Czy uporczywe napady kaszlu trwające ponad 2 tygodnie i niereagujące na leczenie mogą być spowodowane przez krztusiec? Jak rozpoznać i leczyć zakażenie krztuścem? Czy szczepienia przeciwko tej groźnej chorobie zakaźnej chronią nas przez całe życie? Sprawdź, kto i gdzie może się zaszczepić przeciw krztuścowi oraz ile to kosztuje!
Spis treści
Czym jest krztusiec i jak można się nim zarazić?
Kto może zachorować na koklusz?
Jak rozpoznać, że to krztusiec?
Jak chronić się przed krztuścem?
Szczepienie przeciw krztuścowi dla dzieci
Szczepienie przeciw krztuścowi dla dorosłych
Aktualizacja listopad 2025 r. – Kraków uruchamia program bezpłatnych szczepień ochronnych przeciw krztuścowi dla dorosłych
W Krakowie w 2024 roku odnotowano 1237 przypadków krztuśca, co oznacza wzrost aż o około 3800% w porównaniu do 2023 roku, gdy zachorowań było zaledwie 32. W odpowiedzi na epidemię miasto uruchamia teraz program darmowych szczepień ochronnych dla dorosłych, którzy nie byli szczepieni przez ostatnie 10 lat, dla 19-latków potrzebujących dawki przypominającej oraz dla osób z niejasną historią szczepień.
Jeśli nie mieszkasz w Krakowie, ale również chciałbyś się zaszczepić przeciw krztuścowi, możesz zrobić to w aptece. Farmaceuta poda szczepionkę za darmo, należy pokryć koszt preparatu (ceny zaczynają się od ok. 93-102 zł za dawkę) – Szczepienia przeciw krztuścowi dla dorosłych.
Czym jest krztusiec i jak można się nim zarazić?
Krztusiec (koklusz) to ostra, bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez pałeczkę krztuśca (łac. Bordatella pertussis). Jego charakterystycznym objawem są ostre, nawracające napady kaszlu, nasilające się głównie nocą.
Zakażenie przenosi się przez bezpośredni kontakt z chorym lub drogą kropelkową, poprzez wdychanie rozpylanej w powietrzu podczas kaszlu wydzieliny z górnych dróg oddechowych chorego.
Kto może zachorować na koklusz?
Najbardziej narażone są dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz osoby w podeszłym wieku, chociaż zachorować można w każdym wieku, a chorobę przechodzić nawet kilka razy w życiu, co może być spowodowane zmniejszaniem się odporności wraz z upływem lat od zachorowania lub podania ostatniej dawki szczepionki. Śmiertelność najwyższa jest u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia i wynosi ok. 0,5%.
Jakie są objawy krztuśca?
Pierwsze objawy choroby pojawiają się zwykle po 7-10 dniach od momentu zakażenia.
Krztusiec początkowo przypomina przeziębienie – złe samopoczucie, wodnisty katar, łzawienie, kichanie, łagodny kaszel nasilający się głównie nocą, lekkie stany podgorączkowe. Wtedy też istnieje największe ryzyko zakażenia innych osób z otoczenia.
Po około 2 tygodniach objawy nasilają się przechodząc w nagłe, silne ataki kaszlu (jeden napad liczy nawet 10-30 pojedynczych kaszlnięć). Nie obserwuje się wdechu pomiędzy kaszlnięciami, co daje charakterystyczny objaw „piania koguta” na skutek gwałtownego wdechu na koniec napadu, który u znacznego odsetka chorych może zakończyć się wymiotami. Dobowa liczba ataków krztuścowych waha się między 2-5 do nawet 40-50 w ciężkich przypadkach. Stan ten może trwać nawet do 4 tygodni.
Następnie napady kaszlu ulegają stopniowemu osłabieniu, przechodząc w kaszel przewlekły trwający od kilku do kilkunastu tygodni.
Jak rozpoznać, że to krztusiec?
Wystąpienie uporczywego, utrzymującego się ponad 2 tygodnie kaszlu o nieznanym pochodzeniu jest wskazaniem do odbycia wizyty lekarskiej.
Metodą diagnostyczną pozwalającą na jednoznaczne potwierdzenie choroby jest wymaz z nosa na obecność pałeczki krztuśca oraz badania krwi na obecność swoistych przeciwciał w klasie IgA dla pałeczki krztuśca. Nie istnieją natomiast domowe, szybkie testy umożliwiające wykrycie zakażenia krztuścem.
Jak leczyć krztusiec?
W początkowym okresie choroby lekarz może zalecić stosowanie dostępnych na receptę antybiotyków makrolidowych, takich jak:
azytromycyna (np. Sumamed, Macromax),
klarytromycyna (np. Klacid, Klabax),
erytromycyna (np. Erythromycinum TZF).
W przypadku złej tolerancji makrolidów stosowany jest dostępny na receptę trimetoprim w połączeniu z sulfametoksazolem, np. Bactrim, Biseptol.
W przebiegu choroby stosuje się również leczenie objawowe, które ma na celu złagodzenie uporczywego kaszlu. Na męczący, suchy kaszel można zastosować preparaty bez recepty zawierające substancje, takie jak:
lewodropropizyna (np. Unituss Junior, Levopront, Solvetusan),
butamirat (np. Supremin, Maxipulmon, Sincecod),
wyciąg z liści babki lancetowatej (np. Plantagopharm, Aboca Grintuss),
wyciąg z plechy porostu islandzkiego (np. Syrop Islandzki, Isla Cassis).
Dodatkowo lekarz może przepisać leki przeciwwymiotne dostępne na receptę (np. Metoclopramidum Polpharma, Atossa) oraz poprawiające wentylację płuc (np. Salbutamol, Nebbud, Pulmicort, Flixotide).
Ze względu na szereg powikłań wynikających z niedotlenienia - chorujące noworodki i niemowlęta, a także osoby dorosłe z bardzo ciężkim przebiegiem choroby należy bezwzględnie hospitalizować.
Jak chronić się przed krztuścem?
Jedyną skuteczną formą ochrony są szczepienia przeciw krztuścowi. Dla dzieci szczepienie jest obowiązkowe, ale dorośli mogę się również zaszczepić.
Po wprowadzeniu w 1960 roku powszechnych szczepień ochronnych przeciwko krztuścowi, liczba zachorowań oraz śmiertelność zmniejszyła się. Obecnie w Polsce notujemy cykliczny wzrost zapadalności (co 2-5 lat), co wpisuje się w trendy światowe.
Od 2012 roku obserwujemy wzrost zachorowań na krztusiec, co może być wynikiem mutacji pałeczek krztuśca oraz negacją konieczności szczepień. Jest to niebezpieczne m.in. ze względu na możliwe powikłania po krztuścu. Najczęstszymi z nich są wtórne infekcje bakteryjne - głównie ropne zapalenie płuc, a także zapalenie ucha środkowego. Sporadycznie pojawiają się też powikłania ze strony układu nerwowego charakteryzujące się napadami padaczkowymi.
Szczepienie przeciw krztuścowi dla dzieci
Zgodnie z polskim Programem Szczepień Ochronnych, szczepienia przeciwko krztuścowi przeprowadzane powinny być w 1., 2., 6., 14. i 19. roku życia za pomocą skojarzonej szczepionki DTP (przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi).
W przypadku dzieci z przeciwwskazaniami do szczepienia szczepionką pełnokomórkową oraz u wcześniaków stosuje się szczepionkę błoniczo-tężcowo-krztuścową z bezkomórkowym komponentem krztuśca:
szczepionka 3 w 1 (DTaP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi), np. Adacel, Boostrix,
szczepionka 4 w 1 (DTaP-IPV przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis), np. Adacel Polio, Boostrix Polio,
szczepionka 5 w 1 (DTaP-IPV+Hib przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b), np. Pentaxim, Infanrix–IPV+Hib,
szczepionka 6 w 1 (DTaP+IPV+Hib+wzwB przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B), np. Infanrix Hexa, Hexacima.
Szczepienie przeciw krztuścowi dla dorosłych
Odporność na zachorowanie na krztusiec zmniejsza się wraz z czasem upływającym od ostatniego szczepienia, dlatego osobom dorosłym powyżej 19 roku życia szczepionym w przeszłości zaleca się pojedyncze dawki przypominające co 10 lat. Preparatami zarejestrowanymi do szczepień przypominających są:
Są to szczepionki złożone, które chronią również przed zakażeniem błonicą i tężcem.
Każda osoba dorosła może zaszczepić się przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi w aptece, nie trzeba mieć recepty od lekarza. Farmaceuta wykona szczepienie za darmo, pacjent pokrywa jedynie koszt szczepionki, która kosztuje ok. 100-130 zł.
Jeśli interesuje Cię temat szczepień w aptekach, zapoznaj się również z naszym artykułem – Dofinansowanie szczepień w aptekach – sprawdź listę!
Źródła
WSSE Poznań – Krztusiec Państwowa Inspekcja Sanitarna, informacje o krztuścu. (wsse-poznan / krztusiec)
EpiBaza PZH – Krztusiec: informacje ogólne Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – baza epidemiologiczna dotycząca krztuśca. (epibaza.pzh.gov.pl / krztusiec – informacje ogólne)
MP.pl – Krztusiec Portal medyczny MP; opis przyczyn, objawów, diagnostyki i leczenia krztuśca. (mp.pl / pacjent / choroby zakaźne / krztusiec)
Szczepienia.info (PZH) – Szczepionki przeciw krztuścowi Informacje PZH na temat rodzajów i dostępności szczepionek przeciw krztuścowi w Polsce. (szczepienia.pzh.gov.pl / szczepionki / krztusiec)
https://krakow.pl/aktualnosci/299553,202,komunikat,ruszyly_bezplatne_szczepienia_przeciwko_krztuscowi_dla_mieszkancow_krakowa.html
redaktor: Angelika Talar-Śpionek, mgr farm.
ostatnia zmiana: 2.12.2025 11:50:38
Dokładamy wszelkich starań, aby nasz artykuł jak najlepiej oddawał dostępne informacje, ale nie można go traktować jako konsultacji farmaceutycznej. Przed zażyciem leku należy przeczytać ulotkę, a w przypadku pytań skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Wszystkie podane w artykule nazwy produktów oraz zdjęcia są przykładowe i nie stanowią żadnej formy reklamy. Wszystkie prawa autorskie do artykułu są zastrzeżone przez GdziePoLek sp. z o.o.