Kwas askorbinowy (Witamina C) (ascorbic acid)

Kwas L-askorbinowy, znany również jako witamina C to jeden ze związków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Substancja ta ma wiele właściwości, m.in. uszczelnia naczynia krwionośne, wzmacnia odporność organizmu i poprawia wchłanianie żelaza. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę C jest największe ze wszystkich witamin i wynosi 1 mg/kg masy ciała u osoby dorosłej, a u niemowląt i dzieci 2 mg/kg masy ciała.

Witamina C dostępna jest w aptekach w formie suplementów i leków bez recepty (nieliczne leki z witaminą C dostępne są na receptę). Preparaty te mają postać tabletek powlekanych, musujących, o przedłużonym uwalnianiu, drażetek, kapsułek, kropli, proszku lub granulatu do wytworzenia roztworu, syropu czy roztworu do wstrzykiwań.

Spis treści

Jakie właściwości ma witamina C?

Kto powinien przyjmować witaminę C?

Jakie są źródła witaminy C?

Jaki jest mechanizm działania witaminy C?

Czym jest liposomalna witamina C?

Czym jest lewoskrętna witamina C?

Jakie są przeciwwskazania do stosowania witaminy C?

Czy witaminę C można stosować w ciąży?

Czy witaminę C można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Z jakimi lekami nie powinno się stosować witaminy C?

Czy witamina C zwiększa wchłanianie żelaza?

Jakie są działania niepożądane witaminy C?

Źródła

Jakie właściwości ma witamina C?

• Kwas askorbinowy to silny antyoksydant. Neutralizuje wolne rodniki, które mogą uszkadzać DNA, białka i lipidy zwiększając ryzyko wystąpienia nowotworów.

• Jest również ważnym składnikiem w syntezie kolagenu odpowiedzialnego za utrzymanie elastyczności skóry i młodego wyglądu.

• Zwiększa szczelność i wytrzymałość naczyń krwionośnych.

• Poprawia odporność organizmu i zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu żołądka.

• Zwiększa również przyswajanie żelaza i wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego.

Kto powinien przyjmować witaminę C?

Witamina C jest związkiem niezbędnym do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania organizmu, dlatego powinna być obowiązkowym składnikiem diety każdego z nas. Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę C pojawia się w trakcie ciąży i karmienia piersią, a także podczas różnych stanów chorobowych i u ludzi będących pod wpływem stresu.

Co ciekawe, niektóre zwierzęta potrafią same wytwarzać w swoim organizmie witaminę C. Jedynie ludzie, inne naczelne oraz świnki morskie i kilka gatunków jedzących owoce nietoperzy nie jest w stanie syntetyzować kwasu askorbinowego. Jest to związane z brakiem działania genu, który koduje oksydazę L-gulonolaktonową. Związek ten jest odpowiedzialny za przekształcenie L-gulono-γ-laktonu w kwas L-askorbinowy, czyli witaminę C.

Jakie są źródła witaminy C?

Głównym źródłem witaminy C są świeże owoce i warzywa. Wśród nich wymienić można te o najwyższej zawartości kwasu askorbinowego, czyli porzeczki, pietruszka, szpinak, rzeżucha, truskawki, owoce cytrusowe, kapusta, pomidory, zielona papryka, owoce jarzębiny, a także zioła, np. pokrzywa.

Jaki jest mechanizm działania witaminy C?

Od czasu odkrycia kwasu askorbinowego, liczba jego poznanych mechanizmów działania stale się powiększa. Wszystkie są związane z tym, że pełni on rolę dawcy elektronów, a co za tym idzie neutralizuje reaktywne formy tlenu. Takie działanie zapewnia ochronę ważnych makrocząsteczek, takich jak lipidy, DNA i białka przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Ponadto askorbinian jest cennym kofaktorem, czyli związkiem potrzebnym dla wielu enzymów do przeprowadzenia konkretnych reakcji chemicznych w organizmie.

Czym jest liposomalna witamina C?

Liposomalna witamina C to kwas askorbinowy umieszczony w nośniku. Taki nośnik stanowi podwójna warstwa fosfolipidów - znajdują się one także w błonach komórkowych organizmu. Badania wykazują, że podanie witaminy C w takiej formie gwarantuje większą biodostępność (czyli ilość substancji, która dostaje się do krążenia ogólnego) niż w przypadku tradycyjnego kwasu askorbinowego. Liposomalna witamina C charakteryzuje się podobnym działaniem w porównaniu ze zwykłą witaminą C i wlewem dożylnym kwasu askorbinowego.

Czym jest lewoskrętna witamina C?

Niektóre związki chemiczne charakteryzują się możliwością skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego. Taką skręcalność można oznaczyć w sposób doświadczalny. Witamina C nazywana jest inaczej kwasem L-askorbinowym. Litera "L" w nazwie nie oznacza jednak lewoskrętności, lecz odnosi się konfiguracji atomów w cząsteczce witaminy C. Kwas L-(+)-askorbinowy skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego zawsze w prawo, niezależnie od tego, z jakiego źródła pochodzi. Oznacza to, że witamina C jest zawsze prawoskrętna. Co prawda, występuje również lewoskrętny izomer - kwas D-(-)-askorbinowy, ale nie należy on do witamin i służy do konserwacji żywności.

Preparaty lecznicze z witaminą C, które można nabyć w aptece zawierają w sobie zawsze kwas L-askorbinowy, a określanie ich jak „lewoskrętne” jest błędem wynikającym ze złego założenia, że konfiguracja atomów w cząsteczce i skręcalność światła spolaryzowanego jest tym samym.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania witaminy C?

Witamina C jest obowiązkowym składnikiem diety każdego człowieka i ze względu na to, że jest rozpuszczalna w wodzie nie kumuluje się w organizmie. Jednak większe dawki tej substancji mogą być niebezpieczne dla osób, które cierpią na kamicę nerkową lub mają predyspozycje do tworzenia kamieni nerkowych. Na duże dawki witaminy C powinni również uważać pacjenci, u których ze względu na stan zdrowia występują zaburzenia gospodarki żelazowej (np. hemochromatoza, niedokrwistość syderoblastyczna, talasemia). Suplementację witaminy C powinny przerwać również osoby, które planują wykonać badania krwi i moczu, aby uniknąć zafałszowania wyników. W takim wypadku, należy zaprzestać stosowania witaminy co najmniej 1 dzień przed oznaczeniami.

Czy witaminę C można stosować w ciąży?

Witamina C jest bezpieczna i wskazana do stosowania u kobiet ciężarnych. W tym okresie zapotrzebowanie organizmu na kwas askorbinowy wzrasta do 1,5 mg/kg masy ciała. W związku z tym zwiększenie podaży witaminy C z pożywieniem jest wskazany zarówno dla prawidłowego funkcjonowania organizmu matki, jak i prawidłowego rozwoju płodu.

Przed rozpoczęciem suplementacji witaminy C w trakcie trwania ciąży należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia zasadności tego postępowania oraz dobrania odpowiedniej dawki i rodzaju preparatu.

Czy witaminę C można stosować podczas karmienia piersią (podczas laktacji)?

Witamina C jest bezpieczna i wskazana do stosowania u kobiet karmiących piersią. W okresie laktacji zapotrzebowanie organizmu na kwas askorbinowy wzrasta do 1,5 mg/kg masy ciała. W związku warto suplementować witaminę C w trakcie laktacji.

Przed rozpoczęciem suplementacji witaminy C podczas karmienia piersią należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia zasadności tego postępowania oraz dobrania odpowiedniej dawki i rodzaju preparatu.

Z jakimi lekami nie powinno się stosować witaminy C?

Witamina C może nasilać działanie i toksyczność doustnych leków przeciwzakrzepowych oraz sulfonamidów. Może również wchodzić w interakcje z glikozydami flawonowymi.

Ponadto witamina C przyjmowana w pożywieniu może również wchodzić w interakcję z innymi składnikami codziennej diety. Najistotniejszym związkiem, którego nie powinno się łączyć z kawasem askorbinowym jest, zawarta m.in. w ogórkach, askorbinaza. Związek ten rozkłada kwas askorbinowy, co powoduje, że mniejsza ilość witaminy wchłania się do organizmu. W związku z powyższym nie zaleca się przyjmowania warzyw zawierających askorbinazę razem z składnikami pokarmowymi bogatymi w witaminę C.

Czy witamina C zwiększa wchłanianie żelaza?

Łącząc produkty, które są bogatym źródłem żelaza wraz z produktami bogatymi w witaminę C zwiększamy jego wchłanianie. Spowodowane jest to faktem, że kwas askorbinowy redukuje trójwartościowe żelazo do żelaza dwuwartościowego, które lepiej rozpuszcza się w sokach trawiennych i wchłania do organizmu. Fakt, że witamina C zwiększa przyswajalność żelaza, może być wykorzystywany przez wegan i wegetarian oraz osoby, które cierpią na jego niedobór.

Jakie są działania niepożądane witaminy C?

W zalecanych dawkach witamina C jest bezpieczna i nie powinna wykazywać działań niepożądanych. Jednak spożycie kwasu askorbinowego w dawce przekraczającej dzienne zalecane spożycie może powodować działania niepożądane, takie jak nudności, wymioty, wysypki skórne oraz, u osób narażonych, kamicę dróg moczowych.

Należy pamiętać, że działania niepożądane mogą wystąpić, lecz nie muszą pojawić się u wszystkich pacjentów.

Źródła:

• „Współczesne poglądy na rolę witaminy C w fizjologii i patologii człowieka” Kalina Maćkowiak, Lech Torliński

• „Molekularne mechanizmy działania witaminy C” Tomasz Dziki

• „Witamina C rola i znaczenie dla organizmu” Agnieszka Kantorska

• https://www.gdziepolek.pl/kategorie/witamina-c

• https://www.gdziepolek.pl/artykuly/witamina-c-na-infekcje-siniaki-i-przebarwienia

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascorvita