Jak rozpoznać i leczyć depresję?

Smutek, przygnębienie, apatia, lęk i brak energii, by z tym walczyć. Każdy z nas doświadczał podobnych stanów w swoim życiu. Czasem jest to tylko krótkotrwały spadek formy, a niekiedy stan ten trwa tygodniami, miesiącami, latami… Depresja zbiera swoje żniwo w postaci straconych szans, rozbitych rodzin, a nierzadko doprowadza do sytuacji, kiedy nie ma już sił, by stawić czoła życiu. Jak reagować?

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia depresja jest wiodącą przyczyną niezdolności do pracy i najczęściej występującym zaburzeniem psychicznym u ludzi na całym świecie. Około kilkanaście procent populacji choruje na nią, z czego kobiety dwa razy częściej. Najczęściej na depresję cierpią osoby w wieku 30-35 lat, a drugi szczyt zachorowań przypada na wiek podeszły. Najbardziej zatrważa fakt, że około połowa przypadków depresji pozostaje nierozpoznana, a prawie 50% chorych nie otrzymuje adekwatnego leczenia.

Objawy depresji

Depresja charakteryzuje się różnorodnymi objawami. Główne z nich to:

  • stopniowa utrata radości z życia i odczuwania przyjemności (anhedonia),
  • ograniczenie aktywności życiowej, utrata dotychczasowych zainteresowań,
  • trudności w podejmowaniu różnych czynności i działań, w skrajnych przypadkach nawet tych najprostszych, jak wstanie z łóżka, umycie się lub uczesanie,
  • negatywne nastawienie odnośnie samego siebie, własnej wartości,
  • poczucie winy,
  • pesymistyczna wizja przyszłości, utrata sensu życia,
  • lęk,
  • myśli samobójcze (już nawet pojedyncze takie myśli są bezwzględnym wskazaniem do wizyty u lekarza psychiatry),
  • objawy fizyczne, takie jak: utrata masy ciała, spadek libido, zaburzenia snu, u kobiet zaburzenia cyklu oraz miesiączkowania.

Również nadużywanie alkoholu oraz innych substancji psychoaktywnych jest bardzo często próbą maskowania depresji, sposobem na radzenie sobie z „bólem świata”. Absolutnie nie należy lekceważyć tych objawów ani u siebie, ani u osób bliskich.

Przyczyny depresji

Przyczyn depresji może być wiele, jednak lekarze i badacze zgadzają się co do tego, że główne powody wystąpienia zaburzeń emocjonalnych, w tym depresji, można połączyć w następujące grupy:

  • czynniki biologiczne: czynniki genetyczne, zmiany poziomu neuroprzekaźników w mózgu, choroby przewlekłe, uzależnienia;
  • czynniki psychologiczne: stresujące wydarzenia życiowe, relacje małżeńskie oraz rodzinne, relacje społeczne; czynniki kulturowe oraz społeczne: poczucie samotności, sytuacja zawodowa lub szkolna, sytuacja materialna;

Rodzaje depresji

Nie da się jednoznacznie scharakteryzować i skatalogować zaburzeń emocjonalnych, w tym depresji. Wyróżnić można jednak kilka głównych rodzajów zaburzeń depresyjnych:

  • depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (naprzemienne występowanie depresji i manii, czyli nadmiernej ekscytacji);
  • depresja poporodowa: występuje u części matek w czasie do trzech miesięcy od porodu;
  • depresja sezonowa: pojawia się w okresie jesienno-zimowym i często całkowicie znika (czasem wręcz przechodząc w manię) z nastaniem wiosny;
  • dystymia: utrzymujące się przewlekle (kilka lat lub dłużej) obniżenie nastroju o charakterze łagodniejszym, niż typowa depresja;
  • depresja maskowana: w jej przebiegu pacjent zwykle skarży się na dolegliwości bardziej swoiste dla innych chorób somatycznych (zaburzenia bólowe, męczliwość, lęk przed innymi poważnymi chorobami, pseudodemencja). Uważa się, że depresja maskowana częściej występuje u dzieci i młodzieży, niż u osób starszych;
  • zespół Cotarda: ciężka postać depresji objawiająca się urojeniami nihilistycznymi (przekonanie o nieistnieniu, byciu martwym, rozkładzie narządów wewnętrznych, gniciu ciała).

Leczenie depresji

Żeby skutecznie walczyć z depresją należy sobie uświadomić, że choroba ta nie jest zwykłym przygnębieniem i przede wszystkim nie jest oznaką słabości czy przejawem lenistwa. Jest to poważna choroba psychiczna, którą trzeba i da się wyleczyć. Depresji nie wolno lekceważyć, gdyż nierozpoznana i w konsekwencji nieleczona, jest bardzo niebezpieczna – od kompletnej utraty komfortu życia i zadowolenia z niego, po samobójstwo włącznie. W związku z tym, jeśli widzisz u siebie oznaki depresji – udaj się do lekarza psychiatry (nie jest potrzebne skierowanie) lub do psychologa.

Do głównych rodzajów leczenia depresji należą:

  • terapia lekami;
  • psychoterapia i psychoedukacja: powinna być skierowana na rozwiązywanie problemów oraz wspierać leczenie farmakologiczne. Niekiedy sama psychoterapia okazuje się skuteczna, zwłaszcza w depresji o łagodnym przebiegu oraz depresji w czasie ciąży;
  • fototerapia: bezpieczna i skuteczna metoda leczenia głównie depresji sezonowej. Polega na regularnej ekspozycji chorego na światło o określonym natężeniu;
  • elektrowstrząsy: metoda o dużej skuteczności i bezpieczeństwie, stosowana głównie wtedy, kiedy terapia lekami okazała się nieskuteczna lub jest przeciwwskazana, również w sytuacji, gdy depresja i jej skutki mogą zagrażać życiu chorego. Do działań niepożądanych stosowania elektrowstrząsów zaliczyć można przede wszystkim krótkotrwałe zaniki pamięci. Pomimo swojej skuteczności i bezpieczeństwa stosowania metoda ta ma zły odbiór społeczny i budzi duże kontrowersje, głównie w środowisku pacjentów;
  • dieta oraz aktywność fizyczna: nie można nie wspomnieć o dobroczynnym wpływie zdrowego odżywiania się oraz umiarkowanej aktywności fizycznej na nasze samopoczucie. Oba te elementy mogą bardzo skutecznie uzupełnić terapię przeciwdepresyjną. Lekarze zalecają taki rodzaj obciążenia fizycznego, w trakcie którego nadal możemy mówić, ale już nie jesteśmy w stanie śpiewać.

Leki przeciwdepresyjne na receptę

Znakomita większość leków stosowanych w leczeniu depresji jest wydawana wyłącznie z przepisu lekarza. Możemy podzielić je na kilka najważniejszych grup:

  • trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) – najstarsza grupa leków, wysoce skuteczna, obecnie coraz rzadziej stosowana ze względu na duże ryzyko działań niepożądanych; mechanizm ich działania prowadzi ostatecznie do poprawy nastroju; do grupy TLPD należą: klomipramina (Anafranil SR), amitryptylina (Amitriptylinum), doksepina (Doxepin), opipramol (Pramolan, Sympramol),
  • inhibitory wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI): wenlafaksyna (Efectin, Velafax, Venlectine, Prefaxine), milnacipran (Ixel), duloksetyna (Cymbalta, Dulsevia) - oprócz zaburzeń depresyjnych, stosowana jest w niektórych krajach w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu,
  • selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (SSRI) – najliczniejsza grupa leków przeciwdepresyjnych, cechująca się wysoką skutecznością oraz bezpieczeństwem terapii. Do tej grupy zalicza się: fluoksetyna (FluoksetynaEgis, Bioxetin, Seronil) – niezwykle popularna substancja, która zdobyła ogromny rozgłos medialny, głównie dzięki szeroko stosowanemu w Stanach Zjednoczonych lekowi Prozac; potocznie bywa nazywana „pigułką szczęścia”, fluwoksamina (Fevarin), paroksetyna (Seroxat, Parogen), sertralina (Asertin, Zoloft, Setaloft), citalopram (Cital, Citaxin), escitalopram (Elicea, Mozarin, Nexpram), dapoksetyna (Priligy) – stosowana jest również w leczeniu przedwczesnego wytrysku u mężczyzn,
  • inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy: bupropion (Wellbutrin XR, Zyban) – Zyban stosowany jest również w uzależnienie od nikotyny,
  • antagonista receptora alfa-2: mianseryna (Miansec, Lerivon),
  • bloker receptora serotoninowego: trazodon (Trittico CR) – skutecznie stosowany również w leczeniu bezsenności, jako alternatywa do starszych leków nasennych; nie wywołuje uzależnienia i uczucia otępienia oraz splątania,
  • antagonista receptorów adrenergicznych: mirtazapina (Remirta ORO, Mirzaten, Mirtor),
  • inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) – również jedna z najstarszych grup leków; leki te mogą powodować dość poważne działania niepożądane (wpływ na wątrobę oraz serce) oraz groźne interakcje z jedzeniem, a szczególnie z pokarmem zawierającym tyraminę, która jest obecna np. w żółtym serze (tzw. „cheeseeffect”); do tej grupy leków należą: moklobemid (Aurorix, Mobemid), selegilina (Segan, Selgres) – stosowana w leczeniu choroby Parkinsona,
  • leki zwiększające wychwyt serotoniny: tianeptyna (Coaxil, Tianesal),
  • agonista receptorów melatonergicznych oraz antagonista serotoninowych: agomelatyna (Valdoxan),
  • inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i modulator receptorów serotoninowych: wortioksetyna (Brintellix) – jeden z najnowszych leków przeciwdepresyjnych, dostępny na rynku dopiero od kilku lat.

Należy pamiętać, że działanie leków przeciwdepresyjnych może się pojawić dopiero po kilkunastu dniach przyjmowania, dlatego nie wolno zniechęcać się, jeśli w początkowej fazie leczenia nie przynoszą one pożądanego skutku. Nie należy ich również gwałtownie odstawiać po zakończonej sukcesem terapii, a powinno się stopniowo zmniejszać dawkę oraz częstotliwość przyjmowania.

Leki przeciwdepresyjne bez recepty

W aptekach znajdziemy również szereg preparatów poprawiających lub stabilizujących nastrój dostępnych bez recepty. Musimy pamiętać, że nie są one aż tak skuteczne, jak leki na receptę, ale mogą okazać się pomocne przy niezbyt nasilonej depresji.

Najczęściej w swoim składzie zawierać mogą:

  • dziurawiec pospolity – wyciągi z tej rośliny hamują wychwyt serotoniny przyczyniając się do poprawy humoru. W aptece znajdziemy go w preparatach Deprim Forte, Depribon, Intractum Hyperici. Należy jednak pamiętać, że dziurawiec obniża efektywność antykoncepcji hormonalnej;
  • rożeniec górski – inaczej zwany korzeniem arktycznym, złotym korzeniem lub korzeniem róży. Wykazuje działanie aktywizujące układ nerwowy, poprawiające nastrój oraz pobudzające funkcje mózgowe (koncentracja i pamięć) i układ odpornościowy. Zawarty jest w preparatach Rhodiola, Arktyczny Korzeń;
  • szafran – wyciągi z szafranu wykazują działanie przeciwdepresyjne, ułatwiają zasypianie oraz podnoszą funkcje seksualne. Na półkach aptecznych znajdziemy go np. w Szafraceum lub Depresanum;
  • inozytol (inaczej witamina B8) oraz L-tryptofan (aminokwas niezbędny w produkcji serotoniny). Znajdziemy je w preparatach Tonisol i Depresanum;
  • witaminy z grupy B (szczególnie B6, PP, B1, kwas foliowy, B12) – witaminy te biorą udział w prawidłowym funkcjonowaniu mózgu.

Bezpieczeństwo stosowania leków przeciwdepresyjnych

Leki stosowane w terapii zaburzeń depresyjnych są na ogół bardzo dobrze tolerowane i nie powodują poważniejszych oraz trwałych działań niepożądanych. Należy jednak zaznaczyć, że starsze grupy leków (zwłaszcza TLPD oraz IMAO), pomimo swojej wysokiej skuteczności wykazują zwiększone ryzyko uszkodzeń wątroby oraz mogą powodować wysokie nadciśnienie, dlatego obserwuje się wyraźny trend w odchodzeniu od ich stosowania na rzecz bardziej nowoczesnych i bezpieczniejszych leków.

Do skutków ubocznych leków przeciwdepresyjnych należą:

  • dysfunkcje seksualne – zwłaszcza problemy z libido, erekcją oraz niemożność osiągnięcia orgazmu;
  • suchość skóry oraz błon śluzowych;
  • niewyraźne widzenie;
  • ryzyko samobójcze – paradoksalny i niezwykle groźny objaw uboczny, występujący najczęściej w początkowej fazie leczenia. Rodzinie oraz bliskim zaleca się uważną obserwację pacjenta przez pierwsze 2-3 tygodnie stosowania leków przeciwdepresyjnych;
  • zespół serotoninowy – bardzo rzadkie, ale groźne dla życia powikłanie. Najczęściej pojawia się podczas jednoczesnego stosowania kilku leków z różnych grup (zwłaszcza z grupy TLPD, IMAO oraz preparatów dziurawca).

Antydepresanty a alkohol

Większość osób w trakcie leczenia depresji chociaż raz zadało sobie pytanie, czy można łączyć leki przeciwdepresyjne z alkoholem. Ponieważ zarówno alkohol jak i antydepresanty wpływają na ośrodkowy układ nerwowy, nie zaleca się jednoczesnego ich stosowania.

Może dojść do groźnych powikłań, takich jak zaburzenia snu, niekontrolowane stany emocjonalne (agresja, nadmierne pobudzenie, euforia), opóźniona reakcja na bodźce i inne. Jednoczesne stosowanie leków z alkoholem może wzmocnić efekty toksyczne alkoholu na organizm, a z kolei alkohol może nasilić działania niepożądane leków przeciwdepresyjnych albo osłabić działanie niektórych z nich.

Depresję można skutecznie leczyć

Stosowanie leków przeciwdepresyjnych wykazuje bardzo dużą skuteczność. Szacuje się, że nawet ponad 70% pacjentów odczuwa wyraźną poprawę już po pierwszym leczeniu. Ważna jest współpraca pacjenta z lekarzem, świadomość swojej choroby oraz wsparcie osób bliskich. W połączeniu ze zmianą trybu życia oraz wsparciem bliskich – chory ma dużą szansę na powrót do szczęśliwego życia. Tak więc, jeśli Ty lub ktoś z Twojej rodziny wykazuje oznaki depresji – nie bój się reagować. Życie mamy tylko jedno, więc warto dobrze je wykorzystać.

W razie jakichkolwiek wątpliwości, zawsze możesz zadać pytanie farmaceutom GdziePoLek.

Polub nasz profil na Facebooku:


redaktor: Agnieszka Soroko, mgr farm.
ostatnia zmiana: 2017-11-14 09:33:00

Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie możesz go traktować jako konsultację farmaceutyczną. Przed zażyciem leku przeczytaj ulotkę, a w przypadku pytań skonsultuj się ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.

Najnowsze pytania

Lek pragiola
odpowiada Antonina Kłudkiewicz

depralim czy deprilept
odpowiada Katarzyna Borkowska

Dutilox
odpowiada Katarzyna Borkowska

Relsed
odpowiada Katarzyna Borkowska

AMIYTRYPTYLINA co zamiast mogę zamiennie kupić, czy PREGABALIN
odpowiada Katarzyna Borkowska

Rudotel trudności z zakupem
odpowiada Agnieszka Soroko

Na Twoje pytania w temacie jak rozpoznać i leczyć depresję? odpowiadają nasi farmaceuci, lekarze i inni eksperci.

+ dodaj pytanie


Produkty

Poniżej produkty przypisane do tego tematu1.

1 przypisania produktów do tematów dokonuje redakcja, w skład której wchodzą farmaceuci. Producenci nie mają wpływu na skład lub kolejność listy. Jeśli widzisz, że na liście brakuje produktu, skontaktuj się z nami.