie niesie za sobą szczepienie.

Czy szczepionkę przeciw zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania szczepionki w okresie karmienia piersią. Nie wiadomo, czy szczepionka przenika do mleka matki. Decyzję o szczepieniu powinien podjąć lekarz, który oceni potencjalne korzyści i ryzyko, jakie niesie za sobą szczepienie.

Czy pneumokoki i meningokoki to to samo?

Nie. Pneumokoki to inaczej dwoinki zapalenia płuc - Streptococcus pneumoniae. Są to inne bakterie, niż Neisseria meningitidis. Dlatego przeciw pneumokokom stosuje się zupełnie inne szczepionki, niż przeciw meningokokom.

Źródła

1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/meningokoki/

2. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/

3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Bexsero

4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nimenrix

5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Trumenba

6. Charakterystyka Produktu Leczniczego MenQuadfi

7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Menveo

8. Charakterystyka Produktu Leczniczego NeisVac-C

9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Menitorix