Węgiel aktywowany (carbo medicinalis)

Węgiel aktywny to substancja organiczna stosowana podczas biegunki i zatruć (pokarmowych, lekowych lub chemicznych) oraz w kosmetyce. Węgiel aktywny jest dostępny w: 

• produktach leczniczych, np. Carbo Medicinalis VP, Węgiel leczniczy VP,

• suplementach diety, np. Panawit Węgiel aktywny, Węgiel aktywowany Colfarm,

• wybielających pastach do zębów, np. UltraBlanc.

Spis treści

Czym jest węgiel aktywny?

Jak działa węgiel aktywny?

Wskazania do stosowania węgla aktywnego

Jak stosować węgiel aktywny?

Przeciwwskazania do stosowania węgla aktywnego

Działania niepożądane węgla aktywnego

Czy można stosować węgiel aktywny w ciąży i okresie karmienia piersią?

O czym należy pamiętać stosując węgiel aktywny?

Czy węgiel aktywny jest skuteczny w grypie i przeziębieniu?

Źródła

Czym jest węgiel aktywny?

Węgiel aktywny to substancja pozyskiwana z różnych źródeł organicznych, np. drewno, torf, węgle kopalne czy skorupy orzechów. Materiały te przechodzą procesy karbonizacji w wysokich temperaturach, a następnie produkt jest "aktywowany" dzięki czemu posiada swoje właściwości lecznicze. Aktywacja polega na traktowaniu zwęglonego surowca organicznego parą wodną lub związkiem tlenu w temperaturze  800–950 °C, przez co zachodzi formowanie sztywnego szkieletu węglowego.

Jak działa węgiel aktywny?

Węgiel aktywny zawdzięcza swoje zastosowanie w medycynie działaniu adsorpcyjnemu, które polega na wiązaniu cząsteczek na swojej powierzchni. Węgiel może adsorbować wiele substancji, np. toksycznych, niewielkie drobnoustroje, niektóre leki czy inne czynniki wpływające negatywnie na pracę układu pokarmowego. 

Dzięki temu mechanizmowi węgiel aktywny działa:

• przeciwbiegunkowo i zapierająco,

• osłaniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego

• oczyszczająco.

Węgiel aktywny po podaniu doustnym nie wchłania się z przewodu pokarmowego i wydalany jest z kałem.

Wskazania do stosowania węgla aktywnego

Węgiel aktywny może być stosowany w:

• leczeniu biegunki,

• leczeniu zatruć pokarmowych oraz zatruć substancjami chemicznymi,

• zatruciach niektórymi lekami - odtrutka przy przedawkowaniu (np. paracetamol, ibuprofen, nikotyna, barbiturany, kwas mefenamowy, benzodiazepiny, digoksyna, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne), 

• pomocniczo w przypadku wzdęć

• kosmetyce - najczęściej w pastach do zębów o działaniu silnie wybielającym, ale też w maseczkach i żelach oczyszczających.

Jak stosować węgiel aktywny?

Dawkowanie węgla leczniczego zależy od wieku osoby oraz wskazania i jego stopnia nasilenia. W przypadku pojawienia się wątpliwości dotyczących odpowiedniej dawki zaleca się kontakt z lekarzem lub farmaceutą.

W przypadku biegunki i niegroźnych zatruć pokarmowych, dzieciom powyżej 12. roku życia i osobom dorosłym zaleca się zazwyczaj przyjęcie jednorazowo około 4,0 g, najlepiej w postaci przygotowanej z rozkruszonych tabletek wodnej papki. Dawkę można powtarzać co kilka godzin, jeśli to konieczne. 

W sytuacji zatrucia substancjami chemicznymi lub lekami dawka ta zazwyczaj powinna wynosić około 12,5 g u osoby dorosłej i dzieci powyżej 1. roku życia. Jeśli zatrucie chemikaliami ma bardzo ciężki przebieg należy jak najszybciej skontaktować się z pogotowiem ratunkowym.

Przeciwwskazania do stosowania węgla aktywnego

Substancji nie powinno się stosować w przypadku występowania nadwrażliwości na węgiel oraz w przypadku utraty przytomności.

Działania niepożądane węgla aktywnego

Węgiel aktywny jest dosyć bezpieczną do stosowania substancją, jednak mogą pojawić się działania niepożądane (szczególnie po przyjęciu wysokich dawek). Objawy niepożądane obejmują:

• wymioty (zwłaszcza u dzieci), 

• zaparcia,

• zabarwienie stolca na kolor czarny.

Czy można stosować węgiel aktywny w ciąży i okresie karmienia piersią?

Dotychczas brak jest badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania węgla aktywnego podczas ciąży i karmienia piersią. Węgiel aktywny nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego ryzyko przedostania się substancji przez łożysko lub z mlekiem matki jest niewielkie.

Stosowanie węgla aktywnego w tych przypadkach warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

O czym należy pamiętać stosując węgiel aktywny?

• W przypadku stosowania innych leków należy zachować odstęp czasowy ok. 2 h pomiędzy przyjęciem leku, a węgla aktywnego. Węgiel aktywny przez swoje właściwości adsorpcyjne może zmniejszać wchłanianie i działanie innych substancji.

• Podczas leczenia biegunki oraz wymiotów ważne jest odpowiednie nawodnienie chorego.  

Czy węgiel aktywny jest skuteczny w grypie i przeziębieniu?

Grypa i przeziębienie to infekcje wywoływane przez wirusowe zakażenie układu oddechowego, a ich leczenie skupia się głównie na łagodzeniu objawów (takich jak gorączka, bóle mięśni, kaszel i zmęczenie), oraz na wspieraniu odporności organizmu.Węgiel aktywny jest substancją przechodzącą w niezmienionej formie wyłącznie przez układ pokarmowy, dlatego w przypadku chorób układu oddechowego nie będzie on skuteczny. 

Obecnie brakuje jednoznacznych badań, które wykazują skuteczność węgla aktywowanego w przypadku infekcji wirusowych. Dodatkowo warto pamiętać, że węgiel aktywowany działa poprzez wiązanie cząstek, dlatego nie jest on w stanie zapobiec namnażaniu się wirusów czy bakterii.

Źródła

1. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=838 

2. https://www.webmd.com/vitamins-and-supplements/activated-charcoal-uses-risks 

3. https://www.medicalnewstoday.com/articles/322609#medical-uses

4. Silberman J, Galuska MA, Taylor A. Activated Charcoal. [Updated 2022 Jul 5]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls, 2022

5. Burchacka E, Pstrowska K, Beran E, Fałtynowicz H, Chojnacka K, Kułażyński M. Antibacterial Agents Adsorbed on Active Carbon: A New Approach for S. aureus and E. coli Pathogen Elimination. Pathogens. 2021 Aug 22;10(8):1066.

6. Charakterystyka produktu leczniczego: Carbo Medicinalis VP

7. Ganjoo, Richika & Sharma, Shveta & Kumar, Ashish & Daouda, Mohamed Moukorab. (2023). Activated Carbon: Fundamentals, Classification, and Properties. 

[dostęp do źródeł internetowych z dnia 19.01.2025]