Szczepionka przeciw WZW typu B (hepatitis b vaccine)

Szczepionka przeciw WZW typu B chroni przed zakażeniem wirusem HBV (ang. Hepatitis B Virus). WZW typu B jest chorobą zakaźną wątroby, przenoszoną głównie przez kontakt z zakażoną krwią oraz innymi płynami ustrojowymi. Zakażenie może mieć przebieg ostry lub przewlekły, a w postaci przewlekłej prowadzić do poważnych powikłań, takich jak marskość wątroby czy rak wątrobowokomórkowy. 

Szczepionki przeciw WZW typu B dostępne w aptekach wydawane są na receptę. Wśród nich wyróżniamy szczepionki monowalentne, które chronią jedynie przed WZW typu B (np. Engerix B, Euvax B), szczepionki połączone, które chronią przed WZW typu B i WZW typu A (np. Twinrix Adult) oraz szczepionki skojarzone “6w1” (np. Infanrix hexa, Hexyon).

Spis treści

Jak można się zarazić WZW typu B?

Jakie są objawy WZW typu B?

Jakie właściwości ma szczepionka przeciw WZW typu B?

Kiedy stosuje się szczepionkę przeciw WZW typu B?

Czy konieczna jest dawka przypominająca po podaniu szczepionki przeciw WZW typu B?

Jakie mogą być skutki uboczne szczepienia przeciw WZW typu B?

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionki przeciw WZW typu B?

Co może obniżyć skuteczność szczepionki przeciw WZW typu B?

Z jakimi substancjami szczepionka przeciw WZW typu B wchodzi w interakcje?

Czy szczepionkę przeciw WZW typu B można stosować w ciąży?

Czy szczepionkę przeciw WZW typu B można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Źródła

Jak można się zarazić WZW typu B?

Wirus HBV jest nawet 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV. Zarażeniu może ulec każda osoba nieuodporniona. Do zakażenia wirusem HBV może dojść w wyniku:

• kontaktu z wydzielinami zakażonego człowieka (śliną, śluzem, spermą), jeżeli mamy skaleczenia na skórze lub błonach śluzowych,

• kontaktu z zakażoną krwią,

• kontaktu seksualnego z osobą zakażoną,

• użycia niejałowego ostrego sprzętu medycznego (np. igieł i narzędzi chirurgicznych) skażonego krwią osoby zakażonej,

• dzielenia się sprzętem podczas stosowania narkotyków.

Może również dojść do zakażenia dziecka od zakażonej wcześniej matki w czasie ciąży lub podczas porodu.

Jakie są objawy WZW typu B?

Objawy WZW typu B pojawiają się zazwyczaj po upływie 3-4 miesięcy od zakażenia. W fazie ostrej występują u około połowy zakażonych i zazwyczaj są mało charakterystyczne. Są to najczęściej:

• złe samopoczucie, osłabienie i zmęczenie,

• brak apetytu,

• zażółcenie skóry i białkówek oczu,

• ciemne zabarwienie moczu,

• zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, ból brzucha),

• podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz AST i ALT oraz gamma-glutamylotranspeptydazy GGTP).

O przewlekłym wirusowym zapaleniu wątroby mówimy, gdy zakażenie utrzymuje się ponad 6 miesięcy. Choroba ta może wywołać szereg powikłań, takich jak:

• zapalenie stawów,

• trombocytopenia,

• zespół Gianotti-Crosti,

• guzkowe zapalenie tętnic,

• błoniaste, kłębuszkowe zapalenie nerek.

Po kilku latach u chorych może się rozwinąć marskość i ostra niewydolność wątroby, a także rak wątrobowokomórkowy.

Jakie właściwości ma szczepionka przeciw WZW typu B?

Szczepionki przeciw WZW typu B zawierają oczyszczone białko powierzchniowe wirusa HBV przygotowane metodami inżynierii genetycznej. Podanie szczepionki pobudza długotrwałą odporność komórkową i produkcję swoistych przeciwciał, skierowanych przeciwko białku powierzchniowemu wirusa. Dzięki temu, w kontakcie z wirusem, organizm będzie mógł uruchomić wytworzone wcześniej przeciwciała i odporność komórkową, które stanowią obronę przed zakażeniem HBV.

Wyróżniamy 3 rodzaje szczepionek przeciw WZW typu B:

• szczepionki monowalentne - skierowane jedynie przeciw wirusom, które wywołują WZW typu B;

• szczepionki połączone - skierowane przeciw wirusom, które wywołują WZW typu A, i przeciw wirusom, które wywołują WZW typu B;

• szczepionki skojarzone, tzw. "6w1" - skierowane przeciw: maczugowcom błonicy, laseczkom tężca, pałeczkom krztuśca, poliowirusom, bakteriom Haemophilus influenzae typu b i wirusom, które wywołują WZW typu B.

Szczepionki monowalentne przeciw WZW typu B nie chronią przed zakażeniem spowodowanym wirusami zapalenia wątroby typu A, C czy E.

Kiedy stosuje się szczepionkę przeciw WZW typu B?

Szczepienie przeciw WZW typu B należy do szczepień obowiązkowych dla wszystkich niemowląt od urodzenia do ukończenia pierwszego roku życia. Osoby niezaszczepione w 1. roku życia powinny zaszczepić się przeciw WZW typu B w możliwie najwcześniejszym terminie, nie później niż do ukończenia 19. roku życia.

Obowiązkowym szczepieniom przeciw WZW typu B podlegają również osoby, które nie były szczepione przeciw tej chorobie, a należą do następujących grup:

• uczniowie i studenci szkół medycznych lub innych szkół prowadzących kształcenie związane z wykonywaniem zawodów w zakresie nauk medycznych lub nauk o zdrowiu;

• osoby szczególnie narażone na zakażenie w wyniku styczności z osobą zakażoną WZW typu B (np. domownicy);

• osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C;

• osoby wykonujące zawód medyczny narażone na zakażenie;

• osoby w fazie zaawansowanej choroby nerek z filtracją kłębuszkową poniżej 30 ml/min oraz osoby dializowane;

• osoby przed lub po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, narządów wewnętrznych, splenektomii, albo z asplenią, z zaburzeniami czynności śledziony;

• kobiety planujące ciążę.

Szczepionka przeciw WZW typu B jest też zalecana wszystkim pozostałym dotąd nieszczepionym osobom, o ile nie ma ku temu przeciwwskazań.

Szczepienie przeciw WZW typu B przeprowadza się zazwyczaj w schemacie 3-dawkowym (0-1-6 miesięcy). W przypadku noworodków i niemowląt pierwsza dawka powinna być podana w ciągu 24 godzin po urodzeniu, druga dawka po 4-6 tygodniach od pierwszej dawki, a trzecia dawka po 6 miesiącach od pierwszej dawki. Wyjątek stanowią:

• dzieci z masą urodzeniową poniżej 2 kg - szczepienie w takim przypadku wykonuje się według schematu 4-dawkowego (0-1-2-12 miesięcy);

• osoby, które wymagają szybkiego uzyskania odporności (np. przed planowanym zabiegiem chirurgicznym, w przypadku nagłego wyjazdu do stref endemicznych występowania WZW typu B) - szczepienie w takim przypadku wykonuje się według schematu przyspieszonego (0-7-21 dni lub 0-1-2 miesiące) i podaje się dawkę uzupełniającą po 12 miesiącach.

Czy konieczna jest dawka przypominająca po podaniu szczepionki przeciw WZW typu B?

Osoby zdrowe, które odbyły pełny cykl szczepienia podstawowego przeciw WZW typu B nie muszą sprawdzać poziomu przeciwciał ani przyjmować dawek przypominających szczepionki. Sprawdzenie poziomu przeciwciał i podanie ewentualnej dawki przypominającej będzie jednak wskazane w przypadku osób:

• z niedoborami odporności,

• z cukrzycą,

• z nowotworami w trakcie leczenia immunosupresyjnego,

• po przeszczepieniu narządów,

• z chorobą nerek w fazie zaawansowanej z filtracją kłębuszkową poniżej 30 ml/min. i osób dializowanych,

• osób, które odbyły cykl szczepienia w schemacie przyspieszonym.

Jakie mogą być skutki uboczne szczepienia przeciw WZW typu B?

Działania niepożądane po podaniu szczepionki przeciw WZW B występują rzadko i są to głównie odczyny o charakterze miejscowym. Zalicza się do nich takie objawy, jak:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia (np. przejściowy ból, stwardnienie, zaczerwienienie, obrzęk, opuchnięcie, rumień, tkliwość, krwiak, świąd, zasinienie),

• gorączka,

• ból głowy,

• senność,

• zmęczenie,

• złe samopoczucie,

• drażliwość,

• płacz,

• zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha),

• zmniejszony apetyt.

Bardzo rzadko po szczepieniu pojawiają się:

• trombocytopenia,

• powiększenie węzłów chłonnych,

• choroba posurowicza i objawy anafilaksji,

• zaburzenia ze strony układu nerwowego,

• obniżenie ciśnienia krwi,

• skurcz oskrzeli,

• podwyższenie enzymów wątrobowych.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania szczepionki przeciw WZW typu B?

Stosowanie szczepionki jest przeciwwskazane w przypadku:

• wystąpienia reakcji anafilaktycznej po wcześniejszym podaniu szczepionki,

• nadwrażliwości na składniki szczepionki,

• ostrej choroby o ciężkim przebiegu z gorączką.

Ostrożność należy zachować w przypadku szczepienia:

• dzieci o masie ciała poniżej 2 kg,

• niemowląt i dzieci z obecnie rozpoznanym lub postępującym ciężkim zaburzeniem neurologicznym,

• chorych na trombocytopenię lub zaburzenia krzepnięcia, z uwagi na ryzyko krwawienia po podaniu domięśniowym szczepionki,

• chorych na stwardnienie rozsiane, gdyż każda stymulacja układu immunologicznego może spowodować zaostrzenie tej choroby.

Lekarz powinien podjąć decyzję o szczepieniu, biorąc pod uwagę korzyści i ryzyko, jakie za sobą niesie.

Ostrożność jest również wymagana podczas szczepienia bardzo niedojrzałych wcześniaków urodzonych w 28 tygodniu ciąży lub wcześniej, z uwagi na ryzyko wystąpienia bezdechu. Personel medyczny powinien monitorować stan niemowlęcia przez 2-3 doby po szczepieniu. Wcześniaki są jednak bardziej narażone na zakażenia, ponieważ mogą mieć niedostatecznie wykształcony układ odpornościowy. Dlatego szczepienie tej grupy niemowląt może być szczególnie korzystne.

Co może obniżyć skuteczność szczepionki przeciw WZW typu B?

Niższą skuteczność szczepienie będzie miało u osób:

• starszych,

• z zakażeniem HIV lub innymi zaburzeniami odporności,

• z przewlekłym zapaleniem wątroby,

• z przewlekłą niewydolnością nerek,

• z cukrzycą,

• otyłych i palących papierosy.

Z jakimi substancjami szczepionka przeciw WZW typu B wchodzi w interakcje?

U osób otrzymujących leczenie immunosupresyjne odpowiedź immunologiczna na szczepienie może być osłabiona.

Czy szczepionkę przeciw WZW typu B można stosować w ciąży?

Szczepionka przeciw WZW typu B raczej nie powinna szkodliwie działać na przebieg ciąży lub stan zdrowia płodu, jednak dostępne dane dotyczące stosowania tej szczepionki w ciąży są ograniczone. Dlatego zaleca się odłożenie szczepienia do czasu po porodzie, o ile nie ma pilnej potrzeby uodpornienia matki przeciw zakażeniu HBV. Decyzję o szczepieniu powinien podjąć lekarz, który oceni potencjalne korzyści i ryzyko, jakie niesie za sobą szczepienie.

Czy szczepionkę przeciw WZW typu B można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Szczepienie przeciw WZW typu B nie jest bezwzględnie przeciwwskazane w czasie laktacji. Brak jest jednak wystarczających danych dotyczących stosowania tej szczepionki w okresie karmienia piersią. Nie wiadomo, czy szczepionka przenika do mleka matki. Decyzję o szczepieniu powinien podjąć lekarz, który oceni potencjalne korzyści i ryzyko, jakie niesie za sobą szczepienie.

Źródła

1. https://www.gov.pl/web/psse-warszawa/bezplatne-szczepienia-dla-doroslych-z-grup-ryzyka

2. https://www.gov.pl/web/psse-gdynia/program-szczepien-ochronnych-na-2026-rok

3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/

4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Twinrix Adult

5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Infanrix hexa

6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Engerix B

7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hexyon

8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Euvax B