Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (tick-borne encephalitis vaccine)

Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu chroni przed ostrą chorobą wirusową przenoszoną głównie przez ukłucie zakażonego kleszcza. Rzadziej do zakażenia może dojść po spożyciu niepasteryzowanego mleka lub jego przetworów. Po około 1-2 tygodniach od zakażenia u części osób wirus może zaatakować ośrodkowy układ nerwowy, prowadząc do zapalenia mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych lub rdzenia kręgowego. Choroba może powodować poważne i długotrwałe powikłania neurologiczne.

W Polsce dostępne są szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu przeznaczone dla dzieci (np. FSME-IMMUN 0,25 ml Junior) i dorosłych (np. FSME-IMMUN 0,5 ml, Encepur Adults).

Spis treści

Jak działa szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Jak wygląda schemat szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Od jakiego wieku można się szczepić przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Komu zaleca się szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu?

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka?

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

Czy szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest obowiązkowa?

Dlaczego warto się zaszczepić przeciwko KZM?

Czy szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia?

Gdzie można wykonać szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Źródła

Jak działa szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu to preparaty inaktywowane, co oznacza, że w ich składzie nie znajdziemy żywych drobnoustrojów, a jedynie zabite wirusy. Ich głównym zadaniem jest czynne uodpornienie organizmu poprzez pobudzenie układu immunologicznego do wytwarzania swoistych przeciwciał. Dzięki tej reakcji powstaje skuteczna ochrona, która zabezpiecza nas przed rozwojem stanu zapalnego mózgu oraz opon mózgowo-rdzeniowych.

Jak wygląda schemat szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Schemat szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu składa się z cyklu podstawowego obejmującego trzy dawki oraz regularnie przyjmowanych dawek przypominających.

W tradycyjnym modelu szczepienia drugą dawkę podaje się w odstępie od jednego do trzech miesięcy po pierwszej, natomiast trzecią dawkę przyjmuje się po upływie od pięciu do dwunastu miesięcy od drugiego zastrzyku. W sytuacjach wymagających szybkiego uodpornienia można zastosować tryb przyspieszony, w którym drugą dawkę podaje się już po czternastu dniach.

Aby zachować ciągłość ochrony, pierwszą dawkę przypominającą należy przyjąć trzy lata po zakończeniu cyklu podstawowego. Kolejne etapy uodparniania zależą od wieku pacjenta, ponieważ osoby młodsze wymagają dawki przypominającej co pięć do dziesięciu lat, natomiast u osób starszych (powyżej 49. lub 60. roku życia) zaleca się skrócenie tego okresu do trzech lat. 

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepienia przeciw KZM najlepiej rozpocząć jeszcze przed okresem aktywności kleszczy, w lutym bądź marcu, a nawet w miesiącach zimowych. Pozwala organizmowi wypracować odporność jeszcze przed szczytem aktywności kleszczy.

Od jakiego wieku można się szczepić przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu można rozpocząć u dzieci, które ukończyły pierwszy rok życia. Preparat FSME-IMMUN 0,25 ml Junior jest przeznaczony dla pacjentów w wieku od 1 do 15 lat, natomiast dawki dla dorosłych stosuje się u młodzieży od 12. roku życia (Encepur Adults) lub od 16. roku życia (FSME-IMMUN 0,5 ml).

Komu zaleca się szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu?

O ochronie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu powinny pomyśleć przede wszystkim osoby, które spędzają wolny czas na łonie natury, w tym pasjonaci biegania, właściciele czworonogów oraz rodziny z dziećmi wypoczywające na świeżym powietrzu. Szczepienie jest kluczowe dla pracowników leśnych oraz żołnierzy przebywających na poligonach, którzy ze względu na charakter zajęć są stale narażeni na kontakt z kleszczami. Przyjęcie preparatu zaleca się również turystom preferującym piesze wędrówki oraz uczestnikom kolonii i obozów, zwłaszcza że młodzi ludzie stanowią znaczący odsetek wszystkich chorych. Dodatkowo o zabezpieczeniu się powinni pamiętać podróżni planujący wyjazdy w rejony, w których wirus ten występuje szczególnie często.

Jakie działania niepożądane może wywołać szczepionka?

Najczęściej spotykanymi reakcjami są dolegliwości miejscowe, takie jak ból w miejscu wkłucia oraz ogólne, do których należą ból głowy, bóle mięśniowe, zmęczenie i ogólne złe samopoczucie. Często obserwuje się również nudności, bóle stawów oraz podwyższoną temperaturę ciała powyżej 38°C, a u osób szczepionych po raz pierwszy mogą wystąpić objawy przypominające grypę, takie jak dreszcze i dreszcze. W przypadku dzieci dodatkowo odnotowuje się niepokój, problemy ze snem oraz przejściową utratę apetytu.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

• nadwrażliwość na którykolwiek składnik szczepionki,

• reakcja anafilaktyczna po podaniu poprzedniej dawki szczepionki,

• choroba przebiegająca z gorączką lub zaostrzenie choroby przewlekłej jest wskazaniem do przesunięcia szczepienia do czasu ustąpienia objawów i poprawy stanu zdrowia pacjenta.

Czy szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest obowiązkowa?

W Polsce szczepienie przeciw KZM nie jest obowiązkowe, ale należy do grupy szczepień zalecanych. Można je wykonać w przychodni POZ lub w aptece. Kwalifikacja i wykonanie szczepienie jest bezpłatne, ale pacjent ponosi koszt szczepionki.

Wyjątkiem są osoby zawodowo narażone na zakażenie KZM (np. leśnicy) - w ich przypadku koszt szczepionki i szczepienia pokrywa pracodawca.

Dlaczego warto się zaszczepić przeciwko KZM?

• Poważny charakter choroby: Kleszczowe zapalenie mózgu to ostra infekcja wirusowa, która bezpośrednio atakuje i niszczy tkankę nerwową.

• Konieczność hospitalizacji: Mimo że choroba występuje stosunkowo rzadko (ok. 200–300 przypadków rocznie w Polsce), każda zgłoszona infekcja wymagała leczenia w szpitalu.

• Ryzyko trwałych powikłań: Choroba może prowadzić do nieodwracalnych zmian neurologicznych i psychiatrycznych, a proces powrotu do zdrowia często wymaga długotrwałej rehabilitacji.

• Brak leku przyczynowego: Nie istnieje specyficzny lek na KZM, a lekarze mogą jedynie łagodzić objawy bólowe i przeciwzapalne, dlatego szczepienie to jedyna skuteczna forma ochrony.

• Bezpieczeństwo preparatów: Szczepionki zawierają wyłącznie zabite wirusy, dzięki czemu są bezpieczne i mogą być podawane nawet osobom z osłabionym układem odpornościowym.

Czy szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia?

Nie zaleca się podawania tych szczepionek u kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na ograniczoną ilość badań w tym zakresie. Decyzję o szczepieniu powinien każdorazowo podjąć lekarz po dokładnym rozważeniu bilansu korzyści i ryzyka, na przykład w sytuacji wysokiego prawdopodobieństwa zakażenia. 

Gdzie można wykonać szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Szczepienie można zrealizować w kilku miejscach:

• w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ),

• w prywatnej przychodni

• w wybranych aptekach, gdzie szczepienie wykonuje przeszkolony w tym zakresie farmaceuta.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego FSME-IMMUN 0,25 ml Junior

2. Charakterystyka Produktu Leczniczego FSME-IMMUN 0,5 ml

3.  Charakterystyka Produktu Leczniczego Encepur Adults.

4. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/