Witamina B12 - czy trzeba ją suplementować?

Witamina B12, inaczej kobalamina lub „czerwona witamina” to witamina z grupy B o bardzo dużym znaczeniu dla naszego organizmu. Jej najważniejszą funkcją jest wsparcie tworzenia czerwonych krwinek, odpowiada również za zdrowie psychiczne, funkcjonowanie układu pokarmowego, krwionośnego i nerwowego. Niedobór kobalaminy jest dość powszechny, zwłaszcza wśród wegan i wegetarian.

Witamina B12 – źródła występowania w pożywieniu

Witaminę B12 znaleźć można przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso, ryby, jaja, produkty mleczne. Produkty roślinne np. glony, grzyby – do tej pory uważane za źródła tej witaminy – tak naprawdę zawierają jej nieaktywne analogi bez działania na ludzki organizm. Witamina B12 dodawana jest przez producentów do płatków śniadaniowych i produktów sojowych, lecz w większości przypadków nawet to nie wystarcza na pokrycie zapotrzebowania.

Prawidłowy poziom witaminy B12

Rekomendacje dziennego spożycia witaminy B12 dla dorosłych wynoszą 2,4µg (nieznacznie wyższe dla kobiet w ciąży i karmiących)1. Proces obróbki termicznej może zmniejszyć zawartość witaminy w produktach w zależności od czasu i temperatury nawet o 97%. Przyswajalność krystalicznej formy kobalaminy wynosi od 1 do 5% i wiele czynników (np. popularne leki na zgagę) mogą jeszcze bardziej obniżyć jej wchłanianie. Przy wyborze suplementu warto więc zwrócić uwagę na dawkę w nim zawartą, gdyż zwykłe 100% dziennego zapotrzebowania może się okazać niewystarczające.

Witamina B12 u wegan i wegetarian

Dieta eliminująca mięso zyskuje coraz większą popularność zarówno ze względów etycznych, jak i zdrowotnych. Odpowiednio skomponowana dieta wegetariańska i wegańska dostarczają wszystkich niezbędnych składników. Najwięcej jednak problemów przysparza właśnie dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy B12. Pewne jej ilości można znaleźć w np. grzybach, glonach i popularnej ostatnimi czasy spirulinie, jednak ponad 80% związków identyfikowanych do tej pory jako kobalamina nie ma aktywności biologicznej i w żaden sposób nie zaspokaja zapotrzebowania na ten związek2. Z tego też powodu weganie (i w mniejszym stopniu również wegetarianie) są narażeni na niedobór witaminy B12.

Dzienne spożycie witaminy B12 wśród wegan wynosi mniej niż 1µg, co jest prawie dziesięć razy mniejszą ilością niż w przypadku osób stosujących standardową dietę3. Pośród wegan i wegetarian dużo częściej niż w populacji ogólnej obserwuje się zarówno niski poziom kobalaminy w osoczu, jak wtórne objawy jej niedoboru4 (np. anemia, powiększone krwinki, wyższy poziom homocysteiny i markerów stanu zapalnego).

Przyczyny niedoboru witaminy B12

W krajach rozwiniętych około 20% populacji spożywa niewystarczającą ilość witaminy B12. Wraz z wiekiem wchłanianie kobalaminy ulega zmniejszeniu, przez co osoby starsze mogą być dotknięte jej niedoborem w jeszcze większym stopniu5. Szacuje się, że 40% populacji Europy jest zagrożonych deficytem witaminy B12, a prawie 10% wykazuje faktyczne objawy niedoboru. Szczególnie niebezpieczne są niedobory witaminy B12 obserwowane w czasie ciąży, gdyż związek ten odpowiada za rozwój płodu i może mieć wpływ na późniejsze zdrowie i zdolności intelektualne dziecka. Tymczasem niedobór kobalaminy stwierdza się u ponad 26% ciężarnych6.

Przyczyn niedoboru witaminy B12 może być kilka. Szczególną uwagę powinni zachować weganie, gdyż produkty roślinne nie zawierają jej właściwie w ogóle i powinna być ona przez nich suplementowana.

Jeśli natomiast z pokarmem dostarczana jest odpowiednia ilość witaminy B12, a obserwowane są objawy jej niedoboru, przyczyna może leżeć w etapie przyswajania. Warto wykluczyć lub potwierdzić np. celiakię, chorobę Leśniowskiego-Crohna, w której zaawansowanym stadium dochodzi do nieprawidłowości we wchłanianiu właściwie wszystkich składników odżywczych.

Również leki mogą powodować deficyty kobalaminy w organizmie. Z takim działaniem niepożądanym możemy się spotkać przy terapii:

Wymienione powyżej leki stosowane są dość często i większość dostępna jest bez recepty, co nie rzadko prowadzi do ich nadużywania. Zwłaszcza popularne leki na „zgagę” wraz z obniżeniem produkcji kwasu, zmniejszają również wydzielanie czynnika wewnętrznego warunkującego wchłanianie kobalaminy. Metformina jest lekiem pierwszego wyboru w terapii cukrzycy typu drugiego. Duża część osób starszych (u których wchłanianie witaminy B12 upośledzone jest już przez sam wiek) choruje lub zagrożona jest cukrzycą. Badania dowiodły, że pacjenci stosujący metforminę dużo częściej wykazują objawy niedoboru kobalaminy oraz jej obniżony poziom w osoczu7.

Innym powodem deficytu kobalaminy może być niedobór tak zwanego czynnika wewnętrznego (IF, czynnik Castle’a). Czynnik ten odpowiada za przyswajanie witaminy ze światła jelita, a wytwarzany jest w żołądku. Jeśli z różnych przyczyn (np. chorób autoimmunologicznych czy resekcji żołądka przy nowotworach, wrzodach, leczeniu otyłości itd.) czynnik ten nie jest wytwarzany przez organizm, żadna suplementacja doustna nie przyniesie pożądanych efektów. W takim przypadku konieczne jest przyjmowanie witaminy B12 w formie zastrzyków domięśniowych.

Przyczynami niedoboru może być także anoreksja, nieprawidłowa dieta, alkoholizm. Należy również mieć na uwadze, że niedobór witaminy B12 może być spowodowany jej „podbieraniem” przez organizmy pasożytnicze np. tasiemca bruzdogłowca, co wcale nie jest tak rzadkie jak mogłoby się wydawać w XXI wieku.

Objawy niedoboru witaminy B12

Objawy niedoboru witaminy B12 są dość nieswoiste i trudne do połączenia właśnie z deficytem tej konkretnej witaminy. Częste są przypadki, że pacjenci, zaniepokojeni swoim stanem, przez dłuższy czas wędrują przez gabinety kolejnych specjalistów w poszukiwaniu właściwej diagnozy.

Anemia Złośliwa (choroba Addisona-Biermera) spowodowana jest właśnie niedoborem witaminy B12. Objawy choroby można pomylić ze standardową, dużo częściej spotykaną anemią z niedoboru żelaza. Chory jest ospały, zmęczony, skłonny do depresji, pozbawiony apetytu. Dodatkowo, często spotykane są objawy neurologiczne: zaburzenia czucia, parestezje, drętwienie kończyn, zaburzenia równowagi, a nawet reakcje paranoidalne i zmiany osobowości.

W ostatnim czasie sporo uwagi poświęca się wpływowi kobalaminy na układ krążenia. Coraz więcej badań ukazuje odwrotną zależność między poziomem witaminy B12 i homocysteiny we krwi. O ile sama homocysteina nie jest związkiem niebezpiecznym, o tyle jej podwyższony poziom wiąże się z toczącym się stanem zapalnym, zmniejszonymi zdolnościami antyoksydacyjnymi i z częstszym występowaniem chorób układu krążenia. Niedobór witaminy B12 może więc wiązać się z wyższym prawdopodobieństwem incydentów zakrzepowo zatorowych (zawałów i udarów) i, co za tym idzie, śmiertelnością.

Drętwienie kończyn, drgawki, zaburzenia widzenia i czucia w pierwszej kolejności kierują nas do neurologa i często dopiero po wykluczeniu dużo bardziej poważnych chorób, lekarz wraz z pacjentem odkrywają prawdziwą przyczynę, jaką jest, wydawałoby się, błahy niedobór witaminy B12. Niestety, w zależności od zaawansowania i czasu trwania deficytu, uszkodzenia neurologiczne mogą być nieodwracalne. Absolutnie nie wolno bagatelizować jakichkolwiek tego typu objawów i trzeba możliwie szybko odnaleźć źródło problemu.

Dość częstym i niezwykle trudnym do powiązania z witaminą B12 objawem niedoboru jest obniżenie nastroju i depresja8. Choć terapia samą tylko kobalaminą nie jest skuteczna w leczeniu zaburzeń nastroju, to złe samopoczucie wraz z innymi objawami, np. neurologicznymi, może być wskazówką, by właśnie w niedoborze B12 szukać przyczyn swych dolegliwości.

Preparaty zawierające witaminę B12

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów witaminy B12, w większości są to suplementy diety. Najczęściej kobalaminę znaleźć można w „multiwitaminach” (na przykład Bodymax, Centrum, Falvit, Doppelherz aktiv A-Z Retard, Plusssz Minerały+Multiwitamina), gdzie jej zawartość zazwyczaj wynosi około 2,5µg, co odpowiadać ma całkowitemu dziennemu zapotrzebowaniu. Pamiętać należy jednak, że witamina B12 z suplementów wchłaniana jest w minimalnym stopniu i mimo „pokrycia dziennego zapotrzebowania” ilość ta może okazać się niewystarczająca.

Dużo lepszym rozwiązaniem wydaje się więc wybranie preparatu zawierającego tylko (lub głównie) witaminę B12 w dawce wielokrotnie przekraczającej zalecane dzienne spożycie. Biorąc pod uwagę powyższe, w przypadku niedoboru, dopiero dawka minimum 100µg może przynieść jakikolwiek skutek. Nie są znane przypadki przedawkowania kobalaminy, witamina ta należy do rozpuszczalnych w wodzie i nadmiar zostanie wydalony z moczem. Przykładowe preparaty zawierające duże dawki witaminy B12 to:

W przypadku chorób uniemożliwiających wchłonięcie witaminy podanej doustnie, znacznych niedoborów i związanych z nimi objawów klinicznych najczęściej lekarz decyduje o podaniu witaminy B12 w formie iniekcji (zastrzyków). Dawniej były to dość nieprzyjemne zastrzyki, obecnie są one dużo lepiej tolerowane. Zastrzyki dostępne są pod nazwą handlową Vitaminum B 12 WZF. O częstotliwości i dawce decyduje lekarz na podstawie badania i stopnia niedoboru. Iniekcje dostępne są jedynie na receptę.

Źródła

1 Institute of Medicine. Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes: Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline. Washington, DC: National Academy Press, 1998.

2 Rizzo G. et al. Vitamin B12 among Vegetarians: Status, Assessment and Supplementation; Nutrients 2016, 8, 767

3 Elorinne A-L, Alfthan G, Erlund I, Kivimäki H, Paju A, Salminen I, et al. (2016) Food and Nutrient Intake and Nutritional Status of Finnish Vegans and Non-Vegetarians. PLoS ONE 11(2)

4 Yau-Jiunn Lee et al. Associations between Vitamin B-12 Status and Oxidative Stress and Inflammation in Diabetic Vegetarians and Omnivores; Nutrients 2016, 8, 118

5 Jayantee Kalita and Usha Kant Misra; Benefit of vitamin B-12 supplementation in asymptomatic elderly: a matter of endpoints; Am J Clin Nutr 2015;102:529–30.

6 Nithya Sukumar et al. Vitamin B12 Status among Pregnant Women in the UK and Its Association with Obesity and Gestational Diabetes; Nutrients 2016, 8, 768

7 Niafar M. et al. The role of metformin on vitamin B12 deficiency: a meta-analysis review; Intern Emerg Med. 2015 Feb;10(1):93-102

8 Almeida OP. Et al. Systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials of folate and vitamin B12 for depression; Int Psychogeriatr. 2015 May;27(5):727-37


redaktor: Dina Dąbrowska
ostatnia zmiana: 2017-05-26 13:51:21

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie możesz go traktować jako konsultację farmaceutyczną. Przed zażyciem leku przeczytaj ulotkę, a w przypadku pytań skonsultuj się ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Najnowsze pytania

Witamina B12
odpowiada Agnieszka Soroko

Suplementacja żelaza - wegetarianizm
odpowiada Antonina Kłudkiewicz

Na Twoje pytania w temacie witamina b12 - czy trzeba ją suplementować? odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

+ dodaj pytanie


Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.