Szczepionki

Spis treści

Co to jest szczepionka?

Dla kogo szczepienia są obowiązkowe?

Szczepionki obowiązkowe i zalecane dla dzieci

Szczepienia zalecane dla osób dorosłych

Szczepienia w aptekach – kto, na co i na jakich zasadach może się zaszczepić?

Czy za szczepionki trzeba płacić?

Co to jest szczepionka?

Szczepionki to wysokiej jakości preparaty, które mają za zadanie, w sposób kontrolowany, „nauczyć” układ odpornościowy walki z daną chorobą zakaźną, tak by organizm wiedział, jak sobie z nią poradzić, gdy zostanie narażony na zakażenie. W skład szczepionek mogą wchodzić: żywe, ale atenuowane (pozbawione zjadliwości, nieszkodliwe) lub też zabite drobnoustroje, ich fragmenty lub metabolity (produkty metabolizmu), jeżeli pełnią one określoną funkcję w wywoływaniu odporności. Szczepionki występują głównie w formie zastrzyków lub zawiesin doustnych i są dostępne w aptece wyłącznie na receptę.

Dla kogo szczepienia są obowiązkowe?

W Polsce szczepienia obowiązkowe przeznaczone są dla dzieci i młodzieży do 19. roku życia oraz osób szczególnie narażonych na zachorowanie, czyli studentów uczelni medycznych, pracowników ochrony zdrowia, pracowników służb weterynaryjnych. Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne, chyba że pacjent, lub w przypadku osób do 18. roku życia - rodzic bądź opiekun prawny, zdecyduje się na wykorzystanie szczepionki innej firmy, niż ta którą oferuje Minister Zdrowia.

Szczepionki obowiązkowe i zalecane dla dzieci

Obowiązkowe szczepienia ochronne dla niemowląt i małych dzieci określa tzw. kalendarz szczepień. Pomaga on lekarzom i rodzicom zorientować się w rodzajach szczepień oraz czasie, w jakim powinny być one podane. W kalendarzu szczepień niemowląt i małych dzieci podano ramy czasowe, w jakich dziecko powinno być zaszczepione przeciwko określonej chorobie. Zapis jest umowny i dostosowywany indywidualnie do każdego małego pacjenta. Podanie szczepienia zawsze poprzedzone jest badaniem przeprowadzonym przez pediatrę, wywiadem lekarskim z rodzicem oraz pisemną zgodą rodzica na podanie leku dziecku.

W kalendarzu szczepień znajdują się również tzw. szczepienia zalecane. Stanowią one uzupełnienie szczepień obowiązkowych, umożliwiają szerszą ochronę dziecka przed chorobami zakaźnymi, np. gdy przebywa w żłobku lub przedszkolu. Dodatkowo można zaszczepić dziecko przeciwko m.in.: rotawirusom, meningokokom, ospie wietrznej czy HPV.

O tym, które szczepienia są obowiązkowe, a które zalecane dla niemowląt i dzieci można przeczytać w artykule: Kalendarz szczepień dla dzieci i niemowląt

Szczepienia zalecane dla osób dorosłych

Z dodatkowych szczepień ochronnych mogą skorzystać osoby dorosłe, np. z obniżoną odpornością (szczepienia przeciwko grypie, pneumokokom czy meningokokom), mające kontakt z żywnością lub odpadami (szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A), osoby starsze i przewlekle chore (szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B), narażone na kontakt z kleszczami (szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu). Warto również zapoznać się ze szczepieniami, jeśli planujemy wyjazd w egzotyczne rejony świata.

Sprawdź, jakie szczepienia są zalecane dorosłym w artykule: Kalendarz szczepień dla dorosłych

Szczepienia w aptekach – kto, na co i na jakich zasadach może się zaszczepić?

Większość szczepień ochronnych można wykonać bezpośrednio w aptece, bez konieczności wizyty w przychodni. To wygodne i bezpieczne rozwiązanie, szczególnie dla osób dorosłych, które chcą szybko i sprawnie zadbać o profilaktykę zdrowotną.

W aptekach szczepienia wykonują farmaceuci posiadający odpowiednie kwalifikacje, po ukończeniu specjalistycznych szkoleń oraz spełnieniu określonych wymogów formalnych. Każde szczepienie poprzedzone jest kwalifikacją, czyli wywiadem zdrowotnym, który pozwala ocenić, czy nie ma przeciwwskazań do podania preparatu.

Od sierpnia 2025 r. wykonanie wielu szczepień ochronnych dla dorosłych w aptekach jest finansowane przez NFZ i tym samym bezpłatne dla pacjenta.

Lista wszystkich finansowanych szczepień w aptekach:

• Grypa (Influvac Tetra, Vaxigrip Tetra, Efluelda Tetra)

• COVID-19 (Spikevax LP. 8.1)

• WZW typu B (Engerix-B, Euvax B)

• WZW typu A (Avaxim, Havrix)

• Szczepionki skojarzone przeciw WZW typu A i typu B (Twinrix)

• Szczepionki skojarzone przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Adacel, Boostrix, Triaxis)

• Tężec (Igantet 250, Tetana monowalentna)

• Błonica (d-Szczepionka błonicza adsorbowana - monowalentna)

• RSV (Abrysvo, Arexvy)

• Pneumokoki (Prevenar 13, Pneumovax 23, Prevenar 20)

• HPV (Cervarix, Gardasil)

• Szczepionki skojarzone przeciw odrze, śwince i różyczce (Priorix)

• Półpasiec (Shingrix)

• Kleszczowe zapalenie mózgu (FSME-Immun, Encepur Adults)

• Polio (Imovax Polio)

• Ospa wietrzna (Varilrix)

• Dur brzuszny (Typhim Vi, Vivotif)

• Meningokoki typu B (Bexsero, Trumenba) i ACWY (Nimenrix, MenQuadfi, Menveo)

• Żółta gorączka (Stamaril)

• Szczepionki skojarzone przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i polio (Boostrix Polio, Adacel Polio)

Aktualna lista szczepień dostępnych w aptece może się różnić w zależności od placówki.

Jak wygląda szczepienie w aptece krok po kroku?

1. Konsultacja i kwalifikacja - farmaceuta przeprowadza wywiad zdrowotny.

2. Wystawienie recepty (jeśli jest wymagana) i zakup szczepionki.

3. Podanie szczepionki w wydzielonym, odpowiednio przygotowanym pomieszczeniu.

4. Krótka obserwacja pacjenta po szczepieniu.

5. Wpis do dokumentacji medycznej, w tym do Internetowego Konta Pacjenta (IKP).

Czy za szczepionki trzeba płacić?

Szczepienia obowiązkowe w Polsce są bezpłatne i finansowane ze środków publicznych. Dotyczy to głównie dzieci i młodzieży do 19. roku życia oraz wybranych grup zawodowych.

W przypadku szczepień zalecanych koszt kwalifikacji i podania szczepionki jest często finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia, dzięki czemu pacjent ponosi wyłącznie koszt samego preparatu, o ile szczepionka nie jest objęta dodatkową refundacją. W przypadku szczepień spoza listy szczepień aktualnie finansowanych koszt wykonania szczepienia ponosi pacjent.