Witamina D, czyli nie unikaj słońca

Witamina D, zwana także "witaminą słońca" to popularny związek o dobrze poznanym pozytywnym działaniu na kości. Coraz więcej mówi się jednak o tym, że witamina D wpływa na szereg innych procesów w organizmie człowieka - ze szczególnym wskazaniem na jej właściwości przeciwzapalne i regulujące układ odpornościowy. Czy zatem warto ją suplementować i w jaki sposób bezpiecznie się za to zabrać? Czy witamina D może uchronić nas przed chorobami?

Nie masz czasu czytać? Obejrzyj film!

Skąd bierze się witamina D w naszym organizmie?

Najlepszym źródłem pokarmowym witaminy D są ryby takie jak węgorz, łosoś, śledzie czy makrela. Występuje także w żółtku jaja, żółtym serze, mleku czy grzybie shitake (zwanym także twardnikiem japońskim). Jednak nawet najbardziej zróżnicowana dieta może zapewnić jedynie do 20% dziennego zapotrzebowania na witaminę D.

Dlatego warto pamiętać, że jej głównym źródłem jest synteza skórna. Może ona zapewnić 80-100% zapotrzebowania. Pod wpływem promieni słonecznych (UVB) znajdujący się w skórze cholesterol zostaje przekształcony do związku będącego prekursorem witaminy D. Właściwy związek czynny - kalcytriol -powstaje poprzez procesy chemiczne (hydroksylację) zachodzące w wątrobie, a następnie w nerkach.

Niestety w naszej szerokości geograficznej efektywna synteza witaminy D w skórze możliwa jest tylko od maja do września, pod warunkiem, że faktycznie przebywamy na słońcu w godzinach od 10.00 do 15.00 z odkrytymi przynajmniej przedramionami i podudziami (równoważnik 18% powierzchni ciała), przez minimum 15 minut. Syntezę skórną zaburzają kremy z filtrem (które jednak chronią nas przed chorobami dermatologicznymi i nowotworami), zachmurzenie oraz zanieczyszczenia powietrza.

To wszystko powoduje, że nawet 9 na 10 Polaków może cierpieć z powodu niedoborów „słonecznej witaminy”.

Czym różni się witamina D2 od D3?

Pod nazwą "witamina D" kryją się dwa równoważne biologicznie związki: witamina D2 nazywana także ergokalcyferolem, pochodząca ze źródeł roślinnych (drożdże, grzyby) oraz witamina D3 nazywana cholekalcyferolem, powstająca w wyniku syntezy skórnej oraz obecna w pokarmach pochodzenia zwierzęcego. Z obu związków w organizmie powstaje aktywna forma witaminy D - kalcytriol.

Do czego potrzebna jest nam witamina D?

Witamina D znana jest przede wszystkim z dobroczynnego działania na kości i zęby, zapobiegania krzywicy u dzieci i osteoporozie u dorosłych.

Warto jednak wspomnieć o jej "pozaszkieletowym" działaniu. W receptory ("odbiorniki") dla witaminy D wyposażona jest większość narządów i tkanek w organizmie. Szacuje się, że może ona regulować pracę nawet kilkuset genów. Szczególnie istotne jest jej działanie na układ odpornościowy oraz przeciwdziałanie procesom zapalnym. Witamina D reguluje także napięcie mięśni, pracę układu nerwowego oraz proces krzepnięcia krwi.

Dlaczego niedobór witaminy D jest niebezpieczny?

Istnieją badania wskazujące, że niedobór witaminy D może przyczynić się do zwiększenia ryzyka zachorowania na niektóre nowotwory, astmę, nieswoiste choroby zapalne nerek, choroby z autoagresji (autoimmunologiczne - gdy układ odpornościowy atakuje własne tkanki), zaburzenia odporności, choroby cywilizacyjne takie jak cukrzyca i nadciśnienie, a nawet choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera) czy psychiczne (np. depresja i schizofrenia).

Chociaż nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że to niedobór witaminy D jest bezpośrednią przyczyną tych chorób, podkreśla się, że potencjalne korzyści zdrowotne z uzupełnienia witaminy D są przeważające.

    Jakie są objawy niedoboru witaminy D?

    We wszystkich grupach wiekowych niedobór witaminy D może wiązać się z bólem kości, często zlokalizowanym w stopach lub podudziach, bólami mięśni i ogólnym zmęczeniem. Zauważalna może być także predyspozycja do złamań.

    Czy witaminę D należy przyjmować razem w wapniem?

    W czasie przyjmowania witaminy D zaleca się zapewnienie odpowiedniej podaży wapnia w diecie. Pokarmowe źródła wapnia w diecie to przede wszystkim mleko i jego przetwory. Jeśli jest to utrudnione, to można włączyć suplementację wapniem, najlepiej w kilku podzielonych w ciągu dnia porcjach przyjmowanych z posiłkami. Wynika to z faktu, że jednorazowo może wchłonąć się ograniczona ilość wapnia.

    Ze względu na to, że witamina D jest rozpuszczalna w lipidach, niezależnie od postaci suplementu (tabletka, kapsułka z olejem) warto przyjmować ją wraz z jedzeniem zawierającym tłuszcz. Nie należy natomiast przyjmować jej z pokarmami bogatymi w błonnik, mogącymi ograniczać jej wchłanianie takimi jak płatki owsiane czy otręby.

    Kiedy uzupełniać niedobór witaminy D?

    Zalecanie dotyczące suplementacji zależne są od wieku, wagi, karnacji, diety, stylu życia i stanu zdrowia. Aby precyzyjnie dobrać potrzebną dawkę witaminy D, należałoby ocenić jej poziom w organizmie. W tym celu wykonuje się badanie stężenia we krwi jej metabolitu: 25-hydroksywitaminy D. Optymalny poziom tego związku powinien zawierać się pomiędzy 30-50 ng/ml.

    Suplementacja witaminy D preparatami z apteki

    W okresie jesienno-zimowym, a także w okresie wiosenno-letnim, jeśli nie przebywamy wystarczająco długo na słońcu, zalecane jest suplementowanie witaminy D. Wybór preparatów aptecznych jest bardzo duży. Na co zwrócić uwagę?

    Witamina D dla dzieci

    W przypadku szybko rosnących organizmów zapewnienie odpowiedniej ilości witaminy D jest szczególnie istotne. Jakie są zakresy zalecanych dawek witaminy D w poszczególnych grupach wiekowych?

    • Niemowlętom od urodzenia do 6 miesięcy witaminę D podaje się od pierwszych dni życia w dawce 400 IU na dobę niezależnie od sposobu karmienia. W przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie (wcześniaków) właściwą dawkę dobiera lekarz.
    • Od 6 do 12 miesiąca życia zaleca się podawanie 400-600 IU na dobę w zależności od ilości witaminy D przyjętej z pokarmem.
    • Od 1 do 10 roku życia zaleca się od 600 do 1000 IU na dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie. W przypadku zapewnienia należnej syntezy skórnej o okresie od maja do września można odstąpić od suplementacji w tych miesiącach.
    • Młodzież w wieku 11-18 lat może przyjmować 800-2000 IU na dobę w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie. Podobnie jak u młodszych dzieci, suplementacja w miesiącach wiosenno-letnich nie jest konieczna (chociaż wciąż bezpieczna) w przypadku wystarczającego przebywania na słońcu. Warto zwrócić uwagę, że w tej grupie wiekowej ma miejsce pokwitanie i następuje przyspieszone wzrastanie szkieletu.

    Przykładowe preparaty zawierające witaminę D w dawkach umożliwiających uzyskanie porcji właściwej dla dzieci, to między innymi krople Apo D3, Bioaron D, Juvit Baby D3 lub kapsułki twist-off serii D-Vitum, Ibuvit D czy Bobolen D.

    Witamina D dla dorosłych

    Doustna dawka witaminy D rekomendowana dla osób dorosłych do 65. roku życia to 800-2000 IU na dobę. Jednak w tej grupie wiekowej - podobnie jak w przypadku starszych dzieci - można zrezygnować z przyjmowania dodatkowych porcji witaminy w miesiącach ciepłych, pod warunkiem zapewnienia warunków do syntezy skórnej.

    Dorosłym powyżej 65. roku życia ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej, potencjalnie upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D zaleca się suplementację przez cały rok, także latem.

    Dla seniorów w wieku 65-75 lat rekomendowana dawka to 800-2000 IU, a dla seniorów powyżej 75. roku życia to 2000-4000 IU na dobę. W tej grupie pacjentów zdrowie kości jest szczególnie istotne ze względu na ryzyko, jakie niosą dla nich upadki i złamania.

    Warto zwrócić uwagę, że w grupie szczególnego ryzyka deficytów witaminy D są osoby otyłe, które mogą wymagać zwiększonych dawek (dwukrotnie wyższych niż dawki rekomendowane dla równolatków z normalną masą ciała). Wynika to z faktu, że nadmiar tkanki tłuszczowej może przyczyniać się do obniżenia stężenia witaminy D w osoczu, ze względu na jej bardzo dobrą rozpuszczalność w lipidach. Z drugiej strony osoby szczupłe powinny sięgać po dawki witaminy D raczej z dolnego zakresu rekomendowanej dawki dobowej.

    Przykładowe produkty odpowiednie dla dorosłych w dawce 1000 IU to Vigantoletten 1000, Vigantol, Vigalex BioSolgar Witamina D3 czy Vitrum D3. W dawce 2000 IU można dostać preparaty takie jak Vitrum D3 forte, D-Vitum forte czy Molekin D3. Produktami z wyższą dawką witaminy D wynoszącą 4000 IU są między innymi Molekin Forte D3 czy Vigalex Max.

    Witamina D u kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią

    U kobiet spodziewających się dziecka oraz w czasie laktacji zaleca się suplementację witaminą D pod kontrolą jej stężenia w surowicy. Jeśli takie oznaczenie nie jest możliwe, zalecana dawka to 2000 IU na dobę, przez cały okres ciąży i laktacji.

    Czy witaminę D można przedawkować?

    Możliwe jest przedawkowanie witaminy D z wystąpieniem objawów toksycznych przy jej nieprawidłowej i nadmiernej podaży. Z tego powodu nie zaleca się dużych jednorazowych (tak zwanych "uderzeniowych") dawek witaminy D, za wyjątkiem wybranych przypadków, kiedy takie postępowanie zaleci lekarz. W szczególności do wstępnego ("wysycającego") leczenia objawowego niedoboru witaminy D może on przepisać produkty na receptę, takie jak Dekristol czy Solderol.

    Objawy zatrucia witaminą D wynikają faktu, że dochodzi do zbyt wysokiego stężenia wapnia we krwi. Obejmują one zmęczenie, osłabienie i senność, zaburzenia koncentracji i apatię, problemy gastryczne (wymioty i zaparcia), kłopoty z sercem czy nadmierne pragnienie połączone ze zwiększonym wydalaniem moczu.

    Nieliczni pacjenci mogą cierpieć na zjawisko nadwrażliwości na witaminę D. Objawia się ono nieprawidłową reakcją organizmu (nadmierną produkcją aktywnej postaci witaminy D3 w organizmie) w odpowiedzi na standardowe dawki uważane za bezpieczne.

    Pacjenci z chorobami nerek lub kamicą nerkową powinni stosować witaminę D, kalcytriol lub prekursory witaminy D (np. Alfadiol) pod kontrolą lekarza nefrologa.

    Czy witamina D pomaga w COVID-19?

    Pojawiły się doniesienia, że pacjenci z COVID-19 i niskim poziomem witaminy D mogą gorzej radzić sobie z zakażeniem. Są także - na razie skromne - wyniki badań wskazujących, że podawanie witaminy D chorym może zmniejszać ryzyko ciężkiego przebiegu wymagającego hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii.

    Według opublikowanych przez Ministerstwo Zdrowia wytycznych, brak jest wiarygodnych danych dotyczących wpływu stosowania witaminy D na ryzyko zakażenia i przebieg choroby COVID-19. Niemniej ze względu na powszechny niedobór witaminy D w populacji – szczególnie w okresie jesiennym i zimowym – oraz niewielkie ryzyko powikłań, zaleca się stosowanie suplementacyjnej dawki witaminy D do 2000 j.m. dziennie u dorosłych, a do 4000 j.m. dziennie u osób powyżej 75 roku życia.

    Podobne stanowisko zajęła Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w dokumencie Farmakoterapia COVID-19 - Aktualizacja, w którym przedstawia zalecenia Konsensusu Ekspertów, które rekomendują rutynową suplementację witaminy D w dawce 1000 j.m. dziennie u wszystkich chorych na COVID-19 w okresie jesienno-zimowym. U pacjentów chorych na COVID-19 w postaci umiarkowanej i ciężkiej można rozważyć wyższe dawki witaminy D.

    Badania dotyczące wpływu witaminy D na zakażenie SARS-COV-2 oraz przebieg infekcji - takie jak na przykład badanie kliniczne CORONAVIT - są w toku.

    Polub nasz profil na Facebooku:


    redaktor: Dina Dąbrowska
    ostatnia zmiana: 12.02.2021 09:35:34

    Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

    Skonsultuj się z lekarzem on-line

    Potrzebujesz recepty? Odczuwasz niepokojące objawy? Teraz możesz odbyć konsultację z lekarzem nie wychodząc z domu.

    Umów telekonsultację

    Najnowsze pytania

    Jak powrócić do zdrowia po zabiegu operacyjnym?
    Jestem 11 dni po opera hi oszczedzajaceh piersi jak moge dojsc do siebie bo jestem slaba
    odpowiada Angelika Talar-Śpionek

    Czy można przyjmować witaminę D stosując wyciąg z dziurawca?
    stosując wyciag z Dziurawca intractum hyperici czy można brać witaminę D
    odpowiada Katarzyna Domagała

    Czy można stosować jednocześnie witaminę D3, witaminę C i magnez?
    Witam, w ostatnim czasie brałam antybiotyki, czuje się osłabiona. Lekarz zalecił mi przyjmowanie probiotyków oraz magne b6, czy można łączyć magnez z ...
    odpowiada Aleksandra Żywiec-Pelczar

    Czy mogę stosować łącznie Alfadiol oraz witaminę D3?
    Czy alfadiol 1ug można brać razem z witamina D3?
    odpowiada Ewa Pilch

    Czy zazywanie Coldrexu 3x dziennie jest wystarczające przy przeziębieniu i temperaturze do 38 stopni?
    Czy zazywanie Coldrexu 3x dziennie jest wystarczające przy przeziębieniu i tem. do 38 stopni oraz esberitox N 3 razy 3tabl oraz vit. D 2000 i C 1000 ...
    odpowiada Katarzyna Domagała

    Gdzie kupić 2op. preparatu Molekin Stawy + Kości?
    Potszebuje 2 opakowania molekin stawy + kosci bardzo prosze o odpowiedz chce kupic
    odpowiada Anna Tyrańska

    Na Twoje pytania w temacie witamina d, czyli nie unikaj słońca odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

    Twój adres IP i wybrana lokalizacja zostaną zapisane. Polityka Prywatności.

    Produkty

    Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

    1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.