Ostropest plamisty (silybum marianum)

Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina, której owoce są znane i  wykorzystywane w ziołolecznictwie od niemal 2000 lat. Roślina ta ceniona jest przede wszystkim ze względu na działanie hepatoprotekcyjne (ochronne na wątrobę), stosowana jest również wspomagająco w leczeniu nowotworów, cukrzycy, hipercholesterolemii, wirusowego zapalenia wątroby, a także w zapobieganiu chorobie Alzheimera czy depresji.

Spis treści

Co zawierają owoce ostropestu?

Jakie właściwości ma owoc ostropestu? 

Kiedy i jak stosować ostropest?

Czy stosowanie ostropestu może powodować działania niepożądane?

Kiedy nie należy stosować ostropestu?

Czy ostropest wspomaga odchudzanie?

Źródła

Co zawierają owoce ostropestu?

Głównym składnikiem odpowiedzialnym za właściwości lecznicze owoców ostropestu jest kompleks związków flawonolignanowych o silnym działaniu antyoksydacyjnym - sylimaryna. Dojrzałe owoce ostropestu zawierają co najmniej 1,5% tej substancji. Dodatkowo nasiona ostropestu stanowią źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) - głównie kwasu linolowego i kwasu oleinowego, a także witaminy E.

Jakie właściwości ma owoc ostropestu? 

• ochronne na wątrobę – przede wszystkim dzięki działaniu przeciwutleniającemu i wymiataniu wolnych rodników w obrębie wątroby, a także zwiększeniu stężenia komórkowego glutationu, stymulacji polimerazy DNA i stabilizacji błony wątrobowej,

• detoksykacyjne – wspomaga regenerację wątroby w zatruciach, m.in. muchomorem sromotnikowym, lekami oraz alkoholem,

• obniżające cholesterol – poprzez zwiększenie wydalania i ograniczenie syntezy cholesterolu LDL w wątrobie,

• wspomagające regenerację nerek – poprzez zwiększenie syntezy białek i kwasów nukleinowych,

• ochronne i wspomagające układ nerwowy – ze względu na zawartość NNKT ostropest wspomaga uczenie się, pamięć i funkcje poznawcze, a także może zapobiegać rozwojowi choroby Alzheimera, depresji czy stanów lękowych,

• przeciwdrobnoustrojowe – sylimaryna hamuje rozwój bakterii i grzybów, 

• przeciwwirusowe – sylimaryna hamuje replikację wirusów, m.in. wirusa HCV powodującego zapalenie wątroby typu B i C (WZW B i WZW C),

• przeciwnowotworowe – sylimaryna może być stosowana wspomagająco podczas chemioterapii, m.in. nowotworów żołądka, prostaty, wątroby, płuc, piersi, jelita grubego oraz czerniaków; substancja ta hamuje mnożenie się komórek rakowych,

• przeciwcukrzycowe – obniża poziom glukozy we krwi oraz zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę,

• przeciwzapalne – ze względu na właściwości antyoksydacyjne ostropestu.

Kiedy i jak stosować ostropest?

Owoce ostropestu należy rozdrobnić lub zmielić bezpośrednio przed spożyciem, ponieważ przechowywane w postaci zmielonej narażone są na degradację substancji czynnych. Tak przygotowane owoce ostropestu przyjmuje się zwykle w ilości ok. 5 g (1 łyżeczka) 2 razy na dobę, popijając wodą lub dodając do posiłku. Zaleca się stosowanie ostropestu z posiłkami.

Napar (herbata) nie jest dobrą metodą podania ostropestu, ponieważ sylimaryna słabo rozpuszcza się w wodzie.

Preparaty gotowe z ostropestem w postaci kapsułek lub tabletek ze standaryzacją (określoną zawartością substancji czynnej) powinny zawierać co najmniej 70% sylimaryny. Dziennie zaleca się przyjmować od 200 do 400 mg sylimaryny w dwóch podzielonych dawkach, podczas posiłków. 

Olej z nasion ostropestu stosowany zewnętrznie zmniejsza zaczerwienienie, rozjaśnia oraz zwiększa zdolności regeneracyjne skóry. Często dodawany jest do kremów przeciwstarzeniowych, ze względu na antyoksydacyjne właściwości. Może być również wykorzystywany do demakijażu oraz pielęgnacji włosów – szczególnie o wysokiej porowatości. Zmniejsza ich łamliwość, nawilża i odżywia.

Czy stosowanie ostropestu może powodować działania niepożądane?

Skutki uboczne stosowania ostropestu występują bardzo rzadko i ograniczają się, m.in. do łagodnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych - głównie biegunek, które zwykle pojawiają się w pierwszych dniach stosowania. Poza tym sporadycznie mogą wystąpić reakcje alergiczne, szczególnie u osób uczulonych na inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), np. rumianek, nagietek lub cykorię.

Kiedy nie należy stosować ostropestu?

Nie zaleca się stosowania ostropestu u kobiet w ciąży, karmiących oraz dzieci ze względu na niewystarczającą ilość badań potwierdzających bezpieczeństwo jego stosowania w tych grupach pacjentów.

Ostropest jest bezpieczną w stosowaniu rośliną, która bardzo rzadko powoduje działania niepożądane oraz zwykle nie wchodzi w interakcje z innymi preparatami. 

Czy ostropest wspomaga odchudzanie?

Dostępne badania wskazują, że ostropest plamisty może działać wspomagająco na odchudzanie, m.in. ze względu na silne działanie antyoksydacyjne, hamowanie procesu odkładania i magazynowania tłuszczu w organizmie oraz zwiększenie lipolizy, czyli rozkładu tkanki tłuszczowej.

Źródła:

• Bahmani, M., i wsp.: Beyond Hepatoprotection. Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine 20, 292–301

• Wang X, i wsp.: Health Benefits of Silybum marianum: Phytochemistry, Pharmacology, and Applications. J Agric Food Chem. 2020 Oct 21;68(42):11644-11664

• Soleimani V, i wsp.: Safety and toxicity of silymarin, the major constituent of milk thistle extract: An updated review. Phytother Res. 2019 Jun;33(6):1627-1638

• Tajmohammadi A, i wsp.: Silybum marianum (milk thistle) and its main constituent, silymarin, as a potential therapeutic plant in metabolic syndrome: A review. Phytother Res. 2018 Oct;32(10):1933-1949

• Nurzyńska-Wierdak R., i wsp.: Ostropest plamisty (Silybum marianum [L .] Gaertn.) –fitochemia i efekty terapeutyczne. Annales Horticulturae, 28(4), 15-32