Wyjazd w tropiki to wspaniała przygoda — rajskie plaże, kipiąca zielenią dżungla, fotograficzne safari i nurkowanie na rafach koralowych. Warto jednak pamiętać, że egzotyczne kierunki wiążą się również z ryzykiem chorób, których w naszym klimacie praktycznie się nie spotyka. Dlatego przygotowania do podróży powinny zacząć się nie od pakowania stroju kąpielowego, lecz od przyjęcia szczepionek przeciw chorobom egzotycznym. Uzupełnienie Międzynarodowej Książeczki Szczepień to prosty krok, który znacząco zwiększa szansę, że po powrocie będziesz opowiadać o przygodach i pokazywać zdjęcia z wakacji, a nie wspominać pobyt w szpitalu.
Spis treści
Jakie choroby najbardziej zagrażają nam w krajach tropikalnych?
O czym należy pamiętać przed egzotyczną podróżą?
Jakie szczepienia warto rozważyć przed wyjazdem na wakacje do krajów tropikalnych?
Czym jest międzynarodowa książeczka szczepień?
Co koniecznie zabrać do apteczki na egzotyczne wakacje?
Co można jeść i pić w krajach egzotycznych?
Dlaczego podczas egzotycznych wakacji należy uważać na zwierzęta?
Jak leczyć choroby egzotyczne?
Jakie choroby najbardziej zagrażają nam w krajach tropikalnych?
Malaria, denga, cholera, pełzakowica, żółta gorączka i biegunka podróżnych są najczęściej spotykanymi chorobami w krajach egzotycznych. Dodatkowo w Azji południowo-wschodniej (m.in.: Indie, Nepal, Sri Lanka, Tajlandia, Indonezja) możesz nabawić się polio oraz japońskiego zapalenia mózgu, a w Ameryce Środkowej i Południowej (m.in.: Meksyk, Kuba, Dominikana, Brazylia) choroby Zika.
Egzotyczne infekcje to nie jedyne niebezpieczeństwa, jakie czyhają na podróżnych. Pamiętaj o ryzyku oparzenia słonecznego lub przez meduzę, udaru, pokąsania przez dzikie zwierzęta oraz uważaj na choroby przenoszone drogą płciową. Te ostanie są zdecydowanie częstsze niż się przypuszcza, a poprzez niezabezpieczone np. prezerwatywą stosunki seksualne można zarazić się ponad 25 różnymi chorobami wenerycznymi (m.in. HIV, opryszczką, kiła, rzeżączką czy chlamydiozą).
O czym należy pamiętać przed egzotyczną podróżą?
Do dalekiej podróży warto się dobrze przygotować - najlepiej odwiedzając lekarza specjalistę lub farmaceutę specjalizującego się w chorobach medycyny podróży. Porady przed wyprawą, ale także recepty i skierowania na szczepienie - jeśli będzie taka potrzeba - można otrzymać w Poradniach Medycyny Tropikalnej i Poradniach Medycyny Podróży oraz w niektórych aptekach.
Na wizytę najlepiej umówić się w terminie co najmniej 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem, ponieważ taki czas zapewni możliwość odpowiedniego zaplanowania schematu szczepień. Zaszczepić można się w poradniach i niektórych aptekach – punkty te wydają również dokumenty zaświadczające zaszczepienie.
Apteki wydające Międzynarodową Książeczkę Szczepień
Jakie szczepienia warto rozważyć przed wyjazdem na wakacje do krajów tropikalnych?
Przed wyjazdem warto uaktualnić szczepienia wykonywane w Polsce w ramach kalendarza szczepień ochronnych, w szczególności przeciwko tężcowi, błonicy, polio oraz WZW typu B (np. Boostrix, Adacel, Engerix B). Szczególnie istotne może być szczepienie przeciwko tężcowi (np. Tetana) ponieważ jest to choroba, która może zagrozić podróżnikowi w przypadku urazów czy wypadków, a o te nietrudno podczas przebywanie w miejscu o innej kulturze komunikacyjnej (np. Indie).
Przeciw tężcowi zaszczepić można się również w niektórych aptekach – usługa jest bezpłatna. Więcej w naszym artykule – Dofinansowanie szczepień w aptekach – sprawdź listę!
Inne szczepienia dobiera się w zależności od celu podróży. Przykładowo przed wyjazdem w tropikalne rejony Afryki, Ameryki Środkowej lub Południowej warto zaszczepić się:
Planując wakacje w Azji dobrze wziąć pod uwagę:
szczepionkę przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu (np. Ixiaro),
a wędrując w rejony o ogólnie niskim standardzie sanitarnym, pomocna może być szczepionka przeciwko durowi brzusznemu (np. Typhim Vi, Vivotif). Bardzo groźną chorobą zakaźną przewodu pokarmowego, której można zapobiegać szczepieniem (np. Dukoral, Vaxchora) jest cholera - nieleczona może doprowadzić do śmierci zaledwie w kilkanaście dni.
Przed zagraniczną podróżą rozsądnie będzie także zaszczepić się przeciwko żółtaczce pokarmowej wywoływanej przez wirusa WZW A (np. Avaxim, Havrix), ponieważ jest to niezwykle rozpowszechniony patogen. Po pełnym cyklu szczepień (2 dawkach), odporność utrzymuje się 20 lat lub dłużej.
Podróżnicy wybierający się do Afryki czy Indii powinni rozważyć szczepienie przeciwko wściekliźnie (np. Verorab), ponieważ ta zagrażająca życiu choroba nie wszędzie została tak skutecznie ograniczona jak w Europie. Aby ulec zarażeniu wystarczy ukąszenie wściekłego zwierzęcia lub kontakt jego śliny z błonami śluzowymi lub uszkodzoną skórą.
W przypadku malarii szczepionka istnieje, ale nie jest jeszcze powszechnie dostępna w aptekach (niedostępna w Polsce). Obecnie stosuje się ją głównie w niektórych krajach afrykańskich, a profilaktyka podczas wyjazdów m.in. do Kenii, Indii, Nepalu, Tajlandii, Wietnamu, Brazylii, Wenezueli, Panamy, nadal opiera się przede wszystkim na lekach przeciwmalarycznych i ochronie przed komarami. Przeczytaj również – Jak się chronić przed malarią
Czym jest międzynarodowa książeczka szczepień?
Międzynarodowa Książeczka Szczepień (International Certificate of Vaccination and Prophylaxis) nazywana bywa także "żółtą książeczką" lub "medycznym paszportem turysty". Jest to oficjalny dokument potwierdzający przyjęcie szczepionki lub zastosowanie innego środka profilaktycznego. Należy zwrócić uwagę, że są rejony świata (wybrane kraje Afryki i Ameryki Południowej) objęte obowiązkiem szczepień przeciwko żółtej febrze, a np. w Arabii Saudyjskiej obowiązkowe jest szczepienie przeciwko meningokokom wywołującym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (dotyczy osób wybierających się na pielgrzymkę Hajj lub Umrah). Co istotne, wymagane jest szczepienie preparatem czeterowalentnym (przeciwko serogrupom A, C, W-135 oraz Y bakterii - np. Nimenrix, Menveo). Brak dowodu uodpornienia może narazić Cię na zakaz wjazdu, przymusowe szczepienia na granicy lub konieczność odbycia kwarantanny.
Apteki wydające Międzynarodową Książeczkę Szczepień
Co koniecznie zabrać do apteczki na egzotyczne wakacje?
Niezależnie od miejsca wyjazdu, należy zaopatrzyć się w podstawowe preparaty, ponieważ dostęp do apteki na wakacjach może okazać się utrudniony. Zapoznaj się z naszym artykułem Wakacyjna apteczka - jakie leki zabrać na wyjazd?
Środki na komary – obowiązkowe!
W krajach egzotycznych trzeba pamiętać, aby chronić się przed komarami, ponieważ przenoszą one wiele chorób, np. malarię, dengę, żółtą gorączkę, chorobę Zika, gorączkę chikungunya, gorączkę Zachodniego Nilu czy japońskie zapalenie mózgu. Ich najczęstszymi objawami są: gorączka, bóle mięśni i stawów, wymioty oraz krwotoki. Nie lekceważ także zagrożenia ze strony kleszczy - przenoszą one między innymi boreliozę, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmozę, tularemię czy gorączkę kleszczową Kolorado.
Skutecznym sposobem ochrony przed komarami i kleszczami jest stosowanie repelentów, czyli środków, które je odstraszają. Preparaty, które są szczególnie polecane na wyprawy w tropiki, to te zawierające DEET w wyższym stężeniu, wynoszącym 25-50% (np. Mugga Spray, Mugga Roll-On, Moskine). Im wyższe stężenie - tym dłuższy czas działania. Stosuje się je bezpośrednio na skórę lub w przypadku aerozoli również na ubranie (uwaga - DEET może uszkadzać tkaniny z wiskozy i wyroby skórzane). Aplikację trzeba powtarzać zgodnie z zaleceniem producenta preparatu. Więcej – Jaki środek na komary i kleszcze wybrać? - ANALIZA
Nie zapominaj również o tym, że należy wziąć ze sobą moskitierę i spać pod nią, najlepiej w pomieszczeniach klimatyzowanych. Jest to gęsta siatka z lekkiej tkaniny, zawieszana nad łóżkiem, chroniąca przed ukłuciem komara w trakcie snu. Przeważnie moskitiery są na wyposażeniu hoteli, lecz zawsze warto sprawdzić, czy siatka nie jest podarta.
Co można jeść i pić w krajach egzotycznych?
Uważa się, że na biegunkę zachoruje od 20% do 60% wszystkich podróżujących, niezależnie od miejsca destynacji. Niemniej biegunka i ostre zatrucia pokarmowe dokuczają najczęściej przemieszczającym się do krajów tropikalnych oraz do tych o niższym standardzie higieny.
Rozwolnienie może Cię dopaść po spożyciu skażonego jedzenia lub wody. W taki sposób przenoszone są np. biegunka podróżnych, pełzakowica oraz cholera, które objawiają się ostrą biegunką, bólami brzucha i gorączką. Warto zwrócić uwagę, że problemy żołądkowe mogą pojawić się po spożyciu nawet tych pokarmów, które nie wywołują żadnych "sensacji" u miejscowej ludności. Dzieje się tak dlatego, że pierwszy kontakt z nowym drobnoustrojem jelitowym może wzbudzić intensywną reakcję organizmu, która jednak jest niezauważalna lub niewielka po częstym narażeniu na dany patogen.
Aby nie narazić się na utratę kilku dni wakacji z powodu biegunki, warto zastosować kilka prostych zasad:
pić tylko wodę butelkowaną lub przegotowaną,
unikać potraw zawierających surowe warzywa i owoce czy też surowe lub niedogotowane mięso,
unikać picia soków lub drinków z dodatkiem lodu, sporządzonego z wody z nieznanego źródła,
owoce jeść tylko po umyciu i obraniu ze skórki,
zrezygnować z produktów z niepasteryzowanego mleka (mogą je zawierać między innymi sery i lody),
myć często ręce,
do mycia zębów używać wody butelkowanej lub przegotowanej.
Powyższe przestrogi zawierają się w popularnym powiedzeniu "Boil it, peel it, cook it, wash it or forget it!", czyli "Ugotuj, obierz, umyj lub zapomnij!". Więcej w artykule – Zatrucie pokarmowe - ile trwa i jak leczyć?
Dlaczego podczas egzotycznych wakacji należy uważać na zwierzęta?
Przyczyną wyjazdowych kłopotów ze zdrowiem mogą być nie tylko niewidzialne mikroby, ale także lokalna fauna i flora. Szczególnie niebezpieczne są dzikie zwierzęta - zwłaszcza jadowite węże, skorpiony, meduzy oraz drapieżniki.
Środki ostrożności, jakie warto podjąć, aby nie paść ofiarą któregoś z powyższych to:
unikaj kontaktu z dzikimi zwierzętami - jeśli do niego dojdzie, najlepiej spokojnie się wycofaj,
nie karm dzikich zwierząt, nie wynoś im jedzenia i nie zostawiaj po sobie resztek żywności - możesz zachęcić tym owady, ale także większe gatunki,
poza obszarem miejskim i zamieszkanym przez ludzi noś zakryte obuwie oraz długie spodnie - może być to wystarczające, aby zapobiec ukąszeniu przez węża lub jadowitego pajęczaka,
unikaj wędrówek po zmierzchu,
podczas kąpieli i nurkowania nakładaj ochronę na stopy i nie dotykaj niczego pod wodą; egzotyczne żyjątka morskie mogą mieć więcej sposobów na obronę przed nieproszonymi gośćmi, niż możesz sobie wyobrazić - często ich jad zawiera neurotoksyny, czyli substancje działające szkodliwie na układ nerwowy lub związki silnie uszkadzające tkanki.
Jak leczyć choroby egzotyczne?
Leczenie dolegliwości, jakie mogą pojawić się podczas egzotycznych wakacji będzie uzależnione od ich przyczyny. Nietypowe, nasilone czy szczególnie niepokojące objawy warto konsultować z lekarzem. Najlepiej jeszcze przed wyjazdem zadbaj o odpowiednie ubezpieczenie i zorientuj się, gdzie w pobliżu Twojego miejsca pobytu będzie możliwy dostęp do fachowej opieki medycznej. Ryzyko braku dostępu do pracownika ochrony zdrowia jest jednym z poważniejszych zagrożeń podczas zagranicznego wyjazdu.
Podczas leczenia zaburzeń żołądkowo-jelitowych trzeba szczególnie dbać o nawodnienie organizmu. W większości chorób podaje się głównie leki zmniejszające objawy, m.in. przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Szczególnie dobrze sprawdzi się tutaj paracetamol (np. Apap, Paracetamol Aurovitas), który nie wpływa na proces krzepnięcia krwi, więc nie będzie nasilał krwawień, które mogą się pojawić w przebiegu niektórych egzotycznych schorzeń. W przypadku chorób bakteryjnych stosowane są również antybiotyki przepisane przez lekarza.
Reaguj także na wszystkie niepokojące symptomy po powrocie z podróży. Czas wylęgania choroby może być różny, a wiele z nich może przebiegać nietypowo. Dlatego w przypadku choroby trzeba zawsze poinformować lekarza o wszelkich podróżach, które się odbywało w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy.
Źródła:
Główny Inspektorat Sanitarny. Szczepienia zalecane przed podróżą [Internet]. Warszawa: GIS; 2024 [cyt. 2025-11-04].
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Zasady szczepień dla podróżujących [Internet]. Warszawa: NIZP PZH; 2024 [cyt. 2025-11-04].
MP.pl. Szczepienia przedpodróżne [Internet]. 2024 [cyt. 2025-11-04].
World Health Organization. International travel and health [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cyt. 2025-11-04].
Centers for Disease Control and Prevention. Travelers’ Health [Internet]. Atlanta: CDC; 2024 [cyt. 2025-11-04].
European Centre for Disease Prevention and Control. Travel-related infectious diseases [Internet]. Stockholm: ECDC; 2024 [cyt. 2025-11-04].
Keystone JS, Kozarsky P, Freedman DO, Nothdurft HD, Connor BA, eds. Travel Medicine. 4th ed. London: Elsevier; 2018.
Leder K, Chen LH, Wilson ME, Freedman DO, Torresi J, Schwartz E. Travel vaccinations and malaria prophylaxis: a global review. J Travel Med. 2021;28(8):taab123. doi:10.1093/jtm/taab123
Steffen R. Travel vaccines and their risks. J Infect Dis. 2020;222(12):2000–2007. doi:10.1093/infdis/jiaa078
Schlagenhauf P, Petersen E, Gautret P, Leder K, Grobusch MP, Lim PL, et al. Travel health recommendations for Europe: review and position statement. Travel Med Infect Dis. 2022;45:102256. doi:10.1016/j.tmaid.2021.102256
redaktor: Angelika Talar-Śpionek, mgr farm.
ostatnia zmiana: 6.11.2025 16:16:01
Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów oraz zdjęcia są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.