Leki przeciwbólowe

Ból to doświadczenie, którego każdy z nas pragnie uniknąć. Jest on wprawdzie sygnałem z wnętrza organizmu, że dzieje się coś niepokojącego, kiedy jednak spełni już swoją ostrzegawczą funkcję, staje się doznaniem wyłącznie negatywnym - zabiera radość życia, ogranicza, a czasami nawet uniemożliwia codzienną aktywność. Warto wiedzieć, jakie środki przeciwbólowe stosować w jakich dolegliwościach, oraz kiedy konieczna będzie wizyta u lekarza.

Kiedy stosować leki przeciwbólowe?

Współczesna medycyna zapewnia dostęp do szerokiej palety środków, pozwalających skutecznie walczyć z bólami różnego pochodzenia. Głównymi wskazaniami do przyjęcia leków przeciwbólowych są:

  • bóle głowy (również migrenowe);

  • bóle zębów;

  • bóle mięśni i stawów (w tym bóle reumatyczne);

  • stany pourazowe, przeciążeniowe i zapalne;

  • bóle menstruacyjne.

Z wyjątkiem sytuacji, w których wskazana jest wizyta u lekarza, nie należy zwlekać z rozpoczęciem leczenia. W przeciwnym razie ból stanie się trudniejszy do opanowania, a nawet może się utrwalić przechodząc w ból przewlekły.

Ból - kiedy do lekarza?

Jeżeli natomiast przyczyna bólu nie jest jasna, samoleczenie należy ograniczyć do sporadycznego przyjęcia dawki leku. Za bezpieczny czas zwalczania bólu we własnym zakresie można przyjąć okres trzech dni.

Należy pamiętać, że w przypadku bólu wywołanego urazem lek może zamaskować uszkodzenie narządów wewnętrznych lub złamanie, co opóźni leczenie. Dlatego w tym przypadku najlepiej od razu udać się do specjalisty.

Do lekarza trzeba się zwrócić również w przypadku, gdy:

  • ból nie reaguje na środki przeciwbólowe dostępne bez recepty;

  • bólowi towarzyszy sztywność karku i wysypka lub inne objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia czucia czy widzenia;

  • ból związany jest z doznanym urazem;

  • ból trwa powyżej dwóch tygodni;

  • ból powiązany jest z objawami świadczącymi o infekcji (takimi jak np. gorączka);

  • ból jest nagły i bardzo silny.

Leki przeciwbólowe bez recepty

Kiedy jednak zdecydujemy, że potrzebujemy udać się do apteki po medykament, z pewnością staniemy przed pytaniem, jaki preparat wybrać. Dostępne środki przeciwbólowe różnią się przede wszystkim skutecznością w zależności od przyczyny bólu, czasem działania oraz bezpieczeństwem stosowania.

Leki przeciwbólowe, z którymi najczęściej mamy do czynienia dokonując wyboru samodzielnie lub przy pomocy farmaceuty, możemy podzielić na dwie grupy:

  • tak zwane niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), stanowiące bardzo duży zbiór: kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak, naproksen, deksketoprofen, meloksikam;

  • leki przeciwbólowe o działaniu przeciwgorączkowym: paracetamol i metamizol.

Ibuprofen i paracetamol - najpopularniejsze leki przeciwbólowe

Lekami "pierwszego rzutu" przy większości incydentalnych dolegliwości bólowych są paracetamol (np. Apap, Codipar, Panadol) oraz ibuprofen (Ibuprom, Ibum, Nurofen). Oznacza to, że ze względu na ich uniwersalność i bezpieczeństwo powinno się stosować je w pierwszej kolejności, zanim sięgnie się po inne leki.

Skoro oba preparaty są podstawowe, na który lepiej się zdecydować? Otóż obie substancje działają z podobną siłą, jednak kluczowa różnica polega na tym, że paracetamol nie wywiera działania przeciwzapalnego, zaś ibuprofen posiada taką właściwość. Ibuprofen będzie zatem korzystniejszym wyborem w przypadku bólu z cechami stanu zapalnego (takimi jak obrzęk, zaczerwienienie czy ucieplenie bolącego miejsca). W takich sytuacjach zadziała on nie tylko na objaw – ból, ale i na jego przyczynę – stan zapalny. Ibuprofen działa ponadto dłużej od paracetamolu.

Dlaczego zatem nie stosujemy preferencyjnie tylko jego? Ibuprofen należy do grupy NLPZ - niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Substancje te działają przeciwbólowo poprzez hamowanie produkcji w organizmie cząstek zwanych prostaglandynami. Prostaglandyny można podzielić na "złe", odpowiedzialne za stan zapalny i ból, oraz "dobre" - pomagające utrzymać prawidłowe ukrwienie nerek oraz regulujące wytwarzanie w żołądku ochronnego śluzu. Niestety, większość "NLPZ-tów" nie działa precyzyjnie i osłabia powstawanie obu grup prostaglandyn. Jest to powodem występowania działań niepożądanych, takich jak:

  • krwawienia i owrzodzenia w obrębie przewodu pokarmowego;

  • szkodliwy wpływ na nerki;

  • ryzyko skurczu oskrzeli u chorych na astmę.

Substancje te wchodzą także w interakcje, co oznacza, że stosowane razem z innymi lekami mogą zmieniać ich działanie (w niekontrolowany sposób nasilać je lub osłabiać). Z tego też powodu nie dla każdego i nie zawsze leki te będą odpowiednie.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby leczące się na nadciśnienie, gdyż NLPZ powodują zatrzymanie sodu i wody w organizmie, co skutkuje wzrostem ciśnienia krwi. Spośród dużej grupy NLPZ opinię najbezpieczniejszego ma właśnie ibuprofen, nie jest on jednak całkowicie wolny od przeciwwskazań i działań niepożądanych.

Natomiast paracetamol nie należy do grupy NLPZ, z tego powodu nie wywiera on charakterystycznych dla nich szkodliwych działań. Stosowany we właściwych dawkach jest bezpieczny - nie szkodzi wrzodowcom, nie wpływa na krzepliwość krwi, ma mniej interakcji. Z tego też powodu paracetamol - zwłaszcza w przypadku bólu bez stanu zapalnego - będzie w wielu sytuacjach lepszym i bezpieczniejszym wyborem. Zagrożenie zdrowotne może sprowadzić jedynie jego przedawkowanie - przyjęty w dawce powyżej 4 gramów dziennie może bardzo poważnie uszkodzić wątrobę. Powinny o tym pamiętać szczególnie osoby, których wątroba już jest obciążona poprzez inne leki lub alkohol.

Obie substancje nie tylko należą do różnych grup, ale także w odmienny sposób osiągają działanie przeciwbólowe. Paracetamol jest aktywny na poziomie mózgu, zmniejsza postrzeganie bólu, zaś ibuprofen – działa w tkankach, zwalczając ból w miejscu jego powstawania. Dzięki tym różnicom można je bezpiecznie połączyć w przypadku bólu o większym nasileniu (taką kombinację zawierają tabletki Metafen).

Inne leki przeciwbólowe

Co jednak, jeżeli żaden z leków podstawowych – zastosowany w dawce odpowiedniej do wieku i masy ciała – nie przyniósł spodziewanego rezultatu? Należy wówczas zastanowić się, jaki jest charakter, przyczyna bólu i sięgnąć po środek dedykowany konkretnej grupie schorzeń bólowych.

W przypadku bólów wywołanych chorobą reumatyczną lub obejmującą narząd ruchu - stawy, mięśnie, kości - korzystne będzie podanie leków długo działających. Należą do nich naproksen (Aleve, Anapran Neo, Nalgesin Mini, Naxii), diklofenak (Voltaren Acti) lub meloksikam (Mel, Opokan). Leczenie doustne można wspomóc w tych przypadkach preparatami do stosowania miejscowego w kremie, żelu lub pod postacią plastra.

W przypadku silnego bólu głowy lub zęba przydatne mogą być preparaty o złożonym składzie (Solpadeine, Cefalgin, Saridon).

W migrenie pomocny może okazać się kwas tolfenamowy (preprat Migea w tabletkach) lub połączenie paracetamolu, kwasu acetylosalicylowego i kofeiny (Excedrin Migrastop).

Uniwersalne zastosowanie ma także kwas acetylosalicylowy (Polopiryna S, Aspirin C).

W przypadku bólów o większym nasileniu można sięgnąć po deksketoprofen dostępny bez recepty w dawce 25 mg.

Warto w tym miejscu wytłumaczyć, jaka jest różnica pomiędzy ketoprofenem (zawartym m.in. w dostępnym na receptę leku Ketonal), a deksketoprofenem. Niektóre cząsteczki chemiczne występują w "dwóch wersjach siebie" - obie odmiany są jak przedmiot i jego lustrzane odbicie (bardziej obrazowo - jak lewa i prawa ręka). Niektóre leki przeciwbólowe, takie jak ketoprofen czy ibuprofen występują zarówno w wersji "lewej", jak i "prawej", przy czym przeciwbólowo działa tylko opcja "prawa" - po łacinie "dex", stąd przedrostek. Jednak ze względów technologicznych w gotowych lekach na ogół mamy do czynienia z ich mieszaniną. Próbą polepszenia selektywności, skuteczności i bezpieczeństwa leczenia było wprowadzenie na rynek produktów zawierających czyste, aktywne odmiany - deksibuprofen (Seractil 200 mg) i deksketoprofen (Dexak lub Ketesse). Są to leki dostępne bez recepty. Ketoprofen obecnie dostępny jest jedynie na receptę, ale od 1 października 2017 roku będzie można nabyć bez przepisu lekarza produkt Ketonal Active zawierający 50 mg tej substancji leczniczej.

W przypadku bólu brzucha wywołanego kłopotami trawiennymi najlepszy efekt przyniesie podanie środka rozkurczowego, takiego jak drotaweryna (No-spa, Deespa) lub hioscyna (Buscopan). Jeżeli bólom brzucha towarzyszy biegunka, najlepiej do kuracji dołączyć produkt zawierający dobroczynne drobnoustroje (na przykład Enterol w kapsułkach lub saszetkach). Przy podejrzeniu zatrucia pokarmowego, na przyczynę problemów - bakterie chorobotwórcze - skuteczny będzie nifuroksazyd (Endiex, Zyfurax). NLPZ w bólach brzucha nie są wskazane, można ewentualnie przyjąć paracetamol. Trzeba przy tym pamiętać o tym, że leki przeciwbólowe mogą zamaskować objawy poważnej choroby takiej jak np. zapalenie wyrostka robaczkowego.

Substancje rozkurczowe będą również właściwym wyborem przy bólach miesiączkowych. Można wtedy zdecydować się na preparat złożony zawierający zarówno środek przeciwbólowy i rozkurczowy (Panadol Femina). Warto tutaj wspomnieć o metamizolu (Pyralgina), który oprócz działania przeciwbólowego ma także własne działanie rozkurczowe. Z tego powodu bywa polecany w kolkach. Jednak ze względu na działania niepożądane uważa się, że lek ten powinien być stosowany z ostrożnością.

Leki przeciwbólowe dla dzieci

Wśród leków przeciwbólowych dla dzieci – wbrew pozorom – wybór nie jest duży. W składzie produktów dla maluchów znajdziemy praktycznie tylko dwie substancje – wspomniane już paracetamol i ibuprofen. Jeżeli nie ma pewności, jaka choroba rozkłada malca – do czasu wizyty u lekarza lepiej wybrać paracetamol.

WAŻNE: Należy tu szczególnie zwrócić uwagę na fakt, że ibuprofenu nie wolno stosować w przypadku ospy wietrznej. Jest to bardzo istotne, ponieważ ibuprofen hamuje migrację komórek odpornościowych do skóry. Przy ospie - która zajmuje właśnie jej komórki - wyjątkowo łatwo o zakażenie groźnymi bakteriami - gronkowcami i paciorkowcami. Grozi to powstaniem ropni, a nawet martwicy skóry.

W jakiej formie podać dziecku lek?

Rodzice często mają dylemat na co się zdecydować - syrop, tabletki, a może czopki? Jeżeli dziecko ma już co najmniej 4 lata i nie doświadcza kłopotów z połykaniem – poręczniejsze będą kapsułki lub tabletki (Ibufen Mini Junior od 4. roku życia lub Ibufen Junior od 6. roku życia).

Bardzo wygodne i przyjazne dla dziecka są saszetki z granulatem doustnym Apap Junior zawierające paracetamol – słodki proszek wystarczy wysypać na język. Takie preparaty łatwiej zapakować do apteczki, a ich termin ważności jest na ogół długi.

Jeżeli nie mamy pewności, czy dziecko zaakceptuje taką postać leku należy zdecydować się na syrop – produkty różnią się dawką, dodatkiem substancji pomocniczych, takich jak te nadające smak i barwę, oraz terminem ważności po otwarciu. Na ogół korzystniejsze są produkty o większej mocy np. Nurofen Forte, gdyż wystarczy podać je w mniejszej ilości, aby osiągnąć potrzebną dawkę. Niestety ich smak może być bardziej intensywny i trudniejszy do zaakceptowania dla dziecka.

Czopki należy zarezerwować raczej na wypadek braku możliwości podania leku drogą doustną

WAŻNE: Nigdy nie należy podawać dziecku aspiryny. Ten popularny lek może u dzieci wywołać groźne powikłanie, które nazywa się Zespół Reya – choroba ta uszkadza wątrobę i mózg.

Leki przeciwbólowe w ciąży i w trakcie karmienia piersią

Dla kobiet ciężarnych najlepszym wyborem w przypadku dolegliwości bólowych będzie paracetamol, który przy zachowaniu dawek terapeutycznych i ograniczonym czasie przyjmowania jest bezpieczny we wszystkich okresach ciąży. Pozostałe leki są przeciwwskazane, zakazane lub nie ma pewności co do bezpieczeństwa ich stosowania w okresie ciąży, dlatego najlepiej nie sięgać po nie bez konsultacji z lekarzem.

Większy wybór mają karmiące mamy - oprócz paracetamolu mogą zażyć także ibuprofen, który w okresie karmienia jest lekiem najbezpieczniejszym i najbardziej preferowanym.

Nie mieszaj leków przeciwbólowych na własną rękę!

Jak już wspomniano, niektóre substancje można kojarzyć, aby osiągnąć lepszy efekt. Nie wolno jednak przyjmować kilku różnych tabletek na własną rękę, ponieważ nie każde zestawienie jest bezpieczne. Ponadto pod różnymi nazwami handlowymi często kryją się te same substancje czynne, zatem trzeba być czujnym, aby uniknąć przedawkowania. Analizując skład produktu warto zwrócić uwagę, czy występuje w nim kodeina. Potęguje ona działanie przeciwbólowe, jednak może upośledzać zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, co jest ważne dla kierowców i osób zawodowo aktywnych.

Leki przeciwbólowe na receptę

Tylko na receptę można otrzymać produkty zawierające tramadol (możliwe jest również jego połączenie z paracetamolem), nabumeton, piroksykam, nefopam, kwas mefenamowy, celekoksyb czy nimesulid, a także najsilniej działające leki opioidowe.

W specyficznych przypadkach dolegliwości bólowych związanych z uszkodzeniem nerwów skuteczne mogą być wybrane leki przeciwdepresyjne i niektóre przeciwdrgawkowe. Leki na receptę dobierze lekarz, na podstawie objawów i wskazań do stosowania.


redaktor: Dina Dąbrowska
ostatnia zmiana: 2017-08-28 10:32:48

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie możesz go traktować jako konsultację farmaceutyczną. Przed zażyciem leku przeczytaj ulotkę, a w przypadku pytań skonsultuj się ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Najnowsze pytania

Migrena - propanolol
odpowiada Agnieszka Soroko

Aleve na jaki ból
odpowiada Agnieszka Soroko

Deespa?
odpowiada Antonina Kłudkiewicz

Structum na bolące kolana?
odpowiada Antonina Kłudkiewicz

anapran ec
odpowiada Agnieszka Soroko

Palexia
odpowiada Agnieszka Soroko

Na Twoje pytania w temacie leki przeciwbólowe odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

+ dodaj pytanie


Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.