Tabletka po, czyli antykoncepcja awaryjna

Przyczyn, dla których wizja potencjalnej ciąży nie cieszy, może być wiele - wiek, sytuacja ekonomiczna, niestabilna relacja z partnerem, czy doświadczenie przemocy seksualnej. W sytuacji, w której na standardowe zabezpieczenie się przed niepożądaną ciążą jest już za późno, pozostaje antykoncepcja awaryjna.

Nie masz czasu czytać? Obejrzyj film o tabletce po!

Kiedy można zastosować antykoncepcję awaryjną?

Antykoncepcja awaryjna (zwana też doraźną, kryzysową, ratunkową, po stosunku, “dzień po” lub postkoitalną) może zostać zastosowana jako metoda zapobiegania ciąży, gdy:

  • doszło do stosunku płciowego bez zabezpieczenia,
  • zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła (np. gdy pękła prezerwatywa),
  • wybrana metoda zapobiegania ciąży użyta została w sposób nieprawidłowy (np. popełniono istotne błędy w stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych lub nieprawidłowo zaaplikowano środki mechaniczne, takie jak kapturek naszyjkowy).

Co to jest tabletka "po"?

Tabletki przyjmowane doustnie do stosowania w ramach antykoncepcji awaryjnej zawierają substancje hormonalne. Są to:

Czy antykoncepcyjna tabletka awaryjna jest na receptę?

Aby wykupić tabletki “dzień po” w aptece potrzebna jest recepta, chociaż przez pewien czas (pomiędzy kwietniem 2015 a lipcem 2017) preparat EllaOne można było kupić bez niej. Receptę może wystawić lekarz dowolnej specjalności, nie tylko ginekolog. Preparaty nie są refundowane.

Pacjenci pytają o możliwość realizacji zagranicznej (transgranicznej) recepty elektronicznej na antykoncepcję awaryjną. W przypadku recepty zagranicznej możliwa jest realizacja jedynie recepty tradycyjnej, papierowej, ponieważ musi znajdować się na niej własnoręczny podpis osoby wystawiającej receptę.

Czy tabletka "dzień po" jest bezpieczna?

Preparaty hormonalne, tak jak każdy lek - mogą, ale nie muszą wywołać działań niepożądanych oraz wchodzić w interakcje (wzajemne oddziaływania) z przyjmowanymi na stałe lekami. Oprócz skutków ubocznych, takich jak bóle czy zawroty głowy oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe, należy liczyć się także z przyspieszeniem lub opóźnieniem krwawienia miesiączkowego.

Tabletki awaryjne zawierają dużą dawkę hormonów i powinny być stosowane sporadycznie. Nie mogą też zastąpić innych, standardowych środków antykoncepcyjnych.

Jak skuteczna jest tabletka "po”?

Odsetek ciąż pomimo zastosowania antykoncepcji awaryjnej w dużym przybliżeniu wynosi około 2% (2 na 100 kobiet zajdą w ciążę). Należy natomiast wziąć pod uwagę, że na możliwość zaistnienia ciąży wpływ mają: czas jaki minął od stosunku do zażycia tabletki, faza cyklu kobiety, w której doszło do sytuacji awaryjnej, kolejne stosunki płciowe bez zabezpieczenia w danym cyklu. Dużą rolę odgrywa wiek partnerów i ich ogólna płodność - warto pamiętać, że nie każdy stosunek, nawet odbyty w dniu owulacji kobiety kończy się ciążą. Ma to odzwierciedlenie w dużej rozbieżności danych szacunkowych i oznacza, że nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, jakie dokładnie jest ryzyko ciąży w Twoim indywidualnym przypadku.

Czy tabletka zadziała, jeśli zażyłam ją w czasie owulacji?

Deklarowany przez producentów mechanizm działania tabletki po stosunku polega przede wszystkim na blokowaniu lub opóźnianiu owulacji (hamowaniu uwalniania komórki jajowej z jajników). Ponieważ nie ma możliwości przewidzenia, kiedy dokładnie to nastąpi, preparat należy przyjąć możliwie jak najszybciej, a wówczas tabletka będzie miała szansę zadziałać.

Przykładowo w przypadku pacjentek, które zażyły EllaOne przed jajeczkowaniem (zanim jeszcze zaczęło wzrosnąć stężenie hormonu LH odpowiedzialnego za uwolnienie komórki jajowej), preparat hamował ją praktycznie u wszystkich kobiet. Jednak substancja ta przyjęta nawet bezpośrednio przed spodziewaną owulacją jest w stanie opóźnić uwalnianie komórki jajowej przez co najmniej 5 dni w 78,6% przypadków. Natomiast w sytuacji, gdy wystąpiła już owulacja, octan uliprystalu nie jest skuteczny.

Dokładny mechanizm działania lewonorgestrelu nie jest znany. Uważa się jednak, że może on (np. Halyone) działać poprzez nie tylko hamowanie uwalniania komórki jajowej przez jajniki i uniemożliwienie zapłodnienia już uwolnionej komórki jajowej, ale też powstrzymanie zapłodnionego jajeczka przed zagnieżdżeniem się w błonie śluzowej macicy.

Co może osłabić skuteczność antykoncepcji awaryjnej?

Tabletka awaryjna może nie zadziałać, jeśli w niedługim czasie po jej przyjęciu (do 3 godzin) wystąpiły wymioty. Skuteczność mogą zmniejszać także niektóre leki wpływające na pracę enzymów wątrobowych.

Istnieją także ograniczone i niejednoznaczne dowody, że skuteczność antykoncepcji awaryjnej może się zmniejszać wraz ze wzrostem masy ciała lub wskaźnika masy ciała (BMI).

Jak stosować tabletkę "po"?

Ponieważ potencjalnie każdy stosunek płciowy bez zabezpieczenia może prowadzić do zajścia w ciążę, tabletkę można przyjąć niezależnie od dnia cyklu, o dowolnej porze oraz niezależnie od posiłku. Niemniej w przypadku, jeśli miesiączka się opóźnia - przed przyjęciem preparatu należy wykluczyć już istniejącą ciążę (np. wykonując dostępny bez recepty test ciążowy).

Czy mogę „tabletkę po” przyjąć więcej niż raz w tym samym cyklu?

Antykoncepcja awaryjna powinna być stosowana tylko w wyjątkowych sytuacjach, a nie jako regularna metoda zapobiegania ciąży. Niemniej ponowne zażycie tabletki awaryjnej z lewonorgestrelem (np. Escapelle) w tym samym cyklu jest możliwe, ale może być ona wówczas mniej skuteczna, za to zwiększa się ryzyko zaburzeń miesiączkowania. Wielokrotne przyjmowanie produktów z octanem uliprystalu (np. EllaOne) w tym samym cyklu nie jest rekomendowane.

Kiedy należy wykonać test ciążowy?

Test ciążowy należy także wykonać po przyjęciu tabletki awaryjnej, jeśli krwawienie miesiączkowe opóźnia się, przybrało nietypowy przebieg lub wystąpiły inne sygnały świadczące o tym, że mogło dojść do ciąży.

Czułą metodą potwierdzającą lub wykluczającą ciążę na jej bardzo wczesnym etapie jest również badanie poziomu hormonu beta hcg z krwi (wykonuje się je w laboratorium) oraz w nieco późniejszym stadium ciąży - badanie USG w gabinecie ginekologicznym.

Co, jeśli zajdę w ciążę pomimo zastosowania antykoncepcji awaryjnej?

W przypadku zajścia w ciążę pomimo zastosowania antykoncepcji awaryjnej, należy od razu zgłosić się do ginekologa. Nie ma natomiast dowodów na to, żeby leki Escapelle 1500 i EllaOne wywierały szkodliwe działanie na płód.

Fakty o pigułce "po"

  • Doustna antykoncepcja awaryjna nie służy do przerywania ciąży i nie powoduje zakończenia już istniejącej ciąży rozumianej jako stan, w którym zarodek uległ zagnieżdżeniu w macicy kobiety.
  • Przyjęcie tabletki nie zabezpiecza przed zajściem w ciążę w przypadku odbycia kolejnych stosunków płciowych bez zabezpieczenia. Po zastosowaniu antykoncepcji w przypadkach nagłych, do czasu rozpoczęcia następnego cyklu miesiączkowego konieczne jest zabezpieczanie się za pomocą godnej zaufania metody mechanicznej (np. prezerwatywy), nawet jeśli kontynuujesz przyjmowanie regularnej antykoncepcji (pigułki, plastry, krążek).
  • Nie należy łączyć lewonorgestrelu i ostanu uliprystalu. Takie postępowanie nie zwiększy skuteczności - wręcz przeciwnie, może doprowadzić do jej zmniejszenia.
  • Antykoncepcja awaryjna nie zapobiega zarażeniu wirusem HIV ani chorobom przenoszonym drogą płciową.

Czy mogę zastosować tabletkę po, jeśli karmię piersią?

Po przyjęciu octanu uliprystalu karmienie piersią nie jest zalecane przez jeden tydzień. W tym czasie można ściągać mleko w celu podtrzymania laktacji, natomiast nie należy go podawać dziecku.

W przypadku lewonorgestrelu zaleca się przyjęcie tabletki bezpośrednio po karmieniu piersią, a następnie nie podawanie piersi lub odciąganie i wylewanie mleka przez przynajmniej 8 godzin.

Wkładka wewnątrzmaciczna po stosunku

W przypadku kobiet, u których zastosowanie hormonów jest przeciwwskazane lub może być mniej skuteczne, jako antykoncepcję awaryjną - do pięciu dni od niezabezpieczonego stosunku - można zastosować wkładkę wewnątrzmaciczną z miedzią (np. typu Nova, Copper czy Multiload).

Wkładki z miedzią dostępne są bez recepty i kupić można je w aptece, ale dobrać i założyć je może tylko lekarz ginekolog. Przed założeniem wkładki lekarz musi upewnić się, że kobieta jest zdrowa - między innymi poprzez wykonanie badania ginekologicznego, cytologicznego czy USG pozwalającego ocenić kształt i wielkość macicy. Na podstawie uzyskanych informacji może zaproponować pacjentce odpowiedni typ i rozmiar wkładki. Raz założona wkładka stanowi długotrwałą (kilkuletnią) metodę antykoncepcyjną.

Domowe sposoby na uniknięcie ciąży

Nie próbuj stosować żadnych „domowych” sposobów – mechanicznych, farmakologicznych ani ziołowych, aby uniknąć niepożądanej ciąży. Mogą być one nie tylko nieskuteczne, ale też niebezpieczne dla Twojego zdrowia.

Klauzula sumienia a antykoncepcja

Klauzula sumienia to szczególna konstrukcja prawna, umożliwiająca odmowę wykonania świadczenia zdrowotnego lekarzowi, a także pielęgniarce i położnej, jeśli działanie takie byłoby niezgodne z ich sumieniem.

W Polsce problematyka klauzuli sumienia dotyczy między innymi tematyki antykoncepcji - w tym antykoncepcji awaryjnej. Lekarze powołując się na klauzulę sumienia mogą na przykład odmówić wypisania recepty na środki antykoncepcyjne. Właśnie dlatego powstała inicjatywa Lekarze Kobietom, która zrzesza lekarzy pomagających kobietom w kryzysowej sytuacji.

W przypadku aptekarzy, spór o możliwość zastosowania klauzuli sumienia trwa. Niektórzy uważali, że pacjentki kupowały EllaOne na zapas, o czym pisaliśmy w artykule: Czy Polki kupują EllaOne na zapas?

Niezależnie od tego, po czyjej stronie jest racja, faktem jest, że nie w każdej aptece można zakupić środki stosowane w ramach antykoncepcji awaryjnej "od ręki". Dla pacjentów - w przypadku, kiedy o skuteczności preparatu decyduje czas - może to być stresujące. W takiej sytuacji można skorzystać z wyszukiwarki GdziePoLek.

Polub nasz profil na Facebooku:


redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 21.08.2020 18:29:42

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Powiązane artykuły

Skonsultuj się z lekarzem on-line

Potrzebujesz recepty? Odczuwasz niepokojące objawy? Teraz możesz odbyć konsultację z lekarzem nie wychodząc z domu.

Umów telekonsultację

Najnowsze pytania

Czy w aptece są dostępne tabletki wczesnoporonne bez recepty?
Dzień dobry czy jakiś lek nie drogi można kupić w aptece bez recepty na poronienie nie chcianej ciąży?? Pilne bardzo potrzebuje
odpowiada Andrzej Polski

Jakie jest prawdopodobieństwo zajścia w ciążę po seksie bez zabezpieczeń?
Witam mam takie pytanie miesiączkę miałam 5 października trwała 6-7dni wczoraj tj16 kochałam się z mężem bez zabezpieczenia cykle mam nie regularne cz...
odpowiada Iwona Napierała

Jakie jest ryzyko ciąży, jeśli ellaOne została zażyta 70 godzin po stosunku?
Witam, Trzy dni temu odbyłam z partnerem stosunek, który zakończył się ejakulacją. Wczoraj niestety zapomniałam przyjąć 6 tabletki antykoncepcyjnej z...
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy w przypadku stosunku w dni niepłodne i przy zażyciu Escapelle 36 po, jest możliwość zajśćia w ciążę?
Witam wraz z mężem zdarzyła nam się wpadka w 26 dniu cyklu, tydzień przed okresem, bolały mnie już piersi na okres,sluzu typowo płodne go nei było.Zaz...
odpowiada Olga Sierpniowska

Czy test ciążowy wykonany po 30 dniach jest wiarygodny?
Witam czy test wykonany po 30 dniach od stosunku sa wiarygodne już... Okres mam co 26 dni. Czy jeszcze trzeba powtarzać.. Dziekuje
odpowiada Olga Sierpniowska

Jak odróżnić plamienie związane z zażyciem Escapelle od plamienia implantacyjnego?
Witam, jestem tydzień po zażyciu escapelle i zaczął mi się pojawiać śluz, który ma zabarwienie lekko brązowe. Mam nieregularne cykle, ale uprawialiśmy...
odpowiada Katarzyna Domagała

Na Twoje pytania w temacie tabletka po, czyli antykoncepcja awaryjna odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

Twój adres IP i wybrana lokalizacja zostaną zapisane. Polityka Prywatności.

Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.