Szczepionka przeciw błonicy (diphtheria vaccine)

Szczepionka przeciw błonicy (dyfteryt) stosowana jest w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na błonicę. Jest to ciężka choroba bakteryjna wywoływana przez maczugowce. Do zakażenia dochodzi głównie drogą kropelkową lub przez kontakt z chorym, rzadziej ze zwierzętami (koty, psy, konie). Objawy zaczynają się w miejscu kolonizacji m.in  gardło, migdałki, krtań, rzadziej nos, spojówki czy narządy płciowe. Powstają martwicze, szare lub czarne naloty (pseudobłony), które krwawią przy odrywaniu. Razem z obrzękiem szyi i powiększeniem węzłów mogą zwężać gardło i krtań, grożąc uduszeniem lub zatrzymaniem krążenia. 

Szczepienie przeciw błonicy jest obowiązkowe dla wszystkich dzieci i młodzieży do 19. roku życia. Zazwyczaj podaje się je w jednej szczepionce skojarzonej (przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi) zgodnie z kalendarzem szczepień. Po zakończeniu podstawowego szczepienia, dla zachowania ochrony, dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co około 10 lat (np. Boostrix, Adacel). 

Spis treści

Jak działa szczepionka przeciw błonicy?

Jak długo działa ochrona po szczepieniu przeciw błonicy?

Czy szczepionka przeciw błonicy jest obowiązkowa? Komu zaleca się szczepienie?

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka przeciw błonicy?

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciw błonicy?

Czy szczepionka przeciw błonicy jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia?

Czy szczepionka przeciw błonicy wchodzi w interakcje z innymi lekami?

Gdzie można zaszczepić się przeciw błonicy i ile to kosztuje?

Źródła

Jak działa szczepionka przeciw błonicy?

Szczepionka przeciw błonicy zawiera toksoid błoniczy, czyli unieszkodliwioną toksynę wytwarzaną przez maczugowca błonicy. Toksoid nie wywołuje choroby, ale stymuluje układ odpornościowy do wytwarzania swoistych przeciwciał przeciwko toksynie błoniczej. W efekcie organizm uczy się ją neutralizować, dzięki czemu, w przypadku kontaktu z bakterią, układ odpornościowy potrafi szybko zareagować i zapobiec rozwinięciu się choroby lub znacząco złagodzić jej przebieg.

Jak długo działa ochrona po szczepieniu przeciw błonicy?

Odporność na błonicę słabnie z biegiem lat, dlatego dorosłym zaleca się dawkę przypominającą co 10 lat.

Czy szczepionka przeciw błonicy jest obowiązkowa? Komu zaleca się szczepienie?

Tak. Zgodnie z obowiązującym w Polsce Programem Szczepień Ochronnych, szczepienie przeciw błonicy jest obowiązkowe u niemowląt i dzieci zgodnie z harmonogramem szczepień. W późniejszych latach - u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych - zaleca się wykonywanie dawek przypominających, które nie są obowiązkowe, ale są rekomendowane dla utrzymania długotrwałej ochrony. Wszystkim dzieciom i młodzieży do ukończenia 19. roku życia przysługują bezpłatne szczepienia przeciw błonicy. Osoby dorosłe muszą zapłacić za szczepionkę (ok. 100-180 zł). 

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka przeciw błonicy?

Możliwe są łagodne reakcje po szczepieniu - miejscowe zaczerwienienie i bolesny obrzęk, a ogólnie ból głowy, stan podgorączkowy i osłabienie. Zwykle mijają w ciągu doby.

Bardzo rzadko dochodzi do ciężkiej reakcji alergicznej. W przypadku ciężkich objawów należy pilnie zgłosić się do lekarza.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciw błonicy?

• Ciężka reakcja alergiczna (anafilaktyczna) po poprzedniej dawce szczepionki lub po składniku szczepionki.

• Encefalopatia (np. śpiączka, znaczne zaburzenia świadomości, przedłużone drgawki) występująca w ciągu 7 dni po poprzedniej dawce szczepionki z komponentem krztuśca - jeśli szczepionka ma tę część (DTaP/Tdap).

Czy szczepionka przeciw błonicy jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia?

Kobietom w ciąży zaleca się szczepienie Tdap (np. Boostrix) zazwyczaj między 27. a 36. tygodniem ciąży. Badania potwierdzają, że szczepienie w tym okresie jest bezpieczne dla mamy i dziecka, a dodatkowo pozwala przekazać dziecku przeciwciała, które chronią je po urodzeniu.

W pierwszym trymestrze szczepionkę podaje się rzadko - zwykle tylko wtedy, gdy istnieje wyraźna potrzeba medyczna. Nie wykazano jednak, aby stanowiła zagrożenie dla płodu.

Podczas laktacji, mimo ograniczonych badań dotyczących przenikania składników szczepionki do mleka matki, podanie szczepionki uznawane jest za bezpieczne - zagrożenie dla dziecka jest znikome, ponieważ składniki szczepionki są inaktywowane. Decyzję o szczepieniu podejmuje jednak lekarz, biorąc pod uwagę stosunek korzyści do ewentualnego ryzyka.

Czy szczepionka przeciw błonicy wchodzi w interakcje z innymi lekami?

Szczepionka przeciw błonicy zazwyczaj nie powoduje istotnych interakcji z innymi lekami. Istnieją jednak sytuacje, w których jej działanie może być osłabione. Dotyczy to głównie pacjentów przyjmujących leki osłabiające układ odpornościowy, takie jak niektóre sterydy, leki stosowane po przeszczepach czy w chorobach autoimmunologicznych. U osób z obniżoną odpornością – zarówno z powodu leczenia, jak i choroby – organizm może wytwarzać słabszą odpowiedź na szczepienie. Oznacza to, że mimo podania szczepionki ochrona przed błonicą może być nieco mniejsza niż u osób z prawidłowo działającym układem immunologicznym.

Gdzie można zaszczepić się przeciw błonicy i ile to kosztuje?

Na błonicę można zaszczepić się w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), a dorośli także w wybranych aptekach. Kwalifikacja i samo wykonanie szczepienia w ramach NFZ są bezpłatne. Płatna jest jedynie sama szczepionka, której koszt zależy od apteki i zwykle wynosi około 100–180 zł.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Boostrix,

2. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/blonica/

3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2025/

4. https://www.mp.pl/szczepienia/ekspert/blonica_tezec_krztusiec/dtpbezpieczen/196848,jakie-sa-przeciwwskazania-do-szczepienia-przeciwko-krztuscowi-u-mlodziezy-i-doroslych