Szczepionka przeciw krztuścowi (pertussis vaccine)

Szczepionka przeciw krztuścowi stosowana jest w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na krztusiec. Jest to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych wywołana przez pałeczki krztuśca. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową. Najciężej chorują nieuodpornione niemowlęta i małe dzieci. U młodzieży i dorosłych przebieg bywa łagodniejszy. Początkowo objawy przypominają przeziębienie (suchy kaszel, katar, stan podgorączkowy, ból gardła). Później występują długie, napadowe ataki kaszlu, często z głośnym wdechem, wymiotami lub epizodami bezdechu. 

Szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe dla wszystkich dzieci i młodzieży do 19. roku życia. Zazwyczaj podaje się je w jednej szczepionce skojarzonej (przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi) zgodnie z kalendarzem szczepień. Po zakończeniu podstawowego szczepienia, dla zachowania ochrony, dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co około 10 lat (np. Boostrix, Adacel). 

Spis treści

Czym różni się szczepionka DTwP/DTaP/Tdap podczas szczepienia przeciw krztuścowi?

Jak działa szczepionka przeciw krztuścowi?

Jak długo działa ochrona po szczepieniu przeciw krztuścowi?

Czy szczepionka przeciw krztuścowi jest obowiązkowa? Komu zaleca się szczepienie?

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka przeciw krztuścowi?

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

Czy szczepionka przeciw krztuścowi jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia piersią?

Czy szczepionka przeciw krztuścowi wchodzi w interakcje z innymi lekami?

Gdzie można się zaszczepić przeciw krztuścowi?

Źródła

Czym różni się szczepionka DTwP/DTaP/Tdap podczas szczepienia przeciw krztuścowi?

Szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi występują w różnych wariantach, zależnych od składu komponentu krztuścowego i grupy docelowej. Pełnokomórkowe szczepionki (DTwP) zawierają całe, inaktywowane komórki pałeczek krztuśca (Bordetella pertussis), połączone z toksoidem błoniczym i tężcowym. Są one przeznaczone dla dzieci. Natomiast bezkomórkowe szczepionki, które zawierają wyodrębnione antygeny bakterii krztuśca, dzielą się na DTaP i Tdap. DTaP charakteryzuje się "dużą" dawką bezkomórkowego składnika krztuśca i jest przeznaczona głównie dla małych dzieci, służąc jako alternatywa dla DTwP lub dla dzieci z przeciwwskazaniami do szczepionki pełnokomórkowej (np. wcześniaki). Z kolei Tdap zawiera bezkomórkowy składnik krztuśca w obniżonej dawce antygenów i jest przeznaczona dla starszych dzieci, młodzieży oraz dorosłych, często w celu dawek przypominających.

Jak działa szczepionka przeciw krztuścowi?

Szczepionka przeciw krztuścowi zawiera oczyszczone, unieczynnione składniki bakterii Bordetella pertussis (np. toksoid krztuścowy, hemaglutyninę włókienkową, często także perktarynę). Po podaniu domięśniowym stymuluje układ odpornościowy do wytworzenia swoistych przeciwciał i pamięci immunologicznej przeciw tym antygenom. Dzięki temu organizm szybciej neutralizuje toksyny i hamuje przyleganie oraz namnażanie bakterii przy ekspozycji, co zapobiega zachorowaniu lub łagodzi przebieg.

Jak długo działa ochrona po szczepieniu przeciw krztuścowi?

Odporność na krztuśca słabnie z biegiem lat, dlatego dorosłym zaleca się dawkę przypominającą co 10 lat.

Czy szczepionka przeciw krztuścowi jest obowiązkowa? Komu zaleca się szczepienie?

Tak. Zgodnie z obowiązującym w Polsce Programem Szczepień Ochronnych, szczepienie przeciw krzuśćcowi jest obowiązkowe u niemowląt i dzieci zgodnie z harmonogramem szczepień. W późniejszych latach - u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych - zaleca się wykonywanie dawek przypominających, które nie są obowiązkowe, ale są rekomendowane dla utrzymania długotrwałej ochrony. Wszystkim dzieciom i młodzieży do ukończenia 19. roku życia przysługują bezpłatne szczepienia przeciw krztuśćcowi. Osoby dorosłe muszą zapłacić za szczepionkę (ok. 100-180 zł). 

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka przeciw krztuścowi?

Najczęstsze po szczepieniu są miejscowe: ból, zaczerwienienie, obrzęk lub twardy guzek w miejscu wkłucia. Często pojawia się też gorączka (≥38°C), senność/zmęczenie, drażliwość. Zwykle mijają w ciągu doby. Bardzo rzadko dochodzi do ciężkiej reakcji alergicznej. W przypadku ciężkich objawów należy pilnie zgłosić się do lekarza.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

• Ciężka reakcja alergiczna (anafilaktyczna) po poprzedniej dawce szczepionki lub po składniku szczepionki.

• Encefalopatia (np. śpiączka, znaczne zaburzenia świadomości, przedłużone drgawki) występująca w ciągu 7 dni po poprzedniej dawce szczepionki z komponentem krztuśca - jeśli szczepionka ma tę część (DTaP/Tdap).

Czy szczepionka przeciw krztuścowi jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia piersią?

Kobietom w ciąży zaleca się szczepienie Tdap (np. Boostrix) zazwyczaj między 27. a 36. tygodniem ciąży. Badania potwierdzają, że szczepienie w tym okresie jest bezpieczne dla mamy i dziecka, a dodatkowo pozwala przekazać dziecku przeciwciała, które chronią je po urodzeniu.

W pierwszym trymestrze szczepionkę podaje się rzadko - zwykle tylko wtedy, gdy istnieje wyraźna potrzeba medyczna. Nie wykazano jednak, aby stanowiła zagrożenie dla płodu. 

Podczas laktacji, mimo ograniczonych badań dotyczących przenikania składników szczepionki do mleka matki, podanie szczepionki uznawane jest za bezpieczne – zagrożenie dla dziecka jest znikome, ponieważ składniki szczepionki są inaktywowane. Decyzję o szczepieniu podejmuje jednak lekarz, biorąc pod uwagę stosunek korzyści do ewentualnego ryzyka.

Czy szczepionka przeciw krztuścowi wchodzi w interakcje z innymi lekami?

Szczepionka przeciw krztuścowi zazwyczaj nie powoduje istotnych interakcji z innymi lekami. Istnieją jednak sytuacje, w których jej działanie może być osłabione. Dotyczy to głównie pacjentów przyjmujących leki osłabiające układ odpornościowy, takie jak niektóre sterydy, leki stosowane po przeszczepach czy w chorobach autoimmunologicznych. U osób z obniżoną odpornością (zarówno z powodu leczenia, jak i choroby) organizm może wytwarzać słabszą odpowiedź na szczepienie. Oznacza to, że mimo podania szczepionki ochrona przed błonicą może być nieco mniejsza niż u osób z prawidłowo działającym układem immunologicznym.

Gdzie można się zaszczepić przeciw krztuścowi?

Na krztusiec można zaszczepić się w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), a dorośli także w wybranych aptekach. Kwalifikacja i samo wykonanie szczepienia w ramach NFZ są bezpłatne. Płatna jest jedynie sama szczepionka, której koszt zależy od apteki i zwykle wynosi około 100–180 zł.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Boostrix,

2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Adacel

3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/krztusiec/

4. https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2025/