Retinol (Witamina A) (retinol)

Retinol, nazywany również witaminą A, należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Naturalnie substancja ta występuje jedynie w tkankach zwierzęcych, ale u ludzi może być wytwarzana z prowitamin pochodzących z pokarmu roślinnego. Retinol stanowi składnik preparatów witaminowych, m.in. wspiera prawidłowe widzenie oraz odpowiada za kondycję skóry. W lecznictwie stosowane są również pochodne witaminy A, m.in retinoidy, do których zaliczane są pochodne kwasowe retinolu oraz związki o innej budowie chemicznej, lecz podobnym działaniu do witaminy A. Substancje te wykorzystywane są szeroko w dermatologii.

Produkty z retinolem są dostępne w aptece głównie w postaci maści (np. Retimax 1500, Maść ochronna z witaminą A Hasco), kremów (np. Dermosan, Linovit A+E) i kapsułek (Vitaminum A + E Medana, Capivit A+E, Cynek SR) oraz jako leki dostępne na receptę (np. Vitaminum A Hasco, Vitaminum A Medana).

Spis treści

Jakie działanie posiada retinol i jego pochodne?

Co powodują niedobory retinolu?

W jakich chorobach stosowany jest retinol i jego pochodne?

Czy retinol można przedawkować?

Jak stosować retinol i jego pochodne?

Retinol i jego pochodne na trądzik

Czy retinol i jego pochodne mogą być stosowane w ciąży?

Czy retinol i jego pochodne można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Źródła

Jakie działanie posiada retinol i jego pochodne?

• Retinol odgrywa ważną rolę w procesie syntezy hormonów steroidowych i podziałów komórkowych,

• warunkuje proces widzenia,

• hamuje wydzielanie tyroksyny (hormonu tarczycy) oraz zmniejsza wrażliwość tkanek na jej działanie,

• wpływa na płodność, rozwój komórek rozrodczych oraz rozwój embrionalny,

• zwiększa odporność organizmu,

• jest czynnikiem wzrostowym,

• wpływa na prawidłową budowę nabłonków oraz przyspiesza gojenie się ran,

• wygładza i uelastycznia skórę, likwiduje drobne zmarszczki, zmniejsza przebarwienia oraz zwiększa produkcję włókien kolagenowych,

• pochodne retinolu zmniejszają ilość zalegającego łoju w kanałach łojowych oraz zmniejszają stan zapalny w ich obrębie,

• ponadto retinoidy regulują zaburzone rogowacenie mieszkowe.

Co powodują niedobory retinolu?

Niedostateczna podaż retinolu lub jego prekursorów z pożywieniem oraz zaburzenia wchłaniania substancji mogą prowadzić do jej niedoborów. Charakterystycznymi objawami niedoboru witaminy A jest kurza ślepota (nazywana również ślepotą zmierzchową), czyli upośledzenie widzenia o zmierzchu, nadmierne rogowacenie i łuszczenie się nabłonków, utrudnienie gojenia się ran, zwyrodnienie tkanki nerwowej, zaburzenie płodności, a także kamica nerkowa.

W jakich chorobach stosowany jest retinol i jego pochodne?

Retinol stosowany jest głównie w terapii chorób wynikających z niedoboru witaminy A – kurzej ślepoty oraz chorób skóry, które przebiegają z nadmiernym rogowaceniem i złuszczaniem naskórka. Witamina A może być również stosowana jako środek wspomagający w zwiększaniu odporności. Pochodne witaminy A oraz leki o podobnym do nich działaniu (retinoidy) stosowane są w dermatologii w leczeniu trądziku oraz łuszczycy. Właściwości retinolu umożliwiają wykorzystanie go jako dodatek do kosmetyków przeciwstarzeniowych.

Czy retinol można przedawkować?

Ze względu na to, że retinol jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, jego nadmiar nie może być wydalany wraz z moczem, tak jak w przypadku witamin rozpuszczalnych w wodzie. Przy zbyt dużej podaży witaminy A, organizm ludzki ma ograniczone możliwości jej metabolizowania. Na działanie nadmiaru retinolu najbardziej narażone są komórki układu nerwowego, wątroby oraz skóry. W związku z tym do objawów przedawkowania witaminy A zaliczamy powiększenie wątroby i śledzony, łysienie plackowate, złuszczające zapalenie skóry, pękanie warg, nadmierną pobudliwość, bóle głowy, bóle kostne oraz utratę łaknienia.

Jak stosować retinol i jego pochodne?

Dzienne zapotrzebowanie na retinol u osób dorosłych wynosi 700-900 μg, a u dzieci 400-900 μg i zazwyczaj wystarczy zróżnicowana dieta. Retinol występuje w wątróbce, mleku, maśle oraz jajach. Jego prekursor – β-karoten, przekształcany w organizmie w retinol, znajduje się w pokarmach roślinnych, takich jak owoce cytrusowe czy zielone warzywa.  

Leki dostępne na receptę stosowane w niedoborach witaminy A występują w postaci płynów lub kapsułek. Płyny dawkowane są zazwyczaj kroplowo w ilości zależnej od wieku, stanu i płci pacjenta. Dawkowanie oraz słuszność stosowania preparatów zawierających retinol dostępnych bez recepty powinna być wcześniej omówiona z lekarzem.

Retinoidy wykorzystywane w terapii chorób dermatologicznych powinny być stosowane zgodnie zaleceniami lekarza. Jeżeli lek podawany jest miejscowo (np. w postaci maści) należy nanieść go cienką warstwą na zmiany chorobowe, a następnie dokładnie umyć ręce.

Retinol i jego pochodne na trądzik

Lekami stosowanymi w terapii trądziku są m.in. retinoidy (np. tretynoina, izotretynoina, acytretyna). Retinoidy należą do substancji wykazujących działanie charakterystyczne dla witaminy A. Leki te zmniejszają spójność pomiędzy komórkami naskórka, co powoduje otwarcie gruczołów łojowych oraz uwolnienie zalegającego łoju i zmniejszenie stanu zapalnego. Retinoidy stosowane w terapii trądziku są lekami dostępnymi na receptę (np. Izotek 20 mg, Aknemycin Plus) .  

Czy retinol i jego pochodne mogą być stosowane w ciąży?

Ze względu na to, że witamina A i jej pochodne posiadają działanie teratogenne, nie powinny być stosowana u kobiet w ciąży lub planujących ciążę. W szczególnych przypadkach, kiedy zastosowanie retinolu u ciężarnych pacjentek jest konieczne, należy pamiętać, że łączna dawka witaminy A (w preparatach leczniczych oraz przyjmowana z pokarmem) nie może być wyższa niż 4000 j.m. na dobę.

Czy retinol i jego pochodne można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Retinol i jego pochodne przenika do mleka matki. W związku z tym, stosowanie dużych dawek preparatu z witaminą A u kobiet karmiących piersią (podczas laktacji) nie jest wskazane, ze względu na możliwość przedawkowania substancji u dziecka. Podczas przyjmowania zalecanych dawek przez matki karmiące piersią nie odnotowano ujemnego wpływu witaminy A na dzieci.

Źródła:

• „Wpływ witaminy A na kondycję skóry” Halina Bojarowicz, Anna Płowiec

• „Kompendium Farmakologii” pod redakcją naukową Waldemara Jańca

• Charakterystyka produktu leczniczego Vitaminum A Hasco