Borelioza - rumień po kleszczu

Borelioza to przenoszona przez kleszcze bakteryjna choroba zakaźna. Po zakażeniu boreliozą może pojawić się rumień w miejscu ukąszenia i objawy grypopodobne, a w kolejnych miesiącach m.in. bóle stawów, drętwienie kończyn, paraliż jednej strony twarzy czy zaburzenia pamięci. W leczeniu boreliozy stosuje się antybiotyki oraz wspomagająco również rośliny. Jak boreliozę leczy się u kobiet w ciąży i karmiących piersią? Co zrobić, gdy to zwierzę zachoruje na boreliozę?

Czym jest borelioza?

Borelioza, znana także jako choroba z Lyme lub krętkowica kleszczowa, to przenoszona przez kleszcze choroba zakaźna wywołana przez bytujące w ich jelitach bakterie Borrelia burgdorferi, czyli krętki boreliozy. Borelioza razem z kleszczowym zapaleniem mózgu to najczęściej występujące choroby przenoszone przez kleszcze w Europie.

Jak można zakazić się boreliozą?

Do zakażenia boreliozą może dojść wyłącznie w wyniku ukąszeniu przez zakażonego kleszcza. Nie można zarazić się poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub zakażonym zwierzęciem. Krętki boreliozy przedostają się z kleszcza do ludzkich tkanek oprzez jego ślinę. Badania wykazują, że zanim krętek boreliozy przedostanie się z jelita do śliny, może minąć nawet 36 godzin od momentu wkłucia. Z tego względu im szybciej kleszcz zostanie usunięty, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia boreliozą. W aptece dostępne są różne środki przeznaczone do bezpiecznego usuwania kleszczy.

Największa częstotliwość odnotowanych zakażeń przypada na okres od marca do czerwca oraz na wrzesień, kiedy aktywność życiowa kleszczy jest największa, ze względu na dobową temperaturę nie spadającą poniżej 5-7oC, brak upałów i zwiększoną wilgotność.

Jakie są objawy boreliozy?

Rozpoznanie boreliozy może sprawiać trudności ze względu na różnorodność i niespecyficzność objawów, ich podobieństwo do objawów innych chorób oraz długi czas od ukłucia przez kleszcza do pojawienia się niektórych dolegliwości. Postać wczesna boreliozy (pierwsze stadium) objawia się zwykle w ciągu miesiąca od ukąszeniu przez kleszcza (może również przebiegać bezobjawowo, co często ma miejsce u dzieci), wczesna rozsiana (drugie stadium) występuje zwykle w ciągu kilku miesięcy, natomiast postać przewlekła (trzecie stadium) po ponad 6 miesiącach, a nawet kilku latach.

Pierwsze stadium boreliozy

We wczesnej postaci boreliozy mogą wystąpić:

  • rumień wędrujący, czyli rozległe zaczerwienienie, najczęściej w miejscu wkłucia kleszcza, które zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 4 tygodni. Objaw ten występuje u ponad połowy zakażonych,
  • objawy grypopodobne, czyli bóle stawów i mięśni, gorączka, złe samopoczucie i ból głowy. Objawy te pojawiają się u ok. 40% zakażonych,
  • oraz bardzo rzadko (u mniej niż 1% zakażonych) - chłoniak limfocytowy skóry, czyli sinoczerwony, niebolesny guzek. Na ogół ujawnia się u dzieci na skórze małżowiny, karku, brodawki sutkowej czy w okolicy moszny.

Drugie stadium boreliozy

Wczesne rozsiane stadium choroby charakteryzuje się osłabieniem organizmu i odwracalnym zajęciem narządów:

Trzecie stadium boreliozy

Przy nieleczonym zakażeniu, może dojść do trwałego uszkodzenia narządów i pojawienia się objawów przewlekłych, takich jak:

  • przewlekłe zanikowe zapalenie skóry, czyli sinoczerwone przebarwienia skóry z jej zanikiem, zwykle występujące jednostronnie na kończynach (najczęściej nogach), a czasem na twarzy i tułowiu. Zmianom skórnym zwykle towarzyszy ból, świąd i pieczenie,
  • przewlekłe postacie zapalenia stawów, które najczęściej obejmują duże stawy (kolanowe, skokowe, biodrowe, łokciowe, nadgarstkowe). Są to stany nawracające, które trwają przez kilka tygodni i przebiegają z obrzękiem, uciepleniem i zaczerwienieniem stawu. U dzieci może być to jedyny objaw boreliozy,
  • zapalenie mięśnia sercowego, które najczęściej występuje pod postacią bloków przedsionkowo-komorowych oraz zaburzeń czynności serca,
  • neuroborelioza, która obejmuje zmiany, takie jak obwodowa neuropatia z zaburzeniami czucia, bólami korzeniowymi i niedowładami, a u mniej niż 0,1% chorych może wystąpić zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego. Zdarza się również zajęcie przez krętki boreliozy oczu, co może objawiać się mętami w ciele szklistym, światłowstrętem czy podwójnym widzeniem.

Jak zdiagnozować boreliozę?

Wczesną boreliozę diagnozuje się wyłącznie na postawie obecności rumienia wędrującego, natomiast późniejsze stadia na podstawie objawów w połączeniu z dodatnimi wynikami badań serologicznych, które mogą być refundowane przez NFZ pod warunkiem, że skierowanie wystawi lekarz chorób zakaźnych (do którego również trzeba mieć skierowanie). Badania w kierunku boreliozy można wykonać również prywatnie.

Badania serologiczne w kierunku boreliozy

Są to jedyne zalecane przez Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ) badania na boreliozę. Polegają na wykrywaniu obecności przeciwciał przeciw bakteriom Borrelia. Badane są przeciwciała IgM, które pojawiają się zazwyczaj po 4-6 tygodniach od zakażenia oraz IgG, które pozostają w organizmie na długo po zakażeniu. Są to badania dwuetapowe:

  • Elisa to test ilościowy, który wykonuje się w pierwszej kolejności,
  • Western blot to test jakościowy, który wykonuje się, aby potwierdzić dodatni lub wątpliwy wynik badania metodą Elisa.

Obecność przeciwciał nie jest jednak oczywistym dowodem boreliozy, ponieważ często występują one również we krwi osób zdrowych, których organizm samodzielnie zwalczył infekcję w przeszłości. Ponadto pozytywnych wyników można oczekiwać dopiero po 4 tygodniach od zakażenia, dlatego przeprowadzanie takich badań po kilku dniach od ukłucia przez kleszcza nie da prawidłowych wyników.

Badanie metodą PCR (reakcji łańcuchowej polimerazy) na boreliozę

Nie jest to oficjalnie uznany w diagnostyce boreliozy test, ponieważ nie posiada jeszcze standaryzacji. Polega na wykrywaniu materiału genetycznego (DNA) bakterii Borrelii. Badanie może być wykonywane z płynu stawowego, wycinku skóry w obrębie rumienia lub płynu mózgowo-rdzeniowego, ponieważ jest skuteczne w przypadku badania próbki pobranej z miejsca zajętego przez bakterie. W związku z tym badania metodą PCR nie powinno wykonywać się z krwi, jako że zazwyczaj nie jest ona objęta infekcją w przebiegu boreliozy.

Test transformacji limfocytów (LTT) na boreliozę

Ze względu na brak standaryzacji, również nie jest to oficjalnie uznany w diagnostyce boreliozy test. Polega na badaniu obecności we krwi specyficznych limfocytów T wytwarzanych przez układ odpornościowy w odpowiedzi na zakażenie bakteriami Borrelii.

Badanie można wykonać w diagnozie przetrwałej i rozsianej boreliozy, jeśli wyniki badań serologicznych wyszły negatywne oraz monitorowaniu skuteczności leczenia, ponieważ po upływie 4-6 tygodni od leczenia ilość badanych limfocytów ulega zmniejszeniu.

Test CD57+/CD3- na boreliozę

Podobnie jak test LTT i metoda PCR, badanie to nie ma jeszcze standaryzacji, przez co nie jest oficjalnie uznane w diagnostyce boreliozy. Polega na badaniu obecności we krwi specyficznych limfocytów CD57+/CD3- wytwarzanych przez układ odpornościowy w odpowiedzi na zakażenie bakteriami Borrelii. Uzyskane w badaniu wartości mogą odzwierciedlać stopień zakażenia.

Test ten może być wykonany jako pomocniczy w monitorowaniu leczenia oraz w diagnostyce boreliozy z negatywnymi wynikami badań serologicznych, której objawy trwają dłużej niż rok. Testu CD57+/CD3- nie wykonuje się u dzieci, ponieważ nie zostały ustalone dla nich wartości referencyjne.

Jak leczyć boreliozę i ile trwa kuracja?

Leczenie boreliozy trwa od 14 do 28 dni w zależności od stadium choroby i opiera się na stosowaniu antybiotyków, takich jak:

  • doksycyklina, np. Doxycyclinum TZF, Unidox Solutab,
  • cefuroksym, np. Xorimax, Zinnat,
  • ceftriakson, np. Ceftriaxone TZF,
  • amoksycylina (leczenie rumienia wędrującego w przypadku oporności na cefuroksym), np. Ospamox,
  • klarytromycyna, azytromycyna lub erytromycyna (jako antybiotyki drugiego rzutu, ze względu na mniejszą skuteczność)

W przypadku mnogiego pokłucia przez kleszcze w rejonie endemicznym (czyli w rejonie występowania większego odsetka zainfekowanych kleszczy), lekarz może zlecić profilaktyczne zastosowanie jednorazowej dawki doksycykliny (200 mg).

Jak zapobiec boreliozie?

Przebycie boreliozy nie daje odporności na ponowne zakażenie. Dotychczas nie opracowano również skutecznej i bezpiecznej dla ludzi szczepionki przeciw boreliozie. W związku z tym jedyną metodą profilaktyki boreliozy jest zapobieganie atakom kleszczy. Jeśli wybieramy się w miejsce, gdzie występują kleszcze, poza odpowiednim, osłaniającym skórę ubiorem, przed złapaniem kleszcza mogą uchronić nas dostępne w aptece repelenty, czyli środki odstraszające m.in. kleszcze, np. Mugga, Ultrathon.

Czy można całkowicie wyleczyć boreliozę?

Tak, borelioza to choroba bakteryjna, czyli możliwa do wyleczenia przy odpowiednio dobranej antybiotykoterapii. Zdarza się jednak, że przewlekłe objawy mogą nawracać lub utrzymywać się jakiś czas po zakończeniu leczenia, co może być spowodowane m.in. zmianą charakteru schorzenia na autoimmunologiczny.

Preparaty ziołowe w leczeniu boreliozy

Standardowe leczenie boreliozy można wspomóc preparatami roślinnymi, co należy skonsultować z lekarzem prowadzącym. Zioła zawarte w preparatach na boreliozę wykazują zwykle działanie pobudzające funkcjonowanie układu odpornościowego oraz antyoksydacyjne, co może przekładać się na redukcję stanów zapalnych i złagodzenie objawów, takich jak bóle stawów, złe samopoczucie oraz problemy z pamięcią i koncentracją. Do ziół stosowanych wspomagająco w boreliozie zaliczamy:

  • Rdestowiec japoński (Reynoutria japonica), który jest bogaty w resweratrol – antyoksydant wspierający regenerację układu nerwowego i kostno-stawowego, dzięki czemu sprawdzi się u osób zmagających się z neuroboreliozą.
  • Szczeć pospolita (Dipsacus fullonum), która zawiera m.in. kwas kawowy i chinowy, saponiny oraz alkaloidy, dzięki którym działa bakteriobójczo, przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Tradycyjnie szczeć była stosowana jako środek przeciwreumatyczny.
  • Czystek (Cistus creticus), który zawiera działające przeciwutleniająco polifenole, dzięki czemu hamuje rozwój stanów zapalnych i wspomaga układ odpornościowy.
  • Koci pazur (Uncaria tomentosa), który dzięki zawartości alkaloidów oksoindolowych pobudza funkcjonowanie układu odpornościowego.
  • Brodziuszkę wiechowatą (Andrographis paniculata), która zawiera m.in. saponiny i taniny, które wspierają prawidłową pracę układu odpornościowego oraz działają antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie.
  • Traganek błoniasty (Astragalus propinquus), który jest bogaty w saponiny, przez co wykazuje działanie immunostymulujące i przeciwzapalne. Traganek stanowi jedną z podstawowych roślin leczniczych stosowanych w tradycyjnej medycynie chińskiej.

Borelioza jest chorobą bakteryjną i nie jest leczona wyłącznie ziołami - wymaga prawidłowo dobranej antybiotykoterapii.

Borelioza a ciąża i karmienie piersią

Kobieta w ciąży lub karmiąca w przypadku zachorowania na boreliozę, powinna jak najszybciej otrzymać leczenie w postaci antybiotyków ß-laktamowych (amoksycylina lub cefuroksym), które nie wpływają negatywnie na płód ani dziecko karmione piersią, ponieważ w bardzo niewielkim stopniu przechodzą do mleka matki. U kobiety w ciąży leczonej antybiotykiem ryzyko przeniesienia boreliozy na płód jest bardzo małe.

Borelioza u zwierząt domowych

Objawy boreliozy u psów i kotów występują znacznie rzadziej niż u ludzi. Badania wykazały, że objawy pojawiają się u zaledwie 5% zarażonych psów w czasie od 2 do 5 miesięcy od zaatakowania przez kleszcza. W przypadku kotów nie dysponujemy dokładnymi danymi, co do ilości zachorowań, ale przesiewowe badania terenowe wykazują, że spora część kotów ma przeciwciała przeciw krętkom boreliozy, choć nie wykazywała objawów choroby.

Do najczęściej spotykanych objawów boreliozy u zwierząt należą:

  • kulawizna, czyli nierównomierność ruchu spowodowana odciążaniem przez zwierzę bolącej kończyny,
  • gorączka,
  • apatia i osowiałość,
  • brak apetytu.

Jeśli zaobserwujemy powyższe objawy u naszego pupila, który został wcześniej ukąszony przez kleszcze, należy udać się do weterynarza. W leczeniu boreliozy u zwierząt również stosuje się antybiotyki, np. doksycyklinę i amoksycylinę.

Produkt na receptę

Zinnat tabletki powlekane

Zinnat to tabletki przeznaczone do stosowania w leczeniu infekcji bakteryjnych. Preparat zawiera cefuroksym, który odpowiada za jego skuteczność w terapii m.in. zapalenia pęcherza moczowego czy bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych.

Dostępny w 99% aptek.

Produkt na receptę

Zinnat granulat (do wytworzenia zawiesiny)

Zinnat to granulat przeznaczony do sporządzenia zawiesiny doustnej, która przeznaczona jest do stosowania w infekcjach bakteryjnych ucha środkowego, układu moczowego, dróg oddechowych. Preparat zawiera antybiotyk cefuroksym, który odpowiada za jego działanie lecznicze.

Dostępny w 82% aptek.

Produkt na receptę

Doxycyclinum TZF kapsułki

Doxycyclinum TZF to lek w postaci kapsułek stosowany w leczeniu chorób bakteryjnych. Zawieraja antybiotyk doksycyklinę, który hamuje syntezę białek w komórce bakteryjnej. Lek wykazuje działanie bakteriostatyczne i stosuje się go w zakażeniach dróg oddechowych, moczowo-płciowych, zakażeniach skóry. Doxycyclinum TZF wykorzystuje się również w profilaktyce malarii oraz w leczeniu boreliozy, brucelozy i innych nietypowych chorób.

Dostępny w 98% aptek.

Produkt na receptę

Unidox Solutab tabletki

Unidox Solutab to tabletki przeznaczone do ogólnoustrojowej terapii infekcji bakteryjnych, które mogą być stosowane w leczeniu m.in. infekcji skóry, płuc oraz chorób pasożytniczych. Preparat zawiera antybiotyk doksycyklinę, która odpowiada za jego działanie terapeutyczne.

Dostępny w 98% aptek.

Produkt na receptę

Doxycyclinum Polfarmex kapsułki

Doxycyclinum Polfarmex to kapsułki, które hamują rozwój bakterii powodujących zakażenia. Preparat zawiera antybiotyk doksycyklinę, która hamuje syntezę białek w komórce bakteryjnej.Doxycyclinum Polfarmex jest przeznaczony do leczenia zakażeń dróg oddechowych, moczowych, chorób tj. kiła, rzeżączka. Lek wskazany jest również w terapii cholery, brucelozy, duru brzusznego.

Dostępny w 23% aptek.

Suplement diety

Borelyma kapsułki

Borelyma to kapsułki, które zawierają składniki pobudzające układ odpornościowy. Ponadto zawarte w preparacie substancje wspierają proces oczyszczania organizmu, chronią komórki przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki oraz wzmacniają organizm i poprawiają samopoczucie.

Dostępny w 4% aptek.

Produkt na receptę

Xorimax 500 drażetki

Xorimax 500 to drażetki zawierające cefuroksym. Jest to antybiotyk należący do cefalosporyn, który działa bakteriobójczo. Preparat wskazany jest do leczenia zakażeń gardła, zatok, ucha środkowego, płuc lub zakażeń w obrębie klatki piersiowej, dróg moczowych, skóry i tkanek miękkich. Stosuje się go także w przypadku wstąpienia boreliozy.

Dostępny w 68% aptek.

Produkt na receptę

Ospamox proszek (do wytworzenia zawiesiny)

Ospamox to proszek do sporządzania zawiesiny doustnej z amoksycyliną. Substancja ta należy do antybiotyków zwanych penicylinami. Preparat jest wskazany do leczenia zakażeń bakteryjnych u dorosłych i dzieci. Stosuje się go także w przypadku wystąpienia boreliozy oraz w leczeniu choroby wrzodowej żołądka.

Dostępny w 77% aptek.

Produkt na receptę

Ospamox tabletki powlekane

Ospamox to tabletki powlekane przeznaczone do leczenia infekcji bakteryjnych obejmujących m.in. zatoki, ucho środkowe, drogi oddechowe, układ pokarmowy. Preparat zawiera antybiotyk amoksycylinę, który odpowiada za działanie przeciwbakteryjne leku.

Dostępny w 84% aptek.

Suplement diety

DuoLife BorelissPro kapsułki

DuoLife BorelissPro to kapsułki zawierające składniki, które pobudzają układ odpornościowy organizmu oraz łagodzą skutki ukąszeń kleszczy. Preparat zawiera min. związki fenolowe, kwas chlorogenowy, irydoidy oraz alkaloidy. Substancje te chronią komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników oraz wspomagają oczyszczanie organizmu.

Dostępny w 2% aptek.

Produkt na receptę

Furocef tabletki powlekane

Furocef to tabletki powlekane przeznaczone do terapii infekcji bakteryjnych takich jak m.in. ostre paciorkowcowe zapalenie migdałków lub gardła. Ponadto, może być stosowany w chorobach układu moczowego, skóry i tkanek miękkich. Lek zawiera antybiotyk cefuroksym, który odpowiada za jego działanie terapeutyczne.

Dostępny w 16% aptek.

Suplement diety

Yango Borrelin kapsułki

Yango Borrelin to kapsułki stosowane w celu wzmocnienia układu odpornościowego. Preparat zawiera ekstrakty roślinne, których składniki wykazują właściwości przeciwutleniające, przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia, a także wpływają korzystnie na zdrowie górnych dróg oddechowych oraz układ odpornościowy.

Dostępny w 1% aptek.

Produkt na receptę

Xorimax 250 drażetki

Xorimax 250 to drażetki zawierające cefuroksym. Jest to antybiotyk należący do cefalosporyn, który działa bakteriobójczo. Preparat wskazany jest do leczenia zakażeń gardła, zatok, ucha środkowego, płuc lub zakażeń w obrębie klatki piersiowej, dróg moczowych, skóry i tkanek miękkich. Stosuje się go także w przypadku wstąpienia boreliozy.

Dostępny w 20% aptek.

Środek spożywczy

Now Foods Andrographis Extract kapsułki

Now Foods Andrographis Extract to kapsułki wspomagające odporność organizmu. Zawiera ekstrakt roślinny o właściwościach immunomodulacyjncyh. Preparat może być pomocny w zwiększaniu naturalnej odporności organizmu i wspomagać prawidłową reakcję obronną organizmu.

Dostępny w 1% aptek.

Środek spożywczy

Czystek Colfarm tabletki

Czystek Colfarm to tabletki zawierające wyciąg z czystka. Zawarte w preparacie składniki chronią komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi oraz wzmagają układ odpornościowy organizmu.

Dostępny w 36% aptek.

Środek spożywczy

Czystek kapsułki

Czystek to kapsułki, które zawierają polifenole. Są to związki o działaniu antyoksydacyjnym. Chronią one komórki przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki oraz wspomagają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornosciowego.

Dostępny w 9% aptek.

Środek spożywczy

Szczeć kapsułki

Szczeć to kapsułki przeznaczone dla osób dorosłych, które wspierają układ odpornościowy organizmu. Produkt zawiera kwasy fenolowe, glikozydy, irydoidy, alkaloidy, które wykazują właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz działają jak naturalne antybiotyki. Preparat zaleca się osobom osłabionym w okresie rekonwalescencji po ciężkich i wyniszczających chorobach. Suplement diety można stosować wspomagająco w leczeniu boreliozy.

Dostępny w 5% aptek.

Suplement diety

BICAPS Andrographis kapsułki

BICAPS Andrographis to kapsułki zawierające zawiera ekstrakt z brodziuszki wiechowatej. Roślina ta jest źródłem związków, które wspomagają pracę układu odpornościowego organizmu oraz łagodzą dolegliwości górnych dróg oddechowych.

Dostępny w 1% aptek.

Środek spożywczy

Stop Borelia Herbatka Ziołowa zioła

Stop Borelia Herbatka Ziołowa redukuje ryzyko wystąpienia powikłań po ugryzieniu przez kleszcza. Przy długotrwałym stosowaniu, zapach ciała chroni przed komarami.

Dostępny w 1% aptek.

Środek spożywczy

Zielnik Apteczny czystek liście

Zielnik Apteczny czystek to zioła do zaparzania, które wspierają pracę układu odpornościowego organizmu. Czystek dostarcza przeciwutleniaczy, które chronią komórki przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki.

Dostępny w 29% aptek.


redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 10.06.2021 12:57:40

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o. o.

Skonsultuj się z lekarzem on-line

Potrzebujesz recepty? Odczuwasz niepokojące objawy? Teraz możesz odbyć konsultację z lekarzem nie wychodząc z domu.

Umów telekonsultację

Najnowsze pytania

Kleszcz jest pajęczakiem a nie owadem Pani Mgr :)
Kleszcz jest pajęczakiem a nie owadem Pani Mgr :)
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy pomoże na katar i ból głowy?
Czy pomoże na katar i ból głowy dyxocyklinum?
odpowiada Olga Sierpniowska

Czy mogę brać Zinnat, jeśli jestem uczulony na penicyliny?
Witam, lekarz zapisał mi lek Zimnat 500, czytając ulotkę zauważyłem ze są przeciwwskazania do zażywania tego leku a jednym z nich jest uczulenie na pe...
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy Xorimax pomaga na opuchliznę od zęba?
Czy xorimax pomaga na opuchliznę od zęba.?Dentysta mi przypisał a opuchlizna dalej rośnie.
odpowiada Olga Sierpniowska

Co zrobić, jeśli zamiast przyrządzić zawiesinę, połknęłam 2 tabletki Unidox Solutab?
Zostałam ukąszona przez kleszcza. Dostałam na receptę od lekarza unidox solutab. Niestety nie przeczytałam ulotki i połknęłam dwie tabletki zamiast sp...
odpowiada Katarzyna Domagała

Co robić dalej z bólem w pachwinie?
Brałam Makromax dwa razy po 6 tabletek w odstępie 6 ciu tygodni na boreliozę. Od pewnego czasu odczuwam silny ból w pachwinie po lewej stronie. Nie ...
odpowiada Katarzyna Domagała

Na Twoje pytania w temacie borelioza odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

Twój adres IP i wybrana lokalizacja zostaną zapisane. Polityka Prywatności.