Narkotyki - szkodzą czy leczą?

W aptece dostępne są leki, które oprócz działania leczniczego mogą wykazywać działanie uzależniające. Legalnie dostępne produkty lecznicze mogą stać się niebezpiecznymi narkotykami, jeżeli nie będą stosowane zgodnie z zaleceniami. Czym są środki odurzające i psychotropowe? Czy są nadużywane i jakie są skutki uzależnienia?

Narkotyki i narkomania

Narkotyk to substancja odurzająca, która działa na nasz mózg i powoduje uzależnienie. Może pobudzać, hamować, lub wywoływać halucynacje. Jest substancją psychoaktywną. Z kolei narkomania to już stałe albo okresowe zażywanie środków odurzających lub substancji psychotropowych, w celach innych niż medyczne. Jednorazowe spożycie narkotyku nie sprawia, że człowiek staje się narkomanem.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia przedstawia listę substancji kontrolowanych, których posiadanie, produkcja, przetwarzanie, przewóz i obrót są nielegalne bez odpowiedniego zezwolenia. Substancje te dzieli się na grupy w zależności od stopnia ryzyka powstania uzależnienia w przypadku użycia ich w celach pozamedycznych oraz zakresu ich stosowania w celach medycznych.

W ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, substancje o potencjalnym działaniu uzależniającym zostały określone jako: prekursory, środki odurzające, substancje psychotropowe, środki zastępcze i nowe substancje psychoaktywne.

Środki odurzające, zgodnie z międzynarodową umową klasyfikuje się w czterech wykazach (I-N, II-N, III-N, IV-N), podobnie jak psychotropy (I-P, II-P, III-P i IV-P). Im wyższy numer wykazu, tym łagodniejsze ograniczenia. Celem takiej klasyfikacji jest ograniczenie dostępu do tych substancji.

Środki odurzające grup I-N i II-N oraz substancje psychotropowe grup II-P, III-P i IV-P mogą być używane wyłącznie w celach medycznych, przemysłowych lub do prowadzenia badań. Z kolei preparaty zawierające substancje z grupy III-N to substancje o nieznacznym potencjale uzależniającym, które podlegają kontroli złagodzonej. Preparaty zawierające substancje z tej grupy mogą być wydawane z apteki bez recepty. Środki odurzające z grupy IV-N podlegają zaostrzonej kontroli, z kolei grupa I-P to substancje bez zastosowań medycznych.

Narkotyki twarde i miękkie

Podział narkotyków na twarde i miękkie nie jest definiowany żadnymi przepisami. Jest to powszechnie stosowane określenie, które według wielu specjalistów w ogóle nie powinno być używane. Nie można wprowadzać jakiegokolwiek rozróżnienia na mniej lub bardziej szkodliwe narkotyki, ponieważ każdy z nich niesie wielkie niebezpieczeństwo dla osoby uzależnionej. Powszechnie za "miękki" narkotyk uważa się marihuanę, natomiast "twardym" są kokaina i amfetamina.

Narkotyki w aptece i poza nią

Niektóre substancje znajdujące się na liście z rozporządzenia Ministra Zdrowia możemy znaleźć w aptece. Nadzór nad nimi sprawuje wyłącznie magister farmacji. Preparaty takie muszą być przechowywane w sposób zabezpieczający je przed kradzieżą, podmianą oraz zniszczeniem. Zazwyczaj jest to specjalna szafka zabezpieczona kluczykiem.

Szczególnych wymogów przechowywania wymagają leki zawierające substancje o dużym potencjale uzależniającym, tzn. I-N, II-N i II-P. Preparaty takie przechowuje się w odpowiednio zabezpieczonych pomieszczeniach, w zamkniętych metalowych szafach lub kasetach przymocowanych w sposób trwały do ścian lub podłóg pomieszczenia, w miejscu niedostępnym dla pacjentów.

Farmaceuta sprawujący kontrole nad tymi lekami prowadzi specjalną książkę kontroli, w której notuje wszystkie przychody i rozchody.

Narkotyki, które można zdobyć nielegalnie, np. przez Internet, są niebezpieczne dla naszego zdrowia. Nie podlegają one żadnej kontroli i nie możemy mieć pewności, czy to co kupujemy jest tak naprawdę tym, czego oczekujemy. Bardzo często się zdarza, że "takie środki" są zanieczyszczone innymi, jeszcze bardziej szkodliwymi substancjami.

Środki odurzające w aptece

W aptece dostępne są środki odurzające, które wymagają recepty lekarskiej. Dla preparatów o dużym potencjale uzależniającym (I-N), recepta musi spełniać dodatkowe wymogi. Może się na niej znajdować wyłącznie jeden lek, a ilość substancji czynnej wyrażana jest dodatkowo słownie lub liczbowo. Wśród leków, które wymagają specjalnej recepty, tzw. recepty narkotycznej Rpw, można wyróżnić, m. in.: morfinę, fentanyl, metadon, czy oksykodon.

Morfina i inne silne leki przeciwbólowe

Morfina to silny lek przeciwbólowy z grupy opioidów (np. Doltard). W postaci chlorowodorku stosowana jest także w recepturze aptecznej do produkcji kropli, maści i czopków.

Fentanyl to opioidowy lek przeciwbólowy, który stosowany jest w przypadku przewlekłego bólu u dorosłych. W postaci plastrów (np. Durogesic), tabletek podpoliczkowych (np. Effentora), czy aerozolu do nosa (np. Instanyl) stosowany jest u osób z chorobami nowotworowymi. Działa 100 razy silniej niż morfina.

Metadon w postaci syropu stosowany jest w leczeniu substytucyjnym uzależnienia od heroiny i morfiny, a także jako leczenie drugiego rzutu w zwalczaniu silnych bólów.

Oksykodon jest również opioidowym lekiem przeciwbólowym, który znalazł także zastosowanie w leczeniu ciężkich przypadków zespołu niespokojnych nóg (np. Oxycontin)

Kodeina w aptece

Kodeina jest pochodną morfiny, która w niewielkich ilościach występuje w opium. Oprócz działania przeciwbólowego i uspokajającego znalazła zastosowanie jako środek przeciwkaszlowy (np. składnik leku Thiocodin). W dawce poniżej 50 mg dostępna jest w aptece bez recepty. Kodeina, jak każdy lek opioidowy, może w krótkim czasie uzależniać, dlatego należy ją stosować jedynie w uzasadnionych przypadkach.

Opioid na biegunkę

Difenoksylat jest także lekiem opioidowym, jednak nie posiada działania przeciwbólowego. W lecznictwie wykorzystuje się jego działanie przeciwbiegunkowe. Difenoksylat łączy się z atropiną (np. Reasec), aby uniemożliwić stosowanie go w dawkach większych niż przeciwbiegunkowe i chronić przed uzależnieniem.

Tramadol - opioid spoza wykazu

Istnieją leki, które nie znajdują się na liście Ministerstwa Zdrowia, a mogą także wykazywać działanie psychoaktywne. Przykładem takiej substancji jest tramadol (np. Tramal), który jest opioidowym lekiem przeciwbólowym dostępnym wyłącznie na receptę. W połączeniu z deksketoprofenem (np. Skudexa) i paracetamolem (np. Doreta) znajduje zastosowanie w leczeniu bólu o umiarkowanym i dużym nasileniu.

Psychotropy w aptece

Metylofenidat jest substancją znajdującą się w grupie II-P i wykazuje duży potencjał nadużywania. W aptece wydawany jest na receptę Rpw (tzw. narkotyczną). Jest to łagodny środek stymulujący, który znacząco wpływa na psychikę i znajduje zastosowanie w leczeniu ADHD (np. Concerta).

Podobnie, w tej samej grupie znajduje się THC (tetrahydrokannabinol) - substancja aktywna, tzw. marihuany medycznej. Jest to lek zarejestrowany jako surowiec farmaceutyczny i stosowany w przypadku nieskuteczności innych metod terapeutycznych w leczeniu danego schorzenia, np. bólu neuropatycznego, czy padaczki.

W grupie III-P znajdują się substancje o istotnych zastosowaniach medycznych i średnim potencjale nadużywania, np. buprenorfina stosowana w leczeniu bólu (np. Bunondol).

Grupa IV-P to głównie benzodiazepiny (np. Nitrazepam GSK) i barbiturany (np. Luminalum), czyli leki, których potencjał nadużywania jest bardzo mały. Stosowane są w różnych schorzeniach, głównie jako środki uspokajające, nasenne, przeciwlękowe i przeciwpadaczkowe.

Efedryna i pseudoefedryna - prekursory narkotyków

Prekursory narkotyków są to substancje i mieszaniny chemiczne, które mają szereg legalnych zastosowań w przemyśle, ale mogą być wykorzystywane do nielegalnego wytwarzania środków odurzających i substancji psychotropowych.

Efedryna, która jeszcze kilka lat temu była dostępna bez recepty jako popularny "lek na kaszel" jest tak na prawdę prekursorem metamfetaminy i sama wykazuje działanie psychoaktywne. Podobnie jak jej syntetyczny analog - pseudoefedryna - znajduje zastosowanie w leczeniu zapalenia górnych dróg oddechowych.

Jakie leki są nadużywane?

W ostatnich latach dużym zagrożeniem społecznym stały się preparaty bez recepty, które stosowane są w celach pozamedycznych. Do substancji, na które szczególną uwagę powinni zwrócić rodzice, należą: dekstrometorfan, pseudoefedryna, kodeina, benzydamina i dimenhydrynat. Niestety opiekunowie i nauczyciele posiadają niepełną wiedzę na temat skali problemu. Zdarza się, że młodzież stosuje leki w dużych dawkach, w celach odurzających i relaksacyjnych. Środki takie mogą pobudzać, zwiększając koncentracje. Niestety wiąże się to także ze wzrostem agresywności i drażliwości. Niektóre z nich dają złudne uczucie upojenia, błogostanu i wywołują niebezpieczne halucynacje, np. wrażenie obecności insektów na skórze. Bardzo łatwo mogą doprowadzić do uzależnienia psychicznego i fizycznego. Ich odstawienie wymaga pomocy lekarza psychiatry i psychologa.

W związku z ryzykiem nadużywania leków bez recepty w celach pozamedycznych w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzono zapis o możliwości odmowy wydania produktu leczniczego przez farmaceutę osobie, która nie ukończyła 18. roku życia. Odmowa może nastąpić także, jeżeli aptekarz uzna, że lek będzie użyty w celach pozamedycznych lub spowoduje zagrożenie dla zdrowia lub życia.

Dimenhydrynat od wielu lat stosowany jest w zapobieganiu chorobie lokomocyjnej. Długotrwałe stosowanie leku w dużych dawkach prowadzi do rozwoju tolerancji. Pojawiają się objawy abstynencyjne, np. ospałość, drażliwość, czy nudności.

Benzydamina jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, który występuje zarówno w postaci tabletek do ssania, aerozoli na gardło, czy płynów do irygacji pochwy. W Polsce jego stosowanie "rekreacyjne" niestety jest bardzo rozpowszechnione. Preparaty z benzydaminą mogą wywoływać omamy wzrokowe, przywidzenia i lęk. W niektórych przypadkach dochodzi nawet do drgawek i osłabienia siły mięśniowej.

Dekstrometorfan jest pochodną morfiny o działaniu przeciwkaszlowym. W postaci bromowodorku wchodzi w skład niektórych preparatów na przeziębienie.

Jakie są skutki uzależnienia?

Dekstrometorfan silnie uzależnia psychicznie, zwłaszcza osoby młode. Zaprzestanie stosowania, po dłuższym używaniu, powoduje objawy abstynencyjne: biegunkę, wymioty, niepokój, bóle mięśni, lęk, zaburzenia snu. Osobę uzależnioną można poznać po zaczerwienieniu i swędzeniu skóry, podwyższeniu temperatury ciała, rozszerzeniu lub zwężeniu źrenic, niepokoju, zaburzeniach orientacji i koordynacji ruchowej, agresywności i zaburzeniach psychotycznych. Substancję niekiedy wykrywają testy na opiaty. Długotrwałe nadużywanie wywołuje zaburzenia procesów poznawczych (uczenia się) i pamięci.

Uzależnienie psychiczne od kodeiny rozwija się bardzo szybko, nawet w ciągu kilku dni. Objawy odstawienne to drażliwość, brak chęci działania, łzawienie, wodnisty wyciek z nosa, biegunki, bezsenność i bóle głowy. Niebezpiecznie jest także łączne stosowanie kodeiny z paracetamolem, który w wysokich dawkach jest silnie toksyczny dla wątroby. Osoby uzależnione od kodeiny "przestawiają się" na cięższe opioidy, z heroiną włącznie.

Po ustąpieniu działania benzydaminy pojawia się złe samopoczucie, osłabienie, drżenie rąk i bezsenność. Niekiedy zaburzenia wzrokowe utrzymują się do kilku miesięcy, np. przewidzenia, smugi. Po kilku godzinach działania substancji, osoba zażywająca staje się zmęczona, jednak zaśnięcie jest prawie niemożliwe.

U osób nadużywających pseudoefedrynę dochodzi często do uszkodzenia neuronów. W wyniku zatruć manganem rozwijają się objawy parkinsonizmu (zaburzenia chodu, sztywność mięśniowa). Zaburzenia takie często nie ustępują po zaprzestaniu nadużywania i nie poddają się leczeniu standardowymi lekami wykorzystywanymi w terapii choroby Parkinosona.

Toksyczne działanie dimenhydrynatu utrzymuje się nawet 8-12 godzin. Pojawiają się omamy wzrokowe, słuchowe i węchowe, pobudzenie, dezorientacja i zawroty głowy. Wśród objawów abstynencyjnych obserwuje się drażliwość, ospałość, nudności i utratę apetytu. Osoba uzależniona poszukuje kolejnych dawek leku i w celu przeciwdziałania tolerancji, musi zażywać go coraz więcej.

Ograniczenia w sprzedaży leków bez recepty

Dekstrometorfan (np. Acodin), kodeina (np. Thiocodin) i pseudoefedryna (np. Sudafed) są lekami dostępnymi bez recepty, jednak ze względu na ryzyko uzależnienia, wydawane są z apteki tylko osobom pełnoletnim w ilości określonej w ustawie. Najczęściej jest to maksymalnie jedno opakowanie.

Testy do wykrywania narkotyków

W aptekach dostępne są proste testy diagnostyczne, które można samemu wykonać w warunkach domowych w celu potwierdzenia lub wykluczenia obecności określonego narkotyku w organizmie. Niektóre z nich mogą służyć do wykrywania jednego rodzaju substancji psychoaktywnej - morfiny, amfetaminy, kokainy, czy marihuany (np. Narkodiag Marihuana Test). Inne, to tak zwane multitesty, które wykrywają kilka narkotyków jednocześnie (np. Apteo Care Test na obecność narkotyków). Wykonanie takiego testu jest bardzo proste i trwa kilka minut. W zależności od rodzaju, do jego wykonania należy pobrać próbkę śliny lub moczu.

W przypadku podejrzenia, że nasze dziecko stosuje środki psychoaktywne, należy przede wszystkim wykonać test na zachowanie źrenicy oka. Brak reakcji na zmianę światła, może świadczyć o byciu pod wpływem narkotyków. Powiększone źrenice zaobserwujemy w przypadku stosowania marihuany, amfetaminy i barbituranów, natomiast pomniejszone mają osoby pod wpływem heroiny.

Jakie są kary za nielegalne wytwarzanie i posiadanie narkotyków?

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, za nielegalne wytwarzanie lub posiadanie środków odurzających i psychoaktywnych grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności. Oczywiście, jeżeli jest to lek z przepisu lekarza, a my kupiliśmy go legalnie, nie musimy się niczego obawiać. Pamiętajmy także, aby nie "odsprzedawać" nikomu leku, który nam nie posłużył. Jest to nielegalne i oprócz szkodliwości zdrowotnej, taki czyn może narazić nas na poważne konsekwencje prawne.

Polub nasz profil na Facebooku:


redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 22.01.2021 13:39:24

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Skonsultuj się z lekarzem on-line

Potrzebujesz recepty? Odczuwasz niepokojące objawy? Teraz możesz odbyć konsultację z lekarzem nie wychodząc z domu.

Umów telekonsultację

Najnowsze pytania

Jakie są zamienniki leku Oxycontin?
Potrzebuję zamiennika, że względu na świąd. Accordeon niestety też powoduje świąd.
odpowiada Ewa Pilch

Czy tata mógł uszkodzić sobie wątrobę lekiem Doreta?
Mój tata brał dorete ponad miesiąc na rwę po 2 tabl dziennie. Po tyg wystąpiły problemy z układu pokarmowego, tydz dwa tyg po tym twardość wątroby, żó...
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy mogę zażyć OxyContin, jeśli 6 godzin temu przyjąłem Doretę?
Około południa zażyłem dorete 75 mg+ 650, czy po ok sześciu godzinach mogę zażyć oxyconti 19 mg,że względu na ból.
odpowiada Katarzyna Domagała

Czy można stosować jednocześnie leki Doreta, Xefo-Rapid i Plaquenil?
Czy mogę stosować równocześnie dorete,Xefo-rapid i plaquenil?
odpowiada Aleksandra Żywiec-Pelczar

Czy Skudexa może powodować napady padaczki?
Czy po zażyciu skudexa może wystąpić ponowny atak padaczkowy? Nie mam stwierdzonej padaczki, gdyż nigdy takich ataków nie miałam. Zdarzyl mi się jedn...
odpowiada Olga Sierpniowska

Jaki jest zamiennik tramadolu?
Jaki zamienik jest tramadolu
odpowiada Katarzyna Domagała

Na Twoje pytania w temacie narkotyki - szkodzą czy leczą? odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

Twój adres IP i wybrana lokalizacja zostaną zapisane. Polityka Prywatności.

Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.