Szczepionka przeciw tężcowi (tetanus vaccine)

Szczepionka przeciw tężcowi stosowana jest w celu ochrony przed zakażeniem wywołanym przez Clostridium tetani - bakterią, której toksyna prowadzi do ciężkich skurczów mięśni i może stanowić zagrożenie życia. Szczepionka zawiera unieszkodliwioną toksynę tężcową (toksoid), która uczy układ odpornościowy rozpoznawać zagrożenie i wytwarzać przeciwciała. Jest stosowana u dzieci i dorosłych zarówno w ramach rutynowego programu szczepień, jak i po skaleczeniach, które mogą wiązać się z ryzykiem kontaktu z bakterią.

Szczepionki przeciw tężcowi dostępne są wyłącznie na receptę w różnych wariantach składu. Preparatem zawierającym wyłącznie toksoid tężcowy jest Tetana. Dostępne są także szczepionki skojarzone dla dorosłych i młodzieży, które oprócz ochrony przeciw tężcowi zabezpieczają również przed błonicą i krztuścem (np. Boostrix) lub dodatkowo przed poliomyelitis (np. Boostrix Polio). W szczepieniach niemowląt stosuje się preparaty wieloskładnikowe, takie jak Infanrix Hexa czy Hexacima, które łączą ochronę przeciw tężcowi z zabezpieczeniem przed błonicą, krztuścem, WZW B, polio oraz zakażeniami wywoływanymi przez Hib.

Spis treści

Jak działa szczepionka przeciw tężcowi?

Na co stosowana jest szczepionka przeciw tężcowi?

Jak stosuje się szczepionkę przeciw tężcowi?

Jakie są przeciwwskazania do szczepionki przeciw tężcowi?

Czy szczepionka przeciw tężcowi jest obowiązkowa?

Gdzie można zaszczepić się przeciw tężcowi?

Czy szczepionka przeciw tężcowi zawiera żywe bakterie?

Po jakim czasie od szczepienia powstaje odporność na tężec?

Jak długo działa szczepionka przeciw tężcowi?

Kiedy należy podać dawkę przypominającą przeciw tężcowi?

Czy szczepionkę przeciw tężcowi trzeba podać po skaleczeniu lub zranieniu?

Jakie są działania niepożądane szczepionki przeciw tężcowi?

Czy szczepionka przeciw tężcowi może być podawana razem z innymi szczepionkami?

Czy dzieci otrzymują tę samą szczepionkę przeciw tężcowi co dorośli?

Czy szczepionkę przeciw tężcowi można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Źródła

Jak działa szczepionka przeciw tężcowi?

Szczepionka przeciw tężcowi zawiera unieszkodliwioną toksynę tężcową (toksoid), która nie wywołuje choroby, ale pobudza układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał przeciw toksynie Clostridium tetani. Dzięki temu w razie kontaktu z bakterią organizm potrafi szybko zareagować i zapobiec rozwinięciu się tężca.

Na co stosowana jest szczepionka przeciw tężcowi?

Szczepionkę przeciw tężcowi stosuje się w celu zapobiegania tężcowi u dzieci i dorosłych - zarówno w ramach rutynowych szczepień według Programu Szczepień Ochronnych, jak i w sytuacjach szczególnego ryzyka, np. po głębokich lub zabrudzonych ranach. Może być podawana samodzielnie (szczepionka monowalentna) lub w szczepionkach skojarzonych, które jednocześnie chronią przed błonicą, krztuścem, WZW B, polio czy zakażeniami Hib.

Jak stosuje się szczepionkę przeciw tężcowi?

Szczepionka przeciw tężcowi podawana jest w postaci wstrzyknięcia domięśniowo. Schemat szczepienia obejmuje szczepienie podstawowe (kilka dawek w dzieciństwie) oraz dawki przypominające, które podaje się w określonych odstępach czasu lub w związku ze zranieniem - zawsze zgodnie z zaleceniami personelu medycznego i Programu Szczepień Ochronnych.

Jakie są przeciwwskazania do szczepionki przeciw tężcowi?

Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którąkolwiek substancję czynną lub pomocniczą szczepionki oraz przebyta ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszym szczepieniu przeciw tężcowi lub preparacie skojarzonym z komponentą tężcową. Szczepienie zwykle odracza się w przypadku ostrej choroby przebiegającej z wysoką gorączką, zaostrzenia choroby przewlekłej lub istotnych zaburzeń neurologicznych po poprzednich dawkach - ostateczną decyzję zawsze podejmuje specjalista podczas kwalifikacji do szczepienia.

Czy szczepionka przeciw tężcowi jest obowiązkowa?

Szczepienie przeciw tężcowi jest ujęte w obowiązkowym Programie Szczepień Ochronnych dla dzieci i młodzieży, co oznacza, że kolejne dawki są podawane bezpłatnie zgodnie z kalendarzem szczepień. U osób dorosłych szczepienie nie ma charakteru obowiązkowego, ale jest powszechnie zalecane, szczególnie w formie dawki przypominającej co 10 lat oraz w sytuacjach zranień obarczonych ryzykiem zakażenia tężcem.

W przypadku dorosłych kwalifikacja oraz samo wykonanie szczepienia są bezpłatne, natomiast pacjent ponosi koszt preparatu szczepionkowego. 

Gdzie można zaszczepić się przeciw tężcowi?

Szczepienie przeciw tężcowi można wykonać w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), poradniach specjalistycznych oraz w punktach szczepień realizujących Program Szczepień Ochronnych, a w przypadku osób dorosłych również w aptekach. W sytuacji zranienia lub skaleczenia szczepienie, a w razie potrzeby także podanie immunoglobuliny przeciwtężcowej - wykonywane jest w szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR), izbie przyjęć lub w ramach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

Czy szczepionka przeciw tężcowi zawiera żywe bakterie?

Nie, szczepionka przeciw tężcowi nie zawiera żywych bakterii, lecz oczyszczony, unieszkodliwiony toksoid tężcowy. Jest to szczepionka inaktywowana, która nie może wywołać tężca.

Po jakim czasie od szczepienia powstaje odporność na tężec?

Podstawowa odporność na tężec rozwija się po podaniu pełnego cyklu szczepienia podstawowego, składającego się z kilku dawek w pierwszych latach życia. Ochrona wzmacniana jest kolejnymi dawkami przypominającymi, a poziom przeciwciał utrzymuje się na wystarczającym poziomie, jeśli szczepienia są wykonywane zgodnie z kalendarzem.

Jak długo działa szczepionka przeciw tężcowi?

Po pełnym cyklu szczepienia podstawowego odporność przeciw tężcowi utrzymuje się przez kilka lat, jednak z czasem stopniowo słabnie. Z tego powodu zaleca się podawanie dawek przypominających co około 10 lat, aby utrzymać odpowiedni poziom ochrony.

Kiedy należy podać dawkę przypominającą przeciw tężcowi?

Dzieci otrzymują dawki przypominające w wieku szkolnym, zgodnie z kalendarzem szczepień (m.in. w 6., 14. i 19. roku życia), a dorosłym zaleca się kolejne dawki przypominające co 10 lat od ostatniego szczepienia. Po przebytym zranieniu lekarz może zdecydować o wcześniejszym podaniu dawki przypominającej, jeśli od poprzedniego szczepienia upłynęło dużo czasu lub historia szczepień jest niepewna.

Czy szczepionkę przeciw tężcowi trzeba podać po skaleczeniu lub zranieniu?

W przypadku ran zabrudzonych ziemią, rdzą, odchodami czy głębokich zranień lekarz ocenia ryzyko tężca i na tej podstawie decyduje o podaniu szczepionki przeciw tężcowi, a czasem także immunoglobuliny przeciwtężcowej. Jest to tzw. profilaktyka czynna lub czynno-bierna tężca i ma szczególne znaczenie u osób, które nie były szczepione lub nie pamiętają swojego schematu szczepień.

Jakie są działania niepożądane szczepionki przeciw tężcowi?

Najczęściej po szczepieniu występują łagodne odczyny miejscowe, takie jak ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, oraz przemijające pogorszenie samopoczucia czy stan podgorączkowy. Rzadziej mogą pojawić się większy obrzęk kończyny, ból głowy, złe samopoczucie lub reakcje alergiczne. Ciężkie reakcje są bardzo rzadkie.

Czy szczepionka przeciw tężcowi może być podawana razem z innymi szczepionkami?

Tak, szczepionka przeciw tężcowi często jest podawana w preparatach skojarzonych, które jednocześnie chronią przed kilkoma chorobami, np. błonicą, krztuścem, polio, WZW B czy Hib. Możliwe jest także podawanie różnych szczepionek podczas jednej wizyty szczepiennej, zwykle w różne miejsca ciała - zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych i zaleceniami lekarza.

Czy dzieci otrzymują tę samą szczepionkę przeciw tężcowi co dorośli?

Niemowlęta i małe dzieci najczęściej otrzymują szczepionki wieloskładnikowe (np. 5w1 lub 6w1), które oprócz tężca zawierają także komponenty przeciw błonicy, krztuścowi, polio, WZW B i Hib. Starsze dzieci, młodzież i dorośli otrzymują zwykle szczepionki o zmniejszonej ilości antygenów, przeznaczone do dawek przypominających, takie jak Boostrix, Boostrix Polio czy preparaty Td, a w razie potrzeby - także szczepionkę monowalentną przeciw tężcowi.

Czy szczepionkę przeciw tężcowi można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Szczepionka przeciw tężcowi może być stosowana w ciąży, zwłaszcza gdy istnieje wysokie ryzyko zakażenia (np. zranienie) lub konieczność uzupełnienia szczepienia - decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka. Preparaty z komponentą tężcową są również stosowane u kobiet karmiących piersią i nie ma danych wskazujących na ich szkodliwy wpływ na dziecko.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego preparatu Boostrix.

2. Charakterystyka Produktu Leczniczego preparatu Tetana.

3. Charakterystyka Produktu Leczniczego preparatu Hexacima.

4. Charakterystyka Produktu Leczniczego preparatu Infanrix Hexa.

5. https://www.gov.pl/web/psse-rzeszow/program-szczepien-ochronnych-na-rok-2025

6. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/tezec/